علی ربیعی، دستیار رییس جمهور در امور اجتماعی، در یادداشتی تحت عنوان هنر، امداد اجتماعی و ضرورت تولید شادی در روزگار بحران؛ قدردانی از امدادگران، بازسازیِ سرمایه اجتماعی است در کانال تلگرامی خود نوشت: در روزگار بحران، جامعه فقط با آسیب های عینی و بیرونی مواجه نیست؛ آنچه به همان اندازه اهمیت دارد، فرسایش درونی جامعه است: کاهش امید، تضعیف احساس امنیت، گسترش اضطراب و فرسودگی روانی. در چنین شرایطی، هر کنشی که بتواند همدلی، اعتماد و احساس باهم بودن را تقویت کند، باید فراتر از یک اقدام نمادین دیده شود. در دوران جنگ متاسفانه از همه ظرفیت های نهادی برای آرامش جامعه نه تنها استفاده نشد، بلکه سیاستی برای ظرفیت سازی برای حضور آنها نیز فراهم نشد. بسیاری از نهادهای مدنی در عرصه های مختلف از جمله هنر، به طور خلاقانه ابداعاتی را انجام دادند. سه شب اجرای گروه لیان با همکاری موزه سینما در سالن میلاد نمایشگاه بین المللی تهران، در قدردانی از آتش نشانان، نیروهای هلال احمر، اورژانس و گروه های امدادی، و همچنین پرفورمنس کار مشترک خانه تئاتر، موسیقی و سینما با شرکت هنرمندانی همچون پرویز پرستویی و مرضیه برومند از همین جنس بود؛ رویدادی که باید آن را در قالب یک کنش اجتماعی و فرهنگی معنادار فهم کرد.

از منظر جامعه شناسی، بحران تنها به ویرانی های فیزیکی یا تلفات انسانی محدود نمی شود. هر بحران، به ویژه اگر تجربه ای جمعی و پراضطراب باشد، لایه های عمیق تری از زندگی اجتماعی را نیز درگیر می کند: اعتماد عمومی، حس تعلق، امنیت روانی و توان جامعه برای ادامه دادن. به همین دلیل، نیروهایی که در دل بحران به یاری مردم می شتابند، فقط خدمات امدادی ارائه نمی کنند؛ آن ها به جامعه این اطمینان را می دهند که در لحظات سخت، هنوز شبکه ای از مسئولیت، مراقبت و همراهی وجود دارد. نهادهای مدنی و همه سازمانها و نهادهایی که در جریان جنگ اخیر با رشادت در کنار مردم ایستادند، در واقع حاملان نوعی اخلاق مراقبت بودند؛ اخلاقی که ستون پنهانِ تداوم زندگی اجتماعی در شرایط بحرانی است.

شاید در نگاه نخست، میان فعالیت امدادگران و فعالیت هنرمندان فاصله ای جدی دیده شود، اما از منظر اجتماعی، این دو حوزه نقاط مشترک مهمی دارند. امدادگر با تنِ آسیب دیده و جانِ در معرض خطر سروکار دارد و هنرمند با روانِ آسیب دیده، با اندوه جمعی، با اضطراب ها و با نیاز جامعه به معنا و همراهی. سینما و موسیقی، به ویژه در زمانه رنج، فقط ابزار سرگرمی نیستند؛ آن ها امکان بیان دردهای مشترک، کاهش احساس تنهایی و تقویت حس هم سرنوشتی را فراهم می کنند. هنر، اگر در کنار جامعه بایستد، می تواند بخشی از فرایند ترمیم روانی و اجتماعی باشد. به همین دلیل، رفتار هنرمندانی که در این روزها در کنار مردم، در کنار نیروهای امدادی و در کنار رنج های اجتماعی قرار گرفته اند، باید در قالب مسئولیت پذیری اجتماعی فهم شود.

در کنار همدردی و همراهی، یک ضرورت مهم دیگر نیز وجود دارد که در زمانه بحران نباید از آن غفلت کرد: "ضرورت تولید شادی در جامعه". شادی، از منظر اجتماعی، امری تجملی یا حاشیه ای نیست. جامعه ای که زیر فشار بحران، اضطراب و اخبار تلخ قرار دارد، اگر امکان تجربه ی شادی جمعی، امید مشترک و تنفس عاطفی را از دست بدهد، به تدریج دچار فرسودگی روانی و گسست اجتماعی می شود. شادیِ مسئولانه، به معنای نادیده گرفتن رنج مردم نیست؛ بلکه به معنای کمک به جامعه برای ادامه دادن است. موسیقی در این میان نقشی ویژه دارد. موسیقی می تواند همزمان هم یادآور دردهای مشترک باشد و هم امکان برخاستن، نفس کشیدن و بازسازی انرژی جمعی را فراهم آورد. جامعه برای آنکه در برابر بحران ها تاب بیاورد، به همان اندازه که به امداد و حمایت نیاز دارد، به امید، معنا و شادی نیز نیازمند است.

پیوند هنر و جامعه، ضرورتی برای امروز ایران امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است پیوند میان هنر و جامعه تقویت شود. نهادهای فرهنگی، اگر نقش خود را درست درک کنند، می توانند به کاهش شکاف های عاطفی، ترمیم حافظه جمعی و افزایش همبستگی اجتماعی کمک کنند. هنر زمانی بیشترین اثر را دارد که از مردم فاصله نگیرد و خود را در نسبت با مسائل واقعی جامعه تعریف کند.

در این میان، تلاش هایی که برای پیوند دادن حوزه فرهنگ و مسائل اجتماعی صورت می گیرد، از جمله اقداماتی که با پیگیری همایون اسعدیان در خانه سینما دنبال شده، شایسته توجه و تقدیر است. این رویکرد نشان می دهد که می توان از ظرفیت هنر نه فقط برای آفرینش زیبایی، بلکه برای تقویت مسئولیت جمعی و التیام اجتماعی نیز بهره برد.

بزرگداشت امدادگران و نیروهای خدمات رسان را نباید صرفاً یک حرکت احساسی یا تشریفاتی تلقی کرد. در علوم اجتماعی، به رسمیت شناختن فداکاری و تعهد گروه هایی که در متن بحران حضور داشته اند، نوعی تقویت سرمایه اجتماعی است. جامعه ای که بتواند ایثار، مسئولیت و همراهی را ببیند و ارج بگذارد، در واقع از ارزش هایی محافظت می کند که برای بقا و بازسازی خود به آن ها نیاز دارد. از این رو، ابتکار خانه سینما، خانه تئاتر و همراهی خانه موسیقی در قدردانی از امدادگران، اقدامی ارزشمند و قابل تقدیر است. این حرکت نشان می دهد نهادهای فرهنگی می توانند از موقعیت صرفاً حرفه ای خود فراتر بروند و در لحظات حساس، به نهادهایی اجتماعی و همدل تبدیل شوند. خانه سینما و خانه موسیقی، در این اقدام، در کنار بخشی از جامعه ایستاده اند که مستقیماً با غم ها، زخم ها و دشواری های مردم مواجه بوده اند.

جامعه برای عبور از بحران، تنها به بازسازی زیرساخت ها و جبران خسارت های مادی نیاز ندارد. بازسازی عاطفی، اخلاقی و نمادین نیز بخشی جدایی ناپذیر از فرایند ترمیم اجتماعی است. در این مسیر، امدادگران و هنرمندان هر دو نقشی تعیین کننده دارند: یکی با نجات جان، دیگری با نجات امید؛ یکی با حضور در صحنه خطر، دیگری با حفظ روح جمعی. اگر بخواهیم جامعه ای مقاوم تر، همدل تر و زنده تر داشته باشیم، باید هم فداکاری کسانی را که در لحظه خطر کنار مردم می ایستند ببینیم، و هم از ظرفیت هنر برای تولید همدلی، معنا و شادی استفاده کنیم. این دو، در کنار هم، به جامعه کمک می کنند که نه فقط زنده بماند، بلکه توان ادامه دادن را نیز حفظ کند.