به نقل از اقتصادنیوز، چند سال پیش اگر کسی صاحب یک آپارتمان 80 متری در یکی از محله های معمولی تهران بود، کمتر کسی او را ثروتمند می دانست. همان خانه شاید دو یا سه میلیارد تومان ارزش داشت؛ رقمی که برای یک خانواده طبقه متوسط قابل تصور بود. امروز اما همان خانه می تواند بین 9 تا 12 میلیارد تومان قیمت داشته باشد.

برآوردهای مبتنی بر داده های بازار مسکن تهران نشان می دهد قیمت یک آپارتمان متوسط در پایتخت به محدوده ای رسیده که تا چند سال پیش تنها در محله های لوکس دیده می شد. با این حال صاحبان همین خانه ها برای رنگ کردن دیوارها، تعویض کابینت های فرسوده یا تعمیر موتورخانه ساختمان باید ماه ها دخل و خرجشان را زیر و رو کنند.

این همان پارادوکسی است که این روزها در زندگی طبقه متوسط ایران دیده می شود؛ ثروتی که روی کاغذ وجود دارد اما در زندگی روزمره قابل استفاده نیست.
خانواده ای که صاحب خانه ای 10 میلیارد تومانی است، ممکن است برای پرداخت 30 یا 40 میلیون تومان هزینه بازسازی آشپزخانه دچار تردید شود. ساختمانی که ارزش آن هر ماه بالاتر می رود، گاهی سال ها بدون تعمیر باقی می ماند، نه به این دلیل که صاحبانش اهمیت نمی دهند، بلکه چون هزینه نگهداری آن از توان درآمدی شان خارج شده است.

در اقتصاد جهان برای این وضعیت تعابیری مانند ثروت دارایی و فقر نقدینگی به کار می رود؛ وضعیتی که در آن ارزش دارایی ها افزایش پیدا می کند اما درآمد خانوارها با همان سرعت رشد نمی کند. نتیجه آن است که افراد روی کاغذ ثروتمندتر می شوند اما در عمل احساس فقر بیشتری می کنند.

مسکن شاید روشن ترین نمونه این وضعیت باشد. بازار مسکن تهران طی یک دهه گذشته رشدهای سنگینی را تجربه کرده است. بررسی روند قیمت ها نشان می دهد ارزش اسمی مسکن در تهران طی سال های اخیر چندین برابر شده و در بسیاری از مناطق از رشد تورم عمومی نیز جلو زده است.

اما پشت این افزایش قیمت، واقعیت دیگری جریان دارد. هزینه های نگهداری خانه نیز هم پای تورم جهش کرده است. تعویض یک پمپ آب ساختمان، تعمیر آسانسور، رنگ آمیزی یک واحد متوسط، بازسازی سرویس بهداشتی یا آشپزخانه، هر کدام به پروژه ای چند ده میلیون تومانی تبدیل شده اند.

کافی است خانواده ای تصمیم بگیرد آشپزخانه خانه ای را که ارزش آن بیش از 10 میلیارد تومان است بازسازی کند. در بازار امروز، هزینه تعویض کابینت ها، شیرآلات، صفحه کابینت و بخشی از تاسیسات می تواند به چند ده میلیون تومان برسد. به همین دلیل بسیاری از خانواده ها ترجیح می دهند تعمیرات را به تعویق بیندازند؛ همان اتفاقی که باعث شده بخش مهمی از آپارتمان های طبقه متوسط تهران در ظاهر و امکانات، فرسوده تر از ارزش واقعی شان به نظر برسند. در واقع، دارایی رشد کرده اما کیفیت زندگی درون آن دارایی نه.

متوسط هزینه تعمیرات یک خانه متوسط در مرکز شهر تهران با ارزش حدودی 10 میلیارد تومان:

رنگ آمیزی کامل آپارتمان: 15 تا 20 میلیون تومان

تعویض موردی کابینت و شیرآلات: 30 تا 50 میلیون تومان

تعمیر کولر گازی یا سیستم گرمایش: 10 تا 15 میلیون تومان

تعویض پمپ آب خانگی: 5 تا 7 میلیون تومان

برای طبقه متوسط با درآمد ماهانه حدود 30 تا 50 میلیون تومان، حتی این هزینه های کوچک نیز چند ماه پس انداز می طلبد. در نتیجه، خانه های میلیاردی به خانه های فرسوده تبدیل شده اند، هرچند ارزششان روز به روز بالا می رود.

این تناقض در بازار خودرو حتی ملموس تر است.پژو 206، تیبا، کوییک یا سمند زمانی خودروهای معمولی طبقه متوسط بودند. خودروهایی که با چند سال پس انداز یا یک وام قابل خریداری بودند. امروز اما بسیاری از همین خودروها به محدوده یک میلیارد تومان یا بیشتر رسیده اند.

صاحب یک خودروی میلیاردی در ظاهر دارایی قابل توجهی دارد، اما کافی است خودرو وارد تعمیرگاه شود. تعویض چهار حلقه لاستیک، تعمیر جلوبندی، سرویس اساسی موتور یا تعویض برخی قطعات مصرفی حالا هزینه هایی دارد که برای بسیاری از خانواده ها معادل چند هفته یا حتی چند ماه درآمد است.

به همین دلیل مکانیک ها و فعالان بازار خدمات خودرو از پدیده ای صحبت می کنند که تا چند سال پیش کمتر دیده می شد؛ رانندگانی که تعمیرات ضروری را به تعویق می اندازند. خودرو روشن می شود، پس فعلاً تعمیر نمی شود. صدایی از موتور می آید، اما تا زمانی که خودرو از حرکت نایستاده کسی سراغ تعمیر اساسی نمی رود.در ظاهر خودروها گران تر شده اند اما در عمل نگهداری آن ها دشوارتر شده است.

متوسط هزینه تعمیرات خودروهای محبوب طبقه متوسط: پژو 206، کوییک و سمند

یک خانواده ممکن است خودرو میلیاردی داشته باشد، اما وقتی سرویس و تعمیر لازم می شود، پول کافی برای این کار ندارد و خودرو کم کم از چرخه استفاده خارج می شود.

این وضعیت فقط به دارایی های بزرگ محدود نیست.در بازار موبایل نیز می توان نشانه های مشابهی دید. یک گوشی میان رده که تا همین دو سال پیش با قیمت حدود 10 تا 15 میلیون تومان خریداری شده بود، امروز ممکن است چند برابر ارزش داشته باشد. اما اگر صفحه نمایش آن آسیب ببیند، هزینه تعمیر گاهی به اندازه نیمی از ارزش گوشی می شود.

تعمیرکاران موبایل می گویند بسیاری از مشتریان پس از شنیدن هزینه تعویض نمایشگر یا قطعات اصلی، تعمیر دستگاه را به زمان دیگری موکول می کنند. بعضی ها با صفحه شکسته ماه ها زندگی می کنند و برخی دیگر ترجیح می دهند به جای تعمیر، تلفن همراه جدیدی بخرند.

داستان لپ تاپ ها نیز مشابه است. لپ تاپی که زمانی ابزار کار یک دانشجو یا روزنامه نگار بود، امروز دارایی ارزشمندی محسوب می شود. اما خرابی مادربرد، باتری یا نمایشگر می تواند هزینه ای به همراه داشته باشد که تصمیم برای تعمیر را دشوار کند.

متوسط هزینه تعمیرات وسایل دیجیتال: از گوشی تا لپ تاپ

نتیجه این است که حتی اگر افراد پول نقد داشته باشند، هزینه تعمیر بعضی وسایل دیجیتال به اندازه نصف قیمت اولیه می شود و اغلب کاربران مجبور به تعویض کامل دستگاه هستند.

شاید بتوان گفت بزرگ ترین تغییر سال های اخیر، تغییر معنای ثروتمند بودن است.در گذشته ثروت با توان مصرف سنجیده می شد. کسی که خانه داشت، می توانست آن را بازسازی کند. کسی که خودرو داشت، می توانست آن را تعمیر یا تعویض کند. کسی که لوازم خانگی می خرید، توان نگهداری و جایگزینی آن ها را نیز داشت.امروز اما شکل تازه ای از ثروت در حال شکل گیری است؛ ثروتی که وجود دارد اما قابل استفاده نیست.

بخش مهمی از طبقه متوسط ایران اکنون در وضعیتی قرار گرفته که دارایی هایش رشد کرده اما درآمدش نه. ارزش خانه، خودرو و سایر دارایی ها افزایش یافته اما هزینه های جاری زندگی، تعمیرات، خدمات و نگهداری با سرعت بیشتری به درآمد خانوار نزدیک شده اند.در نتیجه، افراد در ترازنامه شخصی خود ثروتمندتر از گذشته اند اما در تجربه روزمره زندگی احساس رفاه کمتری دارند.

تجربه ای که فقط مختص ایران نیست

پدیده شکاف میان ارزش دارایی و توان مصرف البته فقط مختص ایران نیست. در بسیاری از کشورها پس از جهش قیمت مسکن، خانوارها با وضعیتی مشابه روبه رو شدند. در بحث های عمومی و گزارش های مربوط به بحران هزینه زندگی در کشورهای مختلف، بارها به این موضوع اشاره شده که رشد قیمت دارایی ها لزوماً به معنای افزایش رفاه نیست و حتی می تواند طبقه متوسط را از دسترسی به تعمیر، نگهداری و بهبود کیفیت زندگی محروم کند.

اما در ایران این پدیده به دلیل تورم مزمن، کاهش قدرت خرید و جهش همزمان قیمت کالاها و خدمات، شکل شدیدتری پیدا کرده است.

شاید مهم ترین تصویر از اقتصاد امروز ایران این باشد: خانواده ای را تصور کنید که در خانه ای 10 میلیارد تومانی زندگی می کند، خودرویی یک میلیارد تومانی زیر پایش است و مجموع دارایی هایش چندین میلیارد تومان ارزش دارد؛ اما برای تعمیر کولر خانه، تعویض لاستیک خودرو یا خرید یک تلفن همراه جدید باید ماه ها حساب و کتاب کند.

این همان لحظه ای است که ثروت و رفاه از هم جدا می شوند.طبقه متوسط ایران فقیر نشده است؛ دست کم اگر معیار را ارزش دارایی ها بدانیم. اما در حال تجربه نوعی تازه از فقر است؛ فقرِ توان نگهداری زندگی