فرارو محسن صالحی خواه؛ موج تخریب دیپلماسی در برنامه های صداوسیما و برخی تجمعات شبانه که پس از آتش بس 19 فروردین میان ایران و آمریکا به صورت پرقدرتی آغاز شد، در روزهای اخیر اوج گرفته است. برخی می گویند شاید واقعا دو طرف به تفاهمی برای پایان جنگ و آغاز حرکت در مارپیچ بسیار پیچیده توافق نهایی نزدیک شده اند. اگر واقعا بتوان به آن نقطه رسید.

رد این موج را می توان از برنامه های مختلف صداوسیما، مصاحبه های اینترنتی، فعالیت شبکه سایبری های توییتری، برخی رسانه های شناخته شده، بخشی از تجمع های شبانه و سخنرانی های چهره هایی شاخص از جریان تندرو دنبال کرد. در مورد این موج می توان چند نکته و سوال را مد نظر قرار داد.

یکی از سوالات جدی که امروز درباره مفهوم جنگ و صلح پرسیده می شود، این است که محدوده جنگ کجاست؟ در صحبت های ارائه شده از سوی تندروها در قالب های مختلف، اشاره ای مصداقی به این موضوع یافت نمی شود که به طور دقیق از نظر آن ها محدوده جنگ کجاست که تا این حد با موضوع خاتمه جنگ مخالفت می کنند. چه اتفاقی برای ایران، آمریکا، اسراییل و کشورهای منطقه رخ بدهد، از نظر آن ها منافع ملی تامین شده است؟ چرا که آن ها در صحبت های خود همواره از سه کلیدواژه منافع ملی، امنیت ملی و حقوق ملت استفاده می کنند.

تجربه برخوردهای پیشین آن ها با حوزه دیپلماسی و یک پله پایین تر از آن مذاکره به عنوان مهمترین ابزار این عرصه در پایان دولت احمدی نژاد، دولت روحانی و حتی دولت سیدابراهیم رییسی نشان می دهد که هیچ چیز آن ها را راضی نمی کند. برخورد آن ها با موضوع پایان جنگ نیز شباهت زیادی به برخورد آن ها با موضوع هسته ای دارد. در حالی که موضوع جنگ و صلح، فراتر از مسئله مانند پرونده هسته ایست.

در میانگین تمام این محتواها که به صورت روزانه در فضای رسانه رسمی، غیررسمی و شبکه های اجتماعی منتشر می شود، بخشی از تهاجم ها به افراد دخیل در مذاکرات اختصاص دارد. گاهی وزیر امور خارجه سیبل حمله می شود و گاهی نیز نوک پیکان به طرف محمدباقر قالیباف می چرخد که مدیریت این مذاکرات را بر عهده دارد.

اعضای وزارت امور خارجه با استناد به ماده 89 اساسنامه این دستگاه دولتی، حق عضویت در گروه های سیاسی را ندارند. اما برای ناظران بیرونی مشخص است که تفاوت فکری را می توان در میان طیف های مختلف دیپلمات ها و شیوه اجرای سیاست های مصوب مشاهده کرد. اما در نهایت، همه افراد درگیر این پرونده کارمندان بخش های مختلف جمهوری اسلامی ایران هستند و از ابوالفضل عمویی (دیپلمات سابق و دستیار قالیباف)، رضا امیری مقدم (سفیر ایران در پاکستان و معاون اسبق دبیر شورای عالی امنیت ملی) و عبدالناصر همتی (عضو کارگزاران) تا کاظم غریب آبادی و اسماعیل بقایی در میان آن ها حضور دارند.

بخشی از مدیریت مذاکرات به دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی مربوط می شود که ریاست آن را محمدباقر ذوالقدر، سیاستمدار شناخته شده اصولگرا و دبیر پیشین مجمع تشخیص مصلحت نظام بر عهده دارد و معاون او علی باقری کنی (معاون سیاسی وزارت خارجه دوران حسین امیرعبداللهیان و دوست مطرود جلیلی که برادرش داماد آیت الله خامنه ای بود و در حمله 9 اسفند شهید شد) و یکی از دستیارانش محمد جعفری صحرارودی (از اعضای دفتر شهید لاریجانی، معاون سابق دبیرخانه و از فرماندهان ارشد نیروی قدس در سال های گذشته) در مذاکرات اسلام آباد حضور داشتند. دقیقا چه کسانی باید مذاکره کنند که این تهاجم ها متوقف شود؟

مفهوم سازش بر خلاف آنچه در ادبیات سیاسی ایران مفهومی ضدارزش معرفی می شود، یکی از اصول علوم سیاسی است. اگر در نهایت سازش وجود نداشته باشد، هیچ جنگی در تاریخ به پایان نمی رسد. جنگ وضعیت استثنایی جامعه و صلح، وضعیت اصلی است و نمی توان یک کشور را همواره در حالت جنگی یا در برزخ جنگ و صلح نگه داشت. این جریان با توجه به سبقه طولانی که در استفاده از مفاهیم احساسات برانگیز دارد، هر آنچه روی میز مذاکره می آید را به عنوان تسلیم به جامعه ارائه می کند.

با توجه به این که در ساختار ذهنی آن ها دقیقاً مشخص نیست که جنگ چه محدوده ای دارد، خط سازش و پایان جنگ با تسلیم نیز در نگاه آن ها مشخص نیست. چه امتیازی مبادله و چه حقی مطالبه شود که نقطه میانی آن، از سوی آن ها به عنوان تسلیم ترجمه نشود؟ چه توافقی انجام شود که به زعم آن ها خسارت محض نباشد؟ هیچ توافق 100 درصدی وجود ندارد. چون طرف مقابل هم بیکار نمی ایستد تا این سوی میز، هر آنچه می خواهد را به دست بیاورد. در بهترین حالت، دو طرف باید به یک نقطه میانه برسند.

آن ها مدعی هستند که مردم را نمایندگی می کنند و حرف مردم را می زنند. در قدم نخست باید پرسید از نظر آن ها مردم چه کسانی هستند؟ زمانی که از مردم ایران صحبت می کنیم، یعنی یک کل 86 میلیون نفری را مد نظر داریم و وقتی افراد در جایگاه یک مسئولیت ملی قرار می گیرند، در حالت ایده آل باید مصالح این جمعیت و نیازهایشان را در کنار ملاحظات حاکمیتی در نظر بگیرند.

ایران با چالش هایی جدی در حوزه های مختلف روبروست که طی سال های گذشته به دلایل مختلف سر باز کردند. آیا تمام جوانب مصالح ایران و تاب آوری جامعه در برابر فشارهای اقتصادی و طولانی شدن شرایط نه جنگ نه صلح، جایی در محاسبات ذهنی این افراد دارد؟

نگاهی به تجمعات مردم نشان می دهند همه آن ها هم طالب ادامه دار بودن جنگ نیستند اما از ایران دفاع می کنند. بسیاری از مردم هم در خیابان ها حضور ندارند.