در روزهای اخیر، شهر هرات در غرب افغانستان شاهد یکی از مهم ترین و کم سابقه ترین اعتراضات مردمی علیه سیاست های طالبان در قبال زنان بوده است. این اعتراضات پس از بازداشت گروهی از زنان و دختران به اتهام رعایت نکردن حجاب مورد نظر طالبان آغاز شد و با واکنش خشونت آمیز نیروهای این گروه مواجه شد.

به گزارش اعتماد، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال 2021، اعتراضات عمومی در حمایت از حقوق زنان به ندرت شکل گرفته است، به ندرت از این نگاه که همیشه اعتراضات پای زنان را به خیابان ها کشیده است و مردان کمتر کنار زنان حضور داشتند. در موارد معدودی در کابل، زنان و مردان در کنار یکدیگر به خیابان آمده اند، اما اعتراضات اخیر در هرات از این جهت اهمیت ویژه دارد که بار دیگر زنان و مردان در کنار هم علیه سیاست های محدودکننده طالبان ایستادند؛ موضوعی که به باور بسیاری از ناظران می تواند چالشی جدی برای نظام طالبان باشد.

طالبان پس از بازگشت به قدرت، محدودیت های گسترده ای بر زندگی زنان اعمال کرده اند. دختران از آموزش متوسطه و دانشگاه محروم شده اند، هزاران زن شغل خود را از دست داده اند و حضور آنان در عرصه عمومی با محدودیت های فزاینده روبه رو شده است.

در این میان، وزارت امربه معروف و نهی از منکر طالبان نقش محوری در اجرای این محدودیت ها دارد. نیروهای این وزارت، پوشش زنان، نوع لباس مردان و حتی نحوه حضور شهروندان در فضای عمومی را زیر نظر دارند و به گفته شهروندان، در بسیاری موارد اقدام به بازداشت و بازجویی افراد می کنند.

در تازه ترین مورد، کارمندان امر به معروف طالبان در هرات گروهی از زنان را بازداشت کردند؛ زنانی که به گفته خانواده ها و شاهدان، بسیاری از آنان مطابق معیارهای سخت گیرانه طالبان نیز پوشش داشتند و تنها برای خرید نیازهای روزمره به بازار رفته بودند.

فرشته حسینی ، باشنده منطقه ای جبرییل هرات، در گفت وگو با اعتماد می گوید که حجاب تنها بهانه ای برای محدود کردن حضور زنان در جامعه است.

او می گوید: هیچ زنی بدون حجاب از خانه بیرون نمی شود. همه زنان ابتدا حجاب می کنند و بعد بیرون می روند. منظورم برقع نیست، اما شاید طالبان به دنبال اجباری کردن برقع باشند. در میان زنانی که بازداشت شدند، حتی یک نفر را هم پیدا نمی کنید که بدون روسری بوده باشد. همه آنها پوشش داشتند، اما باز هم بازداشت شدند.

زهرا حق پرست ، فعال حقوق بشر، نیز معتقد است که افزایش بازداشت زنان در شهرهای مختلف افغانستان بخشی از سیاست طالبان برای حذف تدریجی زنان از عرصه عمومی است.

خانم حق پرست می گوید که بیشتر از 80 زن به دلیل نپوشیدن برقع و حجاب طالبانی بازداشت، شکنجه و تحقیر شده اند که به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست.

بازداشت زنان در هرات خشم ساکنان منطقه جبرییل را برانگیخت. ده ها زن و مرد در واکنش به این اقدام به خیابان آمدند و با سر دادن شعار نان، کار، آزادی خواستار پایان سیاست های تبعیض آمیز طالبان شدند.

جواد محمدی ، یکی از شاهدان عینی این اعتراضات، می گوید: پس از آغاز تجمع، نیروهای طالبان به محل رسیدند. در ابتدا تلاش کردند با تهدید و فشار جمعیت را متفرق کنند، اما وقتی دیدند شمار معترضان بیشتر می شود و زنان و مردان در کنار هم ایستاده اند، شروع به تیراندازی کردند. برخی شلیک ها مستقیما به سمت جمعیت بود.

منابع محلی می گویند در نتیجه تیراندازی طالبان دست کم یک کودک جان باخته و ده ها نفر دیگر، از جمله زنان و مردان معترض، زخمی شده اند.

یکی از باشندگان هرات که به دلایل امنیتی نخواست نامش فاش شود، به اعتماد گفت: وقتی نیروهای طالبان به سمت مردم شلیک کردند، خودم ده ها زخمی را دیدم. بسیاری از زخمی ها جرأت مراجعه به شفاخانه را ندارند، زیرا نیروهای استخبارات طالبان در مراکز درمانی به دنبال شناسایی معترضان می گردند. به همین دلیل برخی تلاش می کنند در خانه یا مراکز درمانی خصوصی و دور از چشم طالبان درمان شوند.

همزمان، چندین منبع محلی تأیید کرده اند که سرنوشت برخی از زنان بازداشت شده همچنان نامشخص است و خانواده های آنان هنوز از محل نگهداری شان اطلاعی ندارند.

مقام های طالبان گزارش های مربوط به بازداشت گسترده زنان و استفاده از خشونت علیه معترضان را رد کرده اند. آنان مدعی اند که نیروهای طالبان تنها برای حفظ نظم عمومی اقدام کرده اند و گزارش های منتشر شده درباره نحوه برخورد با معترضان اغراق آمیز است.

با این حال، تاکنون توضیح روشنی درباره سرنوشت برخی از زنان بازداشت شده ارایه نشده و مقام های محلی طالبان نیز در برابر پرسش های رسانه ها پاسخ شفافی نداده اند.

اما پس از این اعتراضات، خبرگزاری باختر تحت حمایت طالبان فایل صوتی عزیزالرحمان مهاجر، رییس اداره امر به معروف طالبان برای ولایت هرات را نشر کرد که در آن صدای زنان، عورت و پنهان کردن صورت آنها ضروری گفته می شود.

در همین حال، پس از اعتراضات هرات و گزارش های مربوط به تیر اندازی به سوی معترضان در این ولایت، سازمان ملل متحد و نهادهای مدافع حقوق بشر بار دیگر نسبت به وضعیت زنان در افغانستان ابراز نگرانی کرده و خواستار احترام به حقوق بنیادین زنان و حق اعتراض مسالمت آمیز شده اند.

فعالان حقوق بشر نیز تأکید می کنند که ادامه محدودیت ها علیه زنان و برخورد خشونت آمیز با معترضان، افغانستان را بیش از پیش در انزوای بین المللی قرار خواهد داد.

قابل یادآوری است که بار اول نیست که طالبان برای متفرق کردن معترضان در افغانستان دست به شلیک می زنند و نیروهای این گروه، بار ها در کابل، بدخشان، تخار، هرات و شهر های دیگر برای اینکه این اعتراضات به یک انقلاب مردمی تبدیل نشود، دست به شلیک مستقیم به سوی معترضان زده اند که به کشته و زخمی شدن ده ها نفر انجامیده است.