احمد زیدآبادی، فعال رسانه، در کانال تلگرامی خود در یادداشتی با عنوان توافق و اعتماد در نظام بین الملل نوشت: هیچ کشوری در جهان به کشور دیگر اعتماد کامل ندارد. اعتماد بین کشورها از بی اعتمادی شروع می شود و در بهترین حالت به اعتماد نسبی و شکننده می رسد.

حتی سران دولت های متحد هم نسبت به نیات هم چندان مطمئن نیستند و از یکدیگر نگرانند.

در سال های اخیر دوستی و اتحاد بین ترامپ و نتانیاهو مثال زدنی بوده است، اما آیا این دو نسبت به هم واقعاً اعتماد دارند و جای نگرانی از سیاست دیگری نمی بینند؟

واضح است که حتی این دو نیز به یکدیگر ظنین هستند و از اینکه یکی دست به حرکتی بزند که مغایر منافع یا خواست دیگری باشد، بیم و هراس دارند.

ریشه ی این داستان به عدم انطباق کامل منافع دو کشور مجزا از هم برمی گردد. مادامی که اصل تعقیب منافع ملی محور سیاست خارجی کشورها باشد، سخن از اعتماد کامل بین دو رهبرِ حتی متحد نیز از جنس افسانه است.

برغم این، دولت ها معمولاً با هم بر اساس قراردادهای مکتوب یا نانوشته به نحوی همکاری می کنند و اگر این نباشد نظام بین الملل به آنی فرومی پاشد!

چه چیزی اما سبب توافق بین کشورها به رغم عدم اعتماد کامل بین آن ها می شود؟

پاسخ روشن است:

اشتراک منافع در یک مورد یا موارد تعریف شده و یا ضرورت دفع خطر و بلا و شری که به دو طرف آسیب می رساند.

اگر یکی از این دو حالت در روابط بین دو کشور به وجود نیاید، توافق بین آن ها اصولاً فاقد معناست، اما اگر به وجود آید، توافق شرط عقل است و عنصر اعتماد و بی اعتمادی متقابل هم در این بین فقط به موضوعی احتیاطی و عمدتاً ذهنی تبدیل می شود.

آنچه اکنون توافق بین ایران و آمریکا را به ضرورتی عقلانی تبدیل کرده است، در درجه ی اول نیاز دو کشور به دفع بلای جنگ است. از روز هم روشن تر است که ادامه و گسترش جنگ به هر دو طرف آسیبی غیرقابل تحمل می زند. اگر جز این بود هیچ دلیلی برای پذیرش آتش بس از طرف هر یک از آن ها وجود نداشت.

بنابراین، دو کشور فعلاً راهی جز تثبیت آتش بس از طریق توافق با یکدیگر ندارند و این مسئله به سطح اعتماد و بی اعتمادی بین آن ها ربط چندانی پیدا نمی کند!

مادامی که جنگ گسترده به دو طرف آسیب برساند می توان به طور نسبی مطمئن بود که هر دو به توافق آتش بس احترام خواهند گذاشت و اگر از رهگذر توافق اولیه، منافع مشترکی هم در برخی زمینه ها تعریف و دیده شود، آنگاه بسط و تحکیم توافق و توافقات بیشتر نیز ضرورت خود را تحمیل خواهد کرد.

در هر حال، نظام جهان با این قاعده کار می کند و کشورها برای بقای خود ناگزیر به تطبیق خود با آن هستند.