منطقه خاورمیانه این روزها آبستن تحولات پرشتاب و پیچیده ای است. در پی سقوط یک فروند بالگرد آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز و تبادل آتش محدود میان تهران و واشنگتن، گمانه زنی ها درباره آینده این تنش ها بالا گرفته است. از یک سو، ایالات متحده با فعال کردن اهرم های فشاری همچون پرونده هسته ای و طرح پیش نویس قطعنامه در شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی، استراتژی فشار حداکثری را دنبال می کند و از سوی دیگر، شواهد نشان می دهد که کاخ سفید همچنان از درگیری در یک جنگ تمام عیار اجتناب می ورزد.

به گزارش فرارو، در این میان، متغیرهای دیگری نظیر حملات اسراییل به لبنان و بحران های عمیق سیاسی در اسراییل، کلاف معادلات منطقه ای را سردرگم تر کرده است.

برای بررسی دقیق تر این وضعیت پرتنش و چندلایه با حسن هانی زاده ، تحلیلگر ارشد مسائل سیاست خارجی و منطقه، به گفتگو نشسته ایم. او در این مصاحبه به واکاوی اهداف آمریکا، نقش نتانیاهو در تشدید بحران و آینده تقابل تهران و واشنگتن پرداخته است. مشروح این گفتگو را در ادامه می خوانید:

فرارو: پس از تحولات اخیر و افزایش تنش میان ایران و آمریکا، برخی ناظران از احتمال ورود دو کشور به مرحله ای جدید از درگیری سخن می گویند. آیا منطقه در آستانه یک جنگ گسترده قرار گرفته است؟

حسن هانی زاده: برای پاسخ به این پرسش، باید رفتار آمریکا و شخص دونالد ترامپ را در چارچوبی گسترده تر بررسی کرد. ترامپ سیاستمداری است که همواره تلاش می کند چند سناریو را به صورت همزمان روی میز نگه دارد. او از یک سو درباره توافق و مذاکره سخن می گوید و از سوی دیگر، از ابزار نظامی برای افزایش فشار استفاده می کند. به همین دلیل، نمی توان هر اقدام نظامی آمریکا را صرفاً به معنای تصمیم قطعی برای آغاز جنگ تلقی کرد.

اتفاقی که در روزهای اخیر در تنگه هرمز رخ داد و به حملات متقابل منجر شد، بیش از آنکه نشانه آغاز یک جنگ فراگیر باشد، تلاشی برای بازگرداندن ابتکار عمل به واشنگتن است. آمریکا احساس می کند در برخی پرونده های منطقه ای با محدودیت های جدی مواجه شده و از همین رو می کوشد با اقدامات نظامی محدود، موازنه روانی را به نفع خود تغییر دهد.

در واقع واشنگتن امروز میان دو گزینه قرار دارد؛ نخست حرکت به سمت یک توافق مدیریت شده با ایران و دوم، ادامه سیاست فرسایش و فشار. هنوز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد گزینه جنگ فراگیر به تصمیم نهایی آمریکا تبدیل شده باشد.

فرارو: برخی معتقدند اقدامات اخیر ایران در منطقه، به ویژه واکنش به حملات اسراییل در لبنان، موجب تغییر موازنه شده است. ارزیابی شما چیست؟

هانی زاده: بی تردید یکی از مهم ترین تحولات ماه های اخیر، نمایش توان بازدارندگی ایران بوده است. ایران نشان داد که در برابر تحولات منطقه منفعل نیست و نسبت به امنیت متحدان خود حساسیت دارد. حملاتی که در پاسخ به اقدامات اسراییل انجام شد، صرفاً یک واکنش نظامی نبود، بلکه حامل یک پیام سیاسی و راهبردی نیز بود.

این پیام برای اسراییل، آمریکا و حتی برخی بازیگران منطقه ای روشن بود؛ اینکه تهران حاضر نیست قواعد بازی را بر اساس خواسته های تل آویو تنظیم کند. همین مسئله موجب شده تا جایگاه ایران در معادلات منطقه ای ارتقا یابد.

امروز بسیاری از بازیگران منطقه به این جمع بندی رسیده اند که بدون در نظر گرفتن نقش ایران، امکان طراحی هیچ نظم امنیتی پایداری در غرب آسیا وجود ندارد. این موضوع برای آمریکا و اسراییل یک چالش مهم محسوب می شود.

فرارو: نقش بنیامین نتانیاهو را در تشدید تنش های منطقه ای چگونه ارزیابی می کنید؟

هانی زاده: باید توجه داشت که بحران داخلی اسراییل همچنان ادامه دارد. نتانیاهو با پرونده های متعدد سیاسی و قضایی مواجه است و بقای سیاسی او تا حد زیادی به تداوم فضای امنیتی و جنگی وابسته شده است. تجربه نشان داده است هر زمان نخست وزیر اسراییل با بحران داخلی روبه رو می شود، تلاش می کند توجه افکار عمومی را به سمت تهدیدات خارجی معطوف کند. امروز نیز دقیقاً چنین شرایطی وجود دارد.

به همین دلیل، بخشی از تنش های منطقه ای را باید در چارچوب نیازهای سیاسی نتانیاهو تحلیل کرد. به نظر می رسد تل آویو همچنان تلاش می کند آمریکا را به سمت رویارویی گسترده تر با ایران سوق دهد؛ اما مشکل اینجاست که واشنگتن هزینه های چنین تصمیمی را به خوبی می داند و هنوز برای ورود به یک جنگ گسترده، آمادگی سیاسی و اقتصادی لازم را ندارد.

فرارو: همزمان شاهد فشارهای جدید در شورای حکام آژانس و طرح قطعنامه های تازه علیه ایران هستیم. آیا این موضوع می تواند مقدمه اقدامات شدیدتر باشد؟

هانی زاده: دقیقاً همین طور است. نباید پرونده هسته ای را از تحولات امنیتی منطقه جدا کرد. آمریکا معمولاً از ابزارهای مختلف به صورت همزمان استفاده می کند. فشار دیپلماتیک، تحریم اقتصادی، عملیات روانی و تهدید نظامی، همگی اجزای یک راهبرد واحد هستند.

پیش نویس قطعنامه های اخیر در شورای حکام را نیز باید در همین چارچوب دید. هدف اصلی این اقدامات، افزایش فشار بر تهران و محدود کردن قدرت مانور ایران در مذاکرات احتمالی آینده است.

البته تجربه نشان داده است که تبدیل پرونده ایران به یک بحران بین المللی جدید، کار ساده ای نیست. شرایط منطقه نسبت به سال های گذشته تغییر کرده و بازیگران جهانی نیز نگاه متفاوتی به تحولات غرب آسیا دارند.

فرارو: با توجه به مجموعه این تحولات، آینده روابط ایران و آمریکا را چگونه می بینید؟

هانی زاده: معتقدم در کوتاه مدت احتمال وقوع یک جنگ تمام عیار پایین است، اما این به معنای کاهش خطر نیست. آنچه اکنون در حال شکل گیری است، نوعی جنگ فرسایشی و چندبعدی علیه ایران است؛ جنگی که فقط نظامی نیست.

فشار اقتصادی، تلاش برای ایجاد ناامنی روانی، استفاده از نهادهای بین المللی، تشدید تحریم ها و اقدامات محدود نظامی، همگی بخشی از این راهبرد هستند. در عین حال، جمهوری اسلامی ایران نیز نشان داده است که ظرفیت بازدارندگی قابل توجهی در اختیار دارد. نیروهای مسلح ایران در آمادگی کامل قرار دارند و هرگونه اشتباه محاسباتی می تواند هزینه های سنگینی برای طرف مقابل ایجاد کند.

به همین دلیل تصور می کنم در ماه های آینده شاهد ادامه تنش ها، درگیری های محدود و فشارهای سیاسی خواهیم بود، اما هنوز نشانه ای قطعی از تصمیم آمریکا برای آغاز یک جنگ گسترده دیده نمی شود. مسئله اصلی این است که واشنگتن میان توافق و فشار سرگردان مانده و هنوز نتوانسته درباره مسیر نهایی خود در قبال ایران به جمع بندی برسد. همین بلاتکلیفی، مهم ترین ویژگی شرایط کنونی منطقه است.

منبع: فرارو