به نقل از اطلاعات، تورمی که این روزها بر کشور حاکم است، پیش از این نیز تجربه نشده بود. با این که اقتصاد ایران از گذشته های دور به بیماری تورم بالا دچار بوده اما تورم این روزها در نیم قرن گذشته هم سابقه نداشته است. در 50 سال گذشته، به جز 4 سال، همواره تورم ایران دو رقمی بوده است. این در حالی است که امروزه میانگین تورم اقتصادهای جهان کمتر از 5 درصد است.

حتی در روزهای نسبتا آرام و باثبات دهه 80 هم چالش تورم دو رقمی از سر اقتصاد ایران باز نشد و تمام تلاش ها در دولت اصلاحات هم گرچه نرخ تورم را به 10 درصد بسیار نزدیک کرد، موجب نشد تا تورم ایران تک رقمی شود. در ابتدای دهه 90، میانگین تورم 50 ساله حدود 20 درصد بود؛ به عبارت ساده تر تورم ایران در بهترین وضعیت، یعنی پیش از تحریم های دهه 90 هم چهار برابر میانگین تورم جهان بود .

با آغاز دهه 90، اعمال تحریم ها علیه ایران شدتی بی سابقه تر پیدا کرد. هر چند در میانه آن دهه برای دو سال 95 و 96 که برجام امضا شد، تا حدی کاهش تورم مشاهده شد ولی این دوره مقطعی بسیار کوتاه بود و نتوانست به نحوی شایسته میانگین تورم کشور را کاهش دهد. در حالی که در دوره پیش از برجام میانگین تورم سال های ابتدایی دهه 90 به 30 درصد رسید، پس از خروج آمریکا از برجام در سال 97 اما شدت تورم به نحوی بی سابقه بالا رفت طوری که از این 8 سال، 6 سال تورم بیش از 40 درصد بوده و برای یک سال یعنی در 1401 به بیش از 50 درصد هم رسید.

با وجود این روند تورمی اما شدت افزایش قیمت ها در سال جاری حیرت انگیز بوده است؛ یک نگاه ساده به ارقام ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران نشان می دهد که نرخ تورم ماهانه با وجود روند فزاینده ای که از ابتدای سال 1404 داشت، از دی ماه به این سو ناگهان شتابی دو چندان پیدا کرد. از فروردین تا آذر ماه 1404 بالاترین تورم ماهانه تجربه شده 5 درصد بود که در مهر پارسال به دست آمد و پس از آن یعنی از دی ماه تا به امروز کمترین تورم ماهانه تجربه شده 5 درصد بود که در فروردین ماه به دست آمد. در مقابل تورم حتی در بهمن ماه به رقم کم سابقه 9.4 درصد هم رسید.

هنگامی که میانگین تورم ماهانه 9 ماهه نخست سال 1404 با 5 ماه از دی ماه تا اردیبهشت 1405 مقایسه می شود، شتاب رشد تورم به خوبی نمایان شود؛ در حالی که تا دی ماه میانگین تورم ماهانه 3.6 درصد بوده که در پنج ماهه دی 1404 تا اردیبهشت 1405 این شاخص بیش از دو برابر می شود و به 7.34 درصد می رسد. از دی ماه به دلیل شوک ارزی و پس از فروردین هم به دلیل محاصره دریایی و مدیریت نامناسب منابع، شوک های قیمتی شدت بیشتری پیدا کردند.

تند شدن شیب تورم

محمد تقی فیاضی، تحلیل گر اقتصادی در گفتگو با خبرانلاین توضیح داد: بررسی روند تورم از ابتدای فروردین 1404 تا پایان اردیبهشت 1405 نشان می دهد که تا پایان آذرماه ما با یک وضعیت تورمی مواجه بودیم و پس از آن با وضعیتی دیگر. یعنی تا آذرماه تورم ماهانه اغلب حدود سه تا 4 درصد بود و اگر بررسی کنیم میانگین تورمی تا پیش از زمستان کمتر از 4 درصد بود.

فیاضی به شوک ارزی دی ماه اشاره کرد و افزود: به طور مشخص با سیاست حذف ارز ترجیحی و پس از آن حمله ایالات متحده به ایران، تورم به نحو محسوس افزایش پیدا کرد. یعنی در دی ماه که نرخ تورم ماهانه به 7.9 درصد رسید، در بهمن 9.4 درصد شد و سپس به ترتیب 5.6 درصد، 5 درصد و در اردیبهشت 8.8 درصد شد. بنابراین پس از حذف ارز ترجیحی تورم ماهانه میانگین به حدود 8 درصد رسید که بیانگر افزایش دو برابری تورم ماهانه است.

فیاضی در حالی از دو برابر شدن نرخ تورم در 5 ماه گذشته سخن گفته که از نظر او نیز پیش از اجرای حذف ارز ترجیحی هم تورم کشور بسیار بالا بود. درواقع از زمان خروج آمریکا از برجام، تورم سالانه اغلب 40 تا 50 درصد بوده اما در 5 ماه گذشته نرخ تورم سقف جدیدی را زده است و حالا ما در حال تجربه ارقامی هستیم که پیش از این تجربه نکرده ایم.
اودر مورد تورم نقطه به نقطه هم توضیح داد: این شاخص هم در فروردین پارسال 38 درصد بود و تا مهر ماه به 48 درصد رسید. در آبان نرخ گزارش شده به 49 درصد رسید. در آذر ماه و پیش از شوک ارزی، نرخ تورم نقطه به نقطه 52.6 درصد بود و در عرض 5 ماه به نرخ 83.9 درصدی رسیده است. به این ترتیب در 7 ماه نخست پارسال تورم نقطه ای 10 درصد افزایش یافت و در 5 ماه گذشته 33.9 درصد رشد کرده است.

او در ادامه افزود: به این ترتیب در طول 14 ماه نرخ تورم نقطه به نقطه 46 واحد درصد رشد کرد که یک اتفاق در خور توجه است. پیش از حذف ارز ترجیحی و دی ماه 1404 هم تورم رو به افزایش بود اما با شیبی به مرات ملایم تر و متاسفانه اکنون یک روند نگران کننده بر قیمت ها حاکم شده است. با این وصف نباید انتظار داشت که تورم در خرداد ماه متوقف شود اما ممکن است شیب قیمت ها نسبت به اردیبهشت کمتر شود.