پاتریک وینتور، کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه و ستون نویس روزنامه

به نقل از روزنامه گاردین، بازگشت ایران به تبادل های نظامی گسترده با اسراییل، دامنه درگیری ای را که از فوریه (اسفند) آغاز شده بود، به طور چشمگیری گسترش داد. این تحول تنها از آن جهت مهم نبود که برای نخستین بار، حملات اسراییل به حزب الله به دلیلی مستقیم برای ورود ایران به جنگ تبدیل شد؛ بلکه از آن رو نیز اهمیت داشت که حوثی های یمن را بار دیگر به میدان درگیری کشاند؛ تحولی که پیامدهای آن هنوز به درستی قابل محاسبه نیست.

در تهران، برخی جریان ها که از موفقیت های نظامی ادراک شده در گذشته روحیه گرفته اند و با تکیه بر اهرم فشار تنگه هرمز جسورتر شده اند، می خواهند این لحظه را به نقطه ای بی بازگشت در مسیر آتش افروزی با اسراییل تبدیل کنند. در کنار آنان، اقلیتی نیز از کنار گذاشتن مذاکرات آتش بس با آمریکا استقبال می کند؛ نتیجه ای که هفته ها برای تحقق آن فشار آورده بودند.

با این همه، حتی اکنون نیز در تهران صداهای دیگری شنیده می شود؛ صداهایی که باور دارند ایران می تواند به جای حرکت در مسیر تشدید بحران، از شکاف ها و تنش های میان اسراییل و آمریکا بهره برداری کند و توافقی را از رییس جمهور آمریکا بگیرد؛ رییس جمهوری که برای بیرون کشیدن خود از جنگی که اکنون به نمایش نگران کننده ای از ناتوانی دیپلماتیک و نظامی آمریکا تبدیل شده، درمانده به نظر می رسد. پست دونالد ترامپ در شبکه های اجتماعی، که در آن از ایران و اسراییل خواست شلیک به یکدیگر را متوقف کنند، نشانی از مردی نداشت که کنترل رویدادها را در دست دارد.

در تهران، چهره های پرشماری مانند حسام الدین آشنا، مشاور حسن روحانی، رییس جمهور پیشین ایران، چنین نگاهی را نمایندگی می کنند. حسام الدین آشنا در سخنرانی آخر هفته خود استدلال کرد که انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی در داخل ایران همچنان شکننده است. این اردوگاه معتقد است بازگشت دارایی های مسدودشده ایران و رفع تدریجی تحریم های آمریکا برای جلوگیری از تشدید بحران های اقتصادی و فشارهای مضاعف مالی ضرورتی حیاتی دارد. آنان استدلال می کنند که وضعیت دشوار اقتصادی، زمینه ساز شکل گیری اعتراضات ژانویه (دی) بوده است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در نشست خبری هفتگی خود در تهران ناچار شد هم زمان میان دو روایت حرکت کند. او از یک سو، اصل این ایده را به چالش کشید که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، حملات علیه ایران را در مخالفت با ترامپ انجام داده است؛ اما از سوی دیگر گفت ممکن است اسراییل در تلاش باشد مذاکرات ایران و آمریکا را تخریب کند، زیرا از شروط توافق هراس دارد و آن را عاملی برای تضعیف موقعیت خود می داند.

بقایی با دقت تأکید کرد که گفت وگو با آمریکا همچنان ادامه دارد و تعلیق نشده است. او در عین حال، با لحنی قاطع گفت آمریکا در حملات دخیل بوده و تاکید کرد: هیچ کس در منطقه ما باور نمی کند اقدامی از سوی رژیم صهیونیستی بدون هماهنگی و همکاری قبلی ایالات متحده انجام شود.

او ادامه داد: وزارت خارجه آمریکا در جریان جنگ 40 روزه به روشنی اعلام کرد که دلیل تحمیل جنگ از سوی این کشور علیه ایران، حمایت آن از رژیم صهیونیستی بوده است؛ و اکنون، با وجود ادعاهای مقام های آمریکایی، ما می دانیم که سنتکام [فرماندهی مرکزی آمریکا] در حوزه های دفاعی و تهاجمی با رژیم صهیونیستی همکاری و هماهنگی دارد.

کمتر کسی در تمایل ایران برای نشان دادن چنگال های خود تردید دارد؛ رویکردی که اکنون تقریباً به بخشی از دکترین راهبردی تهران تبدیل شده است: پاسخ دادن به فشار، نه صرفاً با تهدید، بلکه با تحمیل سطح تازه ای از تشدید تنش.

برای نمونه، حسن احمدیان، از چهره هایی که به طور مکرر در رسانه های عربی درباره ایران اظهارنظر می کند، هشدار داده است: دوران صبر راهبردی پایان یافته و بازگشتی در کار نیست. ایران و متحدانش مصمم اند قواعد جدید درگیری را در برابر دشمن خود تحمیل و تثبیت کنند و من نمی بینم که عقب نشینی کنند؛ زیرا عقب نشینی در برابر کسانی که نسل کشی می کنند، تنها نابودی را در سراسر منطقه آزاد خواهد کرد. در مقابل، مقاومت تنها پاسخ متمدنانه ای است که در برابر آنان معنا دارد.

سپاه پاسداران اعلام کرده است که برای هدف قرار دادن تأسیسات انرژی کشورهای خلیج فارس آمادگی دارد. در متن این هشدار آمده است: در صورت تداوم حملات به زیرساخت های انرژی، همه تأسیسات نفت و گاز مرتبط با اسراییل، ایالات متحده و متحدانشان، از جمله تأسیسات انرژی منطقه ای، هدف نیروهای مسلح ایران خواهند بود.

هم زمان، خواسته های مذاکراتی ایران به طرزی قابل توجه ثابت مانده است. این خواسته ها شامل برقراری آتش بس در لبنان، از جمله عقب نشینی نیروهای اسراییلی؛ آزادسازی نیمی از دارایی های مسدودشده ایران، معادل حدود 12 میلیارد دلار؛ نوعی مدیریت ایرانی بر تنگه هرمز؛ و آغاز گفت وگوهای تفصیلی بعدی درباره این مسئله است که تهران چگونه می تواند به آمریکا اطمینان دهد در پی دستیابی به سلاح هسته ای نیست.

دونالد ترامپ اکنون بیش از هر زمان دیگری به پذیرش این شروط نزدیک شده است؛ با این حال، هنوز تلاش می کند راهی برای صورت بندی و بیان آن ها پیدا کند تا این تصمیم برای افکار عمومی و مخاطبان داخلی اش پذیرفتنی تر جلوه کند.

ریشه این تردید روشن است: در مجموع، موازنه نبرد محاصره ها در تنگه هرمز به سود ایران پیش می رود. کاهش تدریجی ذخایر نفت جهان و کشاندن اقتصاد بین الملل به آستانه بحران، تهدیدی به مراتب جدی تر از کاهش نقدینگی و محدود شدن صادرات نفت ایران به شمار می آید. در چنین معادله ای، ظرفیت غرب دموکراتیک برای تحمل فشار و درد اقتصادی، با توان تاب آوری نظام ایران قابل مقایسه نیست.

در این میان، ورود حوثی ها به صحنه، موازنه را بیش از پیش به نفع ایران سنگین می کند. میزان اثرگذاری این عامل، به تصمیم بعدی حوثی ها وابسته است: اینکه آیا محاصره اعلام شده خود را که در حال حاضر به کشتیرانی اسراییل در دریای سرخ محدود مانده به محاصره ای گسترده تر علیه کشتیرانی دشمنان توسعه خواهند داد یا نه.

تنگه باب المندب، آبراهه ای که دریای سرخ را به خلیج عدن پیوند می دهد، برای صادرکنندگان نفت به مثابه یک دریچه حیاتی برای کاهش فشار عمل کرده است. پس از بسته شدن تنگه هرمز، جریان نفت عربستان از مسیر خط لوله شرق به غرب این کشور افزایش یافت و میلیون ها بشکه نفت در روز به سمت دریای سرخ روانه شد.

حوثی ها تاکنون اعلام نکرده اند که قصد دارند این جریان را مسدود کنند، اما این وضعیت می تواند تغییر کند. اهمیت این مسیر از آن روست که دریای سرخ حدود 15 درصد تجارت کشتیرانی جهانی را دربر می گیرد و تنگه هرمز نیز سهمی نزدیک به 20 درصد دارد. در چنین شرایطی، بسته شدن کامل و هم زمان هر دو آبراه، فشار سنگینی را بر مسیر دماغه امید نیک در اطراف آفریقای جنوبی وارد خواهد کرد و مسیرهای جایگزین تجارت و انرژی جهان را با آزمونی دشوار روبه رو می سازد.

حوثی ها از نوامبر 2023 (1402) محاصره کشتی های عازم بنادر اسراییل در دریای سرخ را آغاز کردند؛ اقدامی که در نهایت به ورشکستگی بندر ایلات اسراییل انجامید. یک سال بعد، شمار کشتی هایی که از کانال سوئز عبور می کردند، به کمتر از نصف کاهش یافت و همین تحول، افتی سنگین در درآمدهای کانال و اقتصاد مصر به جا گذاشت.

حوثی ها که هم زمان در گفت وگوهای پشت پرده صلح با عربستان برای پایان دادن به جنگ داخلی یمن درگیر بوده اند، تمایل چندانی به بازگشت به میدان درگیری نداشتند؛ تا حدی به این دلیل که در سال گذشته، ضربات سنگینی بر ساختار فرماندهی آنان وارد شد. اکنون این جنبش در برابر یک دوراهی حساس قرار گرفته است: یا سطح محاصره را تشدید کند یا در انتظار جهت دهی و تصمیم نهایی ایران بماند.

منبع: فرارو