پس از پایان جنگ 40 روزه، برای ثبت روایت های جنگ، پای صحبت های امدادگران هلال احمر، کارشناسان فوریت های پزشکی اورژانس و نجاتگران آتش نشانی نشستیم؛ از روزهای جنگ گفتن؛ از مرز باریک مرگ و زندگی در حین بیرون کشیدن افراد از زیر آوار، از مهار شعله های سرکش آتش و… جنگ برای همه کسانی که در خط مقدم امداد بود یک پیام داشت؛ نجات زندگی.

به گزارش ایسنا، اما اینجا در سالن سرد پزشکی قانونی، روایت جنگ فرق می کند، اینجا ایستگاه آخر است، اینجا سکوت هم فریاد است؛ پیکرهای بی سر، مادران باردار و جنین هایی که قبل از جوانه زدن، پژمرده شده بود، تشریح یک استخوان بجای یک پیکر و… هر کدام فریادی است از جنایات دشمن.

منصوره حیدری بعد از 11 سال کار در سازمان پزشکی قانونی در روزهای جنگ با مادرانی مواجه می شود که نوزادان خود را به دنیا نیاوردند و یا کودکانی که در خواب جان خود را از دست داده اند. این روایت، روایت پزشکی نیست که فقط علت مرگ را ثبت می کند؛ او روایتگر غم چشم ها و البته زندگی هایی است که در خواب ناتمام ماندند و رویاهایی که روی تخت های تشریح جا ماندند… تشخیص هویت، معاینه شهدا و آنچه که در روزهای جنگ در سالن های تشریح پزشکی قانونی گذشت، اما دیده نشد را در ادامه می خوانید:

منصوره حیدری که تجربه 11 سال کار در پزشکی قانونی را دارد، با ناراحتی که هنوز در لحن صدا و عمق نگاهش مشخص است از روزهای جنگ، می گوید: کار هر روز ما در سالن تشریح پزشکی قانونی دیدن اجساد و معاینه آن هاست که بیشتر آن ها در اثر مرگ های مشکوک مثل قتل، خودکشی، مسمومیت، تصادفات، جراحات ناشی از چاقو یا گلوله جانشان را از دست داده اند، اما دیدن پیکر شهدا حتی برای مایی که کارمان با جسد است نیز خیلی متفاوت تر و تلخ بود.

پیکر شهدایی که در جنگ اخیر برای تعیین هویت یا تشخیص علت مرگ ما می آوردند با همه اجساد دیگر متفاوت بودند، این پیکرها حتی با پیکر شهدای جنگ 12 روزه نیز متفاوت بودند. من معتقدم نظامیان می دانند که در جنگ هستند، باور دارند که ممکن است به شهادت برسند و با این حال هدف والاتری مثل دفاع دارند که حقیقت مرگ را برایشان کم رنگ تر می کند؛ اما در جنگ 40 روزه ما چیزهایی دیدیم که بسیار متفاوت تر بود.

جان باختن غیرنظامیان علی الخصوص نوزادان و خردسالان برای هر کسی غم انگیز است؛ اما قطعا معاینه پیکر کودکان بی گناه برای پزشکان پزشکی قانونی سخت تر. من در این جنگ، خانواده هایی دیدم که مثل هر شب در خانه هایشان به خواب رفته بودند، کودکانی که با لبخند در تخت خوابشان دراز کشیده بودند تا رویای کودکانه ببینند، اما یک دفعه به خانه هایشان حمله شده بود و آن ها دیگر بیدار نشدند و پیکرهایشان در سالن های تشریح برای همیشه به خواب رفته بود. من با دیدن هر یک از پیکرها با خودم آخرین لحظات زندگی شان را تصور می کردم که هر کدام از آن ها چه روزی را سپری کرده بودند و می خواستند فرداها را چگونه زندگی کنند.

مخصوصا من که مادر هم هستم با دیدن پیکر کودکان علی الخصوص دختران کم سنی که جانشان را از دست داده بودند به یاد دختر خودم می افتادم. من هیچگاه باران، دختری با موهای مشکی بلند و لباس صورتی که عکس هایش در آغوش پدرش احسان در خیلی از خیابان ها به نمایش گذاشته شده است را از یاد نمی برم که در جنگ 40 روزه برایمان پیکرهایشان را آوردند.

شهید احسان اشراقی و دختر 9ساله اش باران

حمله به میدان تجریش یکی از تلخ ترین روزهای جنگ 12 روزه بود، وقتی تصاویر وحشتناک این حمله منتشر شد عمق فاجعه بیشتر نمایان شد، خودروهایی که به آسمان پرتاب شدند، لوله های آبی که ترکیدند، آسفالت هایی که تکه تکه از آسمان می باریدند و پیکرهایی که قطعه قطعه شده هرکدام یک گوشه ای افتاده بودند اشک هر بیننده ای را درمی آورد.

یکی از بدترین خاطرات ما مربوط به روزی است که در جنگ 12 روزه، به میدان تجریش حمله شد. وقتی پیکر شهدای آن حمله را برای ما آوردند در میان آن ها، از همه اقشار جامعه وجود داشت. از کارگر و پزشک گرفته تا دانش آموز و کارمند، عابرپیاده و کاسب همه در آن ساعت و در آن لحظه حضور داشتند و در حالیکه داشتند مثل هر روز به زندگی عادیشان می پرداختند، خرید می کردند یا فقط رد می شدند، در یک لحظه جانشان را از دست دادند.

وقتی بعد از چند روز، فیلم آن فاجعه در شبکه های اجتماعی پخش شد، خانمی را دیدم که با لباس های سفید فقط چند لحظه قبل از برخورد موشک به آنجا برای رد شدن از خیابان وارد چهارراه شد که من شاید صدبار این فیلم را برای خودم عقب و جلو کردم و انگار دوست داشتم به این زن بگویم از اینجا رد نشو، الان اینجارو میزنن اما این امکان وجود نداشت و متأسفانه خودم را پیکر او را معاینه کردم.

جوانان زیادی در جنگ 40 روزه جان خود را از دست دادند که برخی از آن ها فقط دانش آموز و دانشجو بودند و هیچگونه فعالیتی در رسته های نظامی نداشتند. هر کدام از آن ها علاوه بر اینکه عزیز یک خانواده بودند، جزیی از سرمایه های اجتماعی کشورمان محسوب می شدند. در یکی از روزهای جنگ، پیکر پسربچه 15 با 16ساله ای را آوردند که بسیار خوش قد و بالا بود، با دیدن قامتش روی تخت تشریح رو به این جوان گفتم چقدر تو حیفی، تو الان نباید اینجا بودی، چقدر حیف شد که تو مردی و چند روز بعد عکس او را روی اعلامیه ای دیدم که یکی از دوستان قدیمی ام چاپ کرده بود و خبر از شهادت پسرش داده بود.

این مسئله نیز خیلی ناراحتم کرد، اما نتوانستم به او بگویم که من پیکر پسرش را معاینه کرده ام و یادم افتادم روزی که پیکرش را دیده بودم و بدون اینکه بدانم خانواده او را می شناسم چقدر برای مرگش ناراحت شده بودم.

قربانیان بی گناه این جنگ فقط زنان و کودکان نبودند و دو جنین نیز در این جنگ در حالی که در دامن مادرشان در حال رشد بودند بدون اینکه فرصتی برای زیستن داشته باشند، از بین رفتند. در برخی موارد پیکر زنانی را برایمان می آوردند که باردار بودند و تا زمان زایمان آن ها نهایتا یکی دو هفته مانده بود، یعنی زندگی دیگری در وجود این زنان وجود داشته که قبل از جوانه زدن، پژمرده شده بود. همه این زنان آرزوهای بسیاری برای آینده خودشان و جنین هایشان داشتند، اما متاسفانه این جنگ پایان همه این زندگی ها را رقم زده بود.

به گفته این متخصص پزشکی قانونی، تا زمانیکه جنین به دنیا نیامده باشد و از رحم مادر بیرون نیامده باشد؛ عضوی از بدن مادر محسوب می شود به همین دلیل اگر زن بارداری کشته شود، جنین مرده از بدن او خارج نمی شود و در واقع مادر و جنین با هم به خاک سپرده می شوند.

در جنگ 40 روزه، پزشکان پزشکی قانونی به سوله ای منتقل شدند تا بتوانند با استفاده از ظرفیت بیشتر آن سوله، هرچه سریعتر پیکرهای شهدا را معاینه کنند. در این سوله بزرگ تخت های زیادی پشت سر هم قرار داده شد و اجساد به صورت گروهی معاینه و بررسی می شدند که این اقدامات و تردد قطعا با سروصدای زیادی همراه است، اما به گفته دکتر حیدری یک روز با ورود چند پیکر، سکوت طولانی، سالن تشریح سوله را فرا گرفت.

در روزهای جنگ، یک روز پیکر یک مادر و سه فرزند یک، هفت و ده ساله اش را آوردند. به خاطر دارم همزمان با ورود آن ها سکوت سنگینی کل سالن را فرا گرفت، انگار دیگر کسی حرفی برای گفتن نداشت و دست کسی به کار نمی رفت. همه ما جوری ساکت شده بودیم که انگار این بچه ها هنوز خواب هستند و نباید بیدارشان کنیم، چند دقیقه بعد آمبولانس بعدی پیکر پدر این خانواده را هم آورد، همه آن ها در خواب جانشان را از دست داده بودند.

دیدن مرگ زنان و کودکان دردناک تر از دیدن مرگ مردان است؛ زیرا همه ما مردان را قهرمانان و مردمانی قوی می دانیم اما مظلومیت مرگ کودکان و زنان چون آن ها ضعیف تر هستند همیشه بیشتر است، . یک بار گروهی از شهدا را برایمان آوردند که در بین آن ها یک مرد تقریبا همسن و سال خودم بود، وقتی پیکر او را دیدم حس کردم یک پدر است، پدر که احتمالا دخترش منتظر اوست و انگار همین غمی که دیگر نمی تواند سرقولش بماند و به خانه بازگردد در چشم هایش دیده می شد. غم این چشم ها آنقدر برای من ناراحت کننده بود که من این خاطره را حتی برای همسرم نیز تعریف کردم.

از صحبت های حیدری مشخص است که برای معاینه هر پیکر از جان مایه می گذارد، او به هر پیکر فقط به چشم یک پرونده ای که باید گزارشش را بنویسد نگاه نمی کند و با دیدن هر پیکر، انگار زندگی افراد از جلوی چشمش می گذرد. یک بار پیکر پسر جوانی را معاینه کردم که از همان لحظه ای که دیدمش دلم برای جوانی اش خیلی سوخت و تصور می کردم چقدر شبیه پسرم است، بعدها متوجه شدم این پسر نیز مثل پسر من دانشجوی پزشکی است و انگار علت این همزادپنداری من با این پیکر درست بود و او و پسرم شباهت های زیادی داشتند.

اکثر پیکرهایی که او معاینه کرده، سالم بودند و همین مسئله باعث می شد تصویری از آن ها در ذهنش باقی بماند، با اینکه تصور می شود دیدن پیکرهای متلاشی و اعضای تکه تکه شده بدن سخت تر باشد، اما دکتر حیدری می گوید که دیدن اعضای بدن روان آدم را درگیر می کند اما احساسات را نه. شاید برخی تصور کنند معاینه اجساد ناقص سخت تر است، اما برای شخص من معاینه اجساد کامل سخت تر بود زیرا وقتی تکه های بدن را میبینی چون یک انسان کامل نیستند، تصویری از آن ها در ذهنمان ساخته نمی شود ناخودآگاه ما درگیر می شود، اما احساسات نه.

این پزشک سالن تشریح پزشکی قانونی می گوید: در جنگ هر روز تعداد زیادی پیکر برای معاینه برای ما می آوردند که برخی از آن ها انگار زمانی که داشتند با عزیزان خود خوش و بش می کردند و لبخند به لب داشتند، در یک لحظه مورد حمله قرار گرفته و به شهادت رسیده بودند؛ این افراد به قدری یک دفعه ای کشته شده بودند که هنوز لبخند روی لب بی جانش نقش بسته بود.

جنگ 12 روزه اولین تجربه جنگی ما بود و تا ماه ها اثرات آن روی روح و روان ما مانده بود که جنگ رمضان آغاز شد. همه این مرگ های یک دفعه ای برای مردم عادی و اینکه مردم نمی دانستند و به یک باره مورد هدف قرار می گرفتند؛ بسیار برایم ناراحت کننده بود، چون ما مردم جنگ طلبی نیستیم و ما همیشه فقط از خودمان دفاع کرده ایم.

هر بار که برای من پیکری از شهدا را می آوردند، هر بار که زنان و کودکان را در لباس های راحتی خانگی می دیدم که در خانه هایشان در کمال عشق و آرامش زندگی می کردند، اما در یک لحظه همه چیز بر سرشان آوار می شد و این آوارها خانه هایشان که هیچ، جانشان را می گیرد، حس می کردم زندگی دیگر برایمان عادی نمی شود.

به خاطر دارم در جنگ 12 روزه، دخترم که متولد خرداد ماه است، از بر هم خوردن تولدش به خاطر جنگ ناراحت بود و من همان روز پیکر دختر جوانی را معاینه کرده بودم که پیکرش سالم بود اما سر نداشت و پیش خودم به این فکر کردم چقدر خوب که دختر من چیزهایی که من می بینم را نمی بیند و فقط به همین خاطر ناراحت است.

ما به عنوان یک پزشک، لحظه ای که در حال انجام وظیفه ایم همه فکرمان معاینه و انجام کار حرفه ای مان است اما بعد از کار، احساسات و ناخودآگاه ما تحت تأثیر این لحظه ها قرار می گیرد و امیدواریم دیگر این روزها تکرار نشود.