قادر باستانی تبریزی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: پس از هر جنگی، یک وسوسه سیاسی شکل می گیرد که پیروزی ها را به نام خود ثبت کنیم و هزینه ها را به گردن دیگری بیندازیم. امروز نیز نشانه هایی از همین رویکرد دیده می شود. در حالی که کشور برای عبور از شرایط دشوار اقتصادی به انسجام و عقلانیت نیاز دارد، برخی می کوشند تمام مشکلات را متوجه دولت پزشکیان کنند. نتیجه چنین فشاری روشن است. لابد دولت برای دفاع از خود ناگزیر می شود ابعاد پنهان تر مشکلات اقتصادی را با افکار عمومی در میان بگذارد. این مسیر شاید برای برخی سود جناحی داشته باشد، اما برای ایران سودی نخواهد داشت. پیروزی های ملی را نمی توان مصادره کرد و مشکلات را نیز نباید به یک دولت فروکاست؛ دولتی که در روزهای جنگ، با تمام توان در کنار ملت ایستاد و پشتیبان صادق رزمندگان بود. در این زمینه چند نکته اساسی قابل تأمل است:

نخست آنکه باید بپذیریم دوران پساجنگ، معمولا دشوارتر از خود جنگ است. در میدان نظامی، دشمن مشخص است و هدف روشن. اما در دوران پساجنگ، کشور با مجموعه ای از مسائل انباشته اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی روبه رو می شود که حل آنها به مراتب پیچیده تر است. جامعه ای که در روزهای بحران از کشور خود دفاع کرده، اکنون انتظار دارد نشانه هایی از بهبود وضعیت معیشت، کاهش نااطمینانی و چشم انداز روشن تر آینده را مشاهده کند. این انتظار طبیعی است، اما تحقق آن نیازمند زمان، برنامه و اجماع سیاسی است. هیچ کشوری نتوانسته است بلافاصله پس از عبور از یک بحران بزرگ و کمرشکن، بدون طی کردن یک دوره دشوار اقتصادی و مدیریتی، به ثبات پایدار برسد.

دوم آنکه نباید اقتصاد را به میدان رقابت های سیاسی تبدیل کرد. در هفته ها و ماه های اخیر نشانه هایی دیده می شود که برخی جریان ها همچنان انتخابات را پایان یافته تلقی نمی کنند و تلاش دارند همه نابسامانی های اقتصادی کشور را به عملکرد دولت و شخص رییس جمهور نسبت دهند. این نگاه، اگرچه ممکن است در کوتاه مدت منافع سیاسی برای برخی بازیگران ایجاد کند، اما در بلندمدت هزینه های آن متوجه کل کشور خواهد شد. زیرا اقتصاد ایران با مجموعه ای از مشکلات ساختاری روبه رو است که محصول یک دولت یا حتی یک دوره خاص نیست. ناترازی انرژی، محدودیت های ارزی، کاهش سرمایه گذاری، کسری بودجه، فرسودگی زیرساخت ها و آثار تحریم ها، مسائلی هستند که طی سال ها شکل گرفته اند و حل آنها نیز به همکاری ملی نیاز دارد.

سوم آنکه باید مراقب پیامدهای سیاسی مقصرسازی یک جانبه بود. وقتی همه مشکلات به دولت نسبت داده می شود، دولت نیز ناگزیر خواهد شد برای دفاع از خود، بخشی از واقعیت های دشوار اقتصادی را با جامعه در میان بگذارد. این واقعیت ها ممکن است شامل محدودیت منابع، عمق ناترازی ها، پیامدهای تحریم ها یا فشارهای ناشی از شرایط منطقه ای باشد. بیان ناگهانی این واقعیت ها می تواند فضای عمومی را ملتهب کند، نگرانی های اجتماعی را افزایش داده و سرمایه روانی جامعه را تحت تأثیر قرار بدهد. شاید برخی بازیگران سیاسی چنین وضعیتی را به سود خود بدانند، اما تجربه نشان داده است که التهاب اجتماعی و بی ثباتی روانی، برنده ای ندارد و همه را متضرر می کند.

چهارم آنکه باید با واقعیت های اقتصادی صادقانه مواجه شد. اقتصاد با شعار اداره نمی شود. اگر درآمدهای دولت تحت فشار قرار بگیرد، اگر منابع ارزی محدود شود، اگر واردات کالا و مواد اولیه دشوارتر شود و اگر ناترازی انرژی ادامه پیدا کند، آثار آن بر تولید، اشتغال و معیشت مردم اجتناب ناپذیر خواهد بود. کاهش قدرت خرید، افزایش هزینه های زندگی و فشار بر بخش تولید، موضوعاتی نیستند که بتوان با رقابت های سیاسی آنها را حل کرد. از همین رو، یکی از مهم ترین الزامات دوران پساجنگ، تمرکز بر اصلاحات اقتصادی به ویژه در حوزه انرژی، بهره وری، سرمایه گذاری و کاهش موانع تولید است. هر میزان که این اصلاحات به تعویق بیفتد، هزینه های آینده بیشتر خواهد شد.

پنجم آنکه کشور به یک روایت واحد در مسائل ملی نیاز دارد. طرف های خارجی منافع و منطق خود را دارند و بر اساس همان منطق عمل می کنند. اما در داخل کشور، اگر درباره یک تصمیم مهم ملی توافقی حاصل می شود یا راهبردی مورد پذیرش قرار می گیرد، همه ارکان تصمیم گیری باید مسوولیت آن را نیز بپذیرند. نمی توان در زمان اتخاذ تصمیم از آن حمایت کرد و پس از اجرا، مسوولیت پیامدهای آن را بر عهده دیگران گذاشت. جامعه بیش از هر چیز به شفافیت و انسجام نیاز دارد. تعدد روایت های رسمی درباره یک موضوع واحد، اعتماد عمومی را تضعیف می کند. اگر توافقی انجام شد، اگر تصمیمی گرفته شد یا مسیری انتخاب شد، همه باید با یک زبان سخن بگویند و یک تصویر روشن به جامعه ارائه بدهند. کشور بیش از روایت های متعارض، به یک روایت واحد نیاز دارد که مبنای گفت وگو با مردم قرار بگیرد.

ششم آنکه نباید از یاد برد که مهم ترین دستاورد جنگ اخیر، تقویت احساس تعلق و همبستگی ملی بود. مردمی که با وجود گلایه ها، مشکلات اقتصادی و انتقادهای سیاسی، در لحظه تهدید خارجی از کشور خود حمایت کردند، بزرگترین سرمایه ایران هستند. حفظ این سرمایه نیازمند آن است که فضای پساجنگ به میدان حذف رقیب، تسویه حساب جناحی یا رقابت بر سر مصادره دستاوردها تبدیل نشود. هیچ جریانی به تنهایی صاحب این موفقیت نیست و هیچ بخشی نیز به تنهایی مسوول همه مشکلات نیست.

نکته آخر اینکه مهم ترین آزمون ایران در دوره رهبری جدید، در میدان حکمرانی خواهد بود. آزمونی که در آن باید امنیت به توسعه، انسجام به اعتماد و مقاومت به رفاه تبدیل شود. اگر در روزهای جنگ رمز موفقیت، وحدت در برابر تهدید بود، در روزهای پساجنگ نیز رمز موفقیت چیزی جز مسوولیت پذیری مشترک، روایت واحد و پرهیز از مقصرسازی های سیاسی نیست.