حمله آمریکا به مواضع ایران در اطراف تنگه هرمز، فقط واکنشی به سقوط یک بالگرد نظامی نبود؛ بلکه پیامی آشکار به تهران درباره مرزهای بازی در میانه مذاکره بود. واشنگتن با این حملات تلاش کرد نشان دهد هرگونه تهدید مستقیم علیه نیروهای آمریکایی، پاسخ را از سطح هشدار سیاسی به هدف گرفتن زیرساخت های عملیاتی نظام ایران می کشاند.

به گزارش فرارو، ماجرا از سقوط یک بالگرد آپاچی در نزدیکی سواحل عمان آغاز شد. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد خدمه این بالگرد نجات یافته اند و دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، ایران را مسئول این حادثه دانست.

هم زمان، گزارش های رسانه ای در آمریکا از اصابت یک پهپاد ایرانی به این بالگرد خبر دادند؛ روایتی که مسیر تصمیم گیری در واشنگتن را تغییر داد. به روایت واشنگتن، تهران می خواست قدرت پاسخ آمریکا را بسنجد، اما نتیجه آن باز شدن بانک اهدافی بود که رادارها، سامانه های پدافندی و مراکز کنترل وابسته به سپاه پاسداران در اطراف هرمز را در بر می گرفت.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، عملیات آمریکا حدود چهار ساعت طول کشید و نزدیک به بیست هدف ایرانی را در اطراف تنگه هرمز شامل شد. این اهداف از سامانه های دفاع هوایی تا رادارهای مراقبتی و ایستگاه های کنترل را در بر می گرفت؛ یعنی همان بخش هایی که به گفته منابع آمریکایی، در رصد بالگرد یا پوشش پهپاد مهاجم نقش داشته اند.

سپاه پاسداران پس از این حملات با شلیک موشک ها و پهپادهایی به سوی پایگاه های آمریکایی در اردن، کویت و بحرین پاسخ داد. با این حال، نبود تلفات آمریکایی باعث شد واشنگتن این پاسخ را در سقفی قابل کنترل ارزیابی کند.

پس از حملات، واشنگتن از مسیر کانال های منطقه ای پیامی مستقیم به تهران منتقل کرد. مضمون پیام این بود که هرگونه تلاش تازه برای هدف قرار دادن هواپیماها یا کشتی های آمریکایی در نزدیکی هرمز، باعث گسترش بانک اهداف به انبارهای پهپادی، سکوهای پرتاب ساحلی و مراکز کنترل سپاه پاسداران خواهد شد.

این پیام نشان می دهد واشنگتن می خواهد مذاکره را زنده نگه دارد، اما آن را زیر یک قاعده امنیتی جدید تعریف کند؛ قاعده ای که در آن گفت وگو ادامه دارد، اما ابزارهای تهدید ایران در خلیج فارس با هزینه مستقیم روبه رو می شوند.

پنتاگون اهداف حمله را در سه دسته قرار داده است: نخست، مواضعی که حرکت بالگرد آپاچی را پیش از سقوط رصد کرده بودند؛ دوم، سامانه های پدافند هوایی که فضای اطراف پهپاد مهاجم را پوشش داده بودند؛ و سوم، مراکز کنترلی که احتمالاً ارتباط میان ساحل ایران و واحدهای سپاه در اطراف هرمز را مدیریت می کردند.

از نگاه آمریکا، این عملیات یک هدف فوری داشت: مختل کردن بخشی از شبکه ای که در حادثه آپاچی نقش داشته است و افزایش هزینه فعال سازی رادارها و مراکز کنترل سپاه پاسداران. به این ترتیب، واشنگتن تلاش کرد هم بازدارندگی خود را ترمیم کند، هم سقف پاسخ ایران را کنترل نماید و هم مسیر مذاکره را با فشار امنیتی تازه ای همراه سازد.

سقوط بالگرد آپاچی که ارزشی بین 35 تا 40 میلیون دلار دارد و ستون اصلی توان تهاجمی هوایی ارتش آمریکا محسوب می شود، به حساس ترین نقطه تنش تازه میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است. روزنامه وال استریت ژورنال گزارش داده است که در گزارش توجیهی ارائه شده به پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، علت سقوط اصابت یک پهپاد ایرانی از نوع شاهد اعلام شده است. همین ارزیابی، ماجرا را از یک حادثه محدود به بحرانی امنیتی تبدیل کرد و باعث شد دونالد ترامپ از موضع اولیه خود عقب نشینی کرده و فرمان حمله را صادر کند.

دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل معتقد است واشنگتن تلاش می کند اقدامات خود را در قالب پاسخی محدود و تلافی جویانه توضیح دهد، نه آغاز یک کارزار نظامی گسترده. وی تأکید می کند: وقتی توافق دیپلماتیکی وجود نداشته باشد، حتی حملات محدود نیز می توانند زنجیره ای از واکنش ها ایجاد کنند که به جنگی فراگیر منجر شود؛ در چنین فضایی، فاصله میان 'پاسخ محدود' و 'بحران کنترل ناپذیر' بسیار کوتاه است.

حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل نیز معتقد است این تبادل آتش، بخشی از الگویی بزرگ تر است که در آن هر دو طرف تلاش می کنند شرایط دیپلماسی را در میدان نظامی بازتعریف کنند. او می افزاید: نیروی نظامی در این مرحله نه جایگزین دیپلماسی، بلکه ابزاری برای شکل دادن به شرایط آن شده است. پارادوکس خطرناک اینجاست که همین منطق می تواند به تدریج دو طرف را به همان جنگی نزدیک کند که از آن فراری اند.

رابرت مالی، مذاکره کننده پیشین آمریکا، می گوید گفت وگوهای کنونی از مذاکرات سال 2015 بسیار پیچیده تر است. به باور او، مسئله امروز فقط بر سر جزییات فنی برنامه هسته ای نیست، بلکه بحران عمیق اعتماد میان دو طرف و رفتار پیش بینی ناپذیر دونالد ترامپ، مسیر دیپلماسی را به شدت دشوار کرده است.

با وجود آسیب های واردشده به برنامه هسته ای ایران در پی حملات سال های 2025 و 2026 که ایده توقف غنی سازی را واقع بینانه تر کرده، موانع سیاسی همچنان پابرجاست. مالی معتقد است رهبران ایران حتی مطمئن نیستند پیام های فرستادگان ترامپ، موضع نهایی واشنگتن باشد. تغییرات مکرر در مواضع آمریکا باعث شده تهران هزینه هر امتیاز احتمالی را بسیار سنگین ارزیابی کند.

از نگاه مالی، ابهام در اهداف ترامپ و ادبیات تهدیدآمیز او، امکان مانور سیاسی را برای تهران در برابر افکار عمومی داخلی از بین برده است. مشکل دیگر دولت ترامپ، کم صبری است؛ تلاشی که برای فشرده کردن توافقی چنین پیچیده در چند روز انجام می شود، تنها به سوءبرداشت و شکست می انجامد.

در حالی که افکار عمومی بر ابعاد نظامی متمرکز است، داده های اقتصادی تصویر مهم تری ارائه می دهند. برآوردهای مؤسسه اقتصاد بین الملل پترسون نشان می دهد ایالات متحده، با وجود نقش مستقیم در درگیری، کمتر از متحدان و شرکای اقتصادی خود آسیب می بیند. در مقابل، اروپا، چین و اقتصادهای نوظهور بهای سنگین تری پرداخت می کنند.

در سناریوی یک بحران موقت انرژی، تولید ناخالص داخلی آمریکا حدود 1.2 درصد کاهش می یابد، در حالی که این رقم برای اروپا 1.6، چین 1.8 و هند 3.1 درصد برآورد شده است. در سناریویی طولانی تر تا سال 2028، کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا ممکن است تا 12.4 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را از دست بدهند.

مهم ترین دلیل مصونیت آمریکا، استقلال بیشتر در حوزه انرژی است، در حالی که اروپا وابستگی شدیدی به واردات دارد. آسیب چین نیز تنها از ناحیه انرژی نیست، بلکه کاهش تجارت جهانی، موتور صادراتی پکن را تحت فشار قرار خواهد داد. پیامد این نابرابری اقتصادی تنها به صنعت محدود نمی شود؛ جنگی در خلیج فارس می تواند در کشورهای دوردست به گرانی مواد غذایی و فشار سنگین معیشتی بر خانوارها تبدیل شود.

منبع: فرارو