حمله آمریکا و اسراییل به محوطه سفارت سابق آمریکا در تهران باعث شد بخش زیادی از خیابان طالقانی در دود فرو برود. در جریان این حمله، یکی از بناهای تاریخی واقع در این خیابان نیز دچار آسیب شد. با این حال، این بنا اخیراً نه به دلیل آن آسیب ها، بلکه پس از انتشار بیانیه ای از سوی سفارت روسیه در تهران مورد توجه قرار گرفته است.

این بنا کلیسای سنت نیکولاس یا کلیسای ارتودوکس روسی تهران است. سفارت روسیه اعلام کرده است که حدود 20 خرداد 1405 تعدادی شمایل، آیکون مذهبی و اشیای مقدس از این کلیسا به سرقت رفته اند.

کلیسای سنت نیکولاس در خیابان طالقانی و در مقابل ساختمان سابق سفارت آمریکا قرار دارد. این کلیسا در دهه 1940 میلادی، برابر با حدود سال های 1320 خورشیدی، توسط مهاجران روسی ساخته شد که پس از انقلاب بلشویکی 1917 و در دوران اتحاد جماهیر شوروی به ایران پناه آورده بودند.

بیشتر مهاجران روس پس از ورود به تهران در محدوده خیابان مفتح سکونت یافتند و برای برگزاری مراسم مذهبی خود این کلیسا را بنا کردند. کلیسای سنت نیکولاس از قدیمی ترین اماکن عبادی مسیحیان در تهران و تنها کلیسای فعال ارتودوکس روسی در پایتخت به شمار می رود.

مهاجرت روس ها به تهران پس از ساخت کلیسا نیز ادامه یافت. در میان مهاجران افراد سالمند و بی سرپرست نیز حضور داشتند. به همین دلیل متولیان کلیسا تصمیم گرفتند مکانی برای نگهداری از آنان ایجاد کنند. در نتیجه، نخستین خانه سالمندان تهران در مجموعه این کلیسا و در مجاورت فضاهای مذهبی آن ساخته شد.

شهرت این کلیسا تنها به دلیل قدمت یا اهمیت مذهبی آن نیست، بلکه به طراح آن نیز ارتباط دارد. طراحی کلیسا توسط نیکلای مارکوف، معمار روس تبار، انجام شده است. نام کلیسا نیز ارتباطی با نام کوچک مارکوف ندارد و از سنت نیکولاس مقدس گرفته شده است. همچنین گفته می شود این نام یادبودی از نیکلای دوم، آخرین تزار روسیه، است که به دست بلشویک ها کشته شد و بعدها در کلیسای ارتودوکس به عنوان قدیس شناخته شد.

نیکلای مارکوف از مهم ترین معماران روس تبار ساکن ایران و از چهره های تأثیرگذار در شکل گیری معماری مدرن تهران در دوره پهلوی بود. او در سال 1883 میلادی، برابر با حدود 1261 خورشیدی، در تفلیس گرجستان متولد شد.

مارکوف تحصیلات معماری خود را در آکادمی هنرهای زیبای سن پترزبورگ گذراند. علاقه او به ایران و زبان فارسی باعث شد در بخش فارسی دانشکده شرق شناسی همان دانشگاه نیز به مطالعه زبان و فرهنگ فارسی بپردازد. او در جریان جنگ جهانی اول در منطقه قفقاز خدمت کرد، اما پس از انقلاب 1917 روسیه به ایران آمد و در واحدهای قزاق ایران به عنوان افسر مشغول به خدمت شد و تا درجه ژنرالی ارتقا یافت.

مارکوف از سال 1921 فعالیت حرفه ای خود را در حوزه معماری از سر گرفت و در شهرداری تهران مشغول به کار شد. او بیش از 20 بنای مهم را در تهران و مناطق اطراف آن طراحی و اجرا کرد. ویژگی اصلی آثار او تلفیق معماری غربی با عناصر سنتی معماری ایران بود. وی در طراحی های خود از آجر، کاشی، گچ بری و الگوهای معماری اسلامی و صفوی استفاده می کرد و آن ها را با شیوه های معماری مدرن غربی ترکیب می کرد.

آجرهای مورد استفاده مارکوف به دلیل ویژگی های خاص خود بعدها به آجر مارکوفی مشهور شدند. یکی از نمونه های شاخص استفاده از این آجرها در ساختمان موزه پست و تلگراف تهران دیده می شود. این بنا که در گذشته اداره پست و تلگراف تهران بود، از آثار شناخته شده مارکوف به شمار می رود و در خیابان و میدان امام خمینی قرار دارد.

دبیرستان البرز نیز از دیگر آثار مهم او است. همچنین زندان قصر به طراحی مارکوف ساخته شد و در این بنا نیز می توان نمونه هایی از آجرهای مارکوفی را مشاهده کرد.

دانشسرای عالی در باغ موزه نگارستان، کلیسای مریم مقدس ارامنه، ساختمان سینگر، عمارت مشیرالدوله، مدرسه ژاندارک و چندین کارخانه نیز از دیگر آثار طراحی شده توسط مارکوف هستند.

کارخانه قند ورامین نیز از ساخته های او به شمار می رود. این کارخانه از نخستین کارخانه های قند ایران محسوب می شود و امروزه ساختمان آن بدون کاربری مشخص باقی مانده است.

با وجود آثار متعدد مارکوف، کلیسای سنت نیکولاس مقدس یکی از شاخص ترین و مشهورترین بناهای طراحی شده توسط او محسوب می شود. این کلیسا پس از انقلاب اسلامی مدتی تعطیل بود، اما در سال 1374 فعالیت خود را از سر گرفت. در همان زمان اسقفی از مسکو به تهران اعزام شد و کلیسا تحت نظارت کلیسای ارتودوکس روسیه به فعالیت ادامه داد.

در حال حاضر مراسم مذهبی مسیحیان ارتودوکس، به ویژه روس ها، اسلاوها و دیپلمات ها، در این کلیسا برگزار می شود. به همین دلیل سفارت روسیه در بیانیه خود سرقت از این مکان را هتک حرمت مقدسات توصیف کرده است.

پس از اعلام این سرقت، پلیس تهران دستور رسیدگی ویژه به پرونده را صادر کرد و بررسی آن به اداره هفدهم پلیس آگاهی ارجاع شد. همچنین اعلام شده است که تیم های تخصصی در حال انجام اقدامات اطلاعاتی، فنی و میدانی برای شناسایی عاملان این سرقت هستند؛ سرقتی که علاوه بر اشیای مذهبی، بخشی از خاطره و تاریخ معاصر تهران را نیز تحت تأثیر قرار داده است.