طرح ترافیک تهران این روزها در حالی وارد مرحله بررسی های جدید شده که از یک سو پیشنهاد گسترش محدوده اجرای آن مطرح است و از دیگر سو، شهرداری تهران در حال مطالعه مدلی تازه برای محاسبه هزینه تردد بر اساس میزان پیمایش خودروهاست؛ تغییراتی که در صورت تصویب و تأمین زیرساخت ها می تواند طرح ترافیک پایتخت را متحول کند.

به گزارش ایسنا، طرح ترافیک در تهران سابقه ای بیش از چهار دهه دارد و اجرای آن به سال های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی بازمی گردد. نخستین مرحله این طرح از اول آبان ماه 1358 با هدف کاهش بار ترافیکی مرکز شهر و محدود کردن تردد خودروهای تک سرنشین به اجرا درآمد.

در ادامه و با تصویب شورای انقلاب در 17 خرداد 1359، محدوده ای در مرکز تهران تعیین شد تا از ورود تمامی وسایل نقلیه، به جز خودروهای مجاز از جمله وسایل حمل ونقل عمومی، خودروهای امدادی، کادر پزشکی و برخی سرویس های دولتی، از ساعت 6:30 تا 10 صبح در روزهای کاری هفته جلوگیری شود.

طرح ترافیک تهران طی سال های بعد بارها مورد بازنگری قرار گرفت و تا سال 1398 در 26 مرحله دستخوش اصلاحات و تغییرات جزیی و اساسی شد.

آخرین تغییر مهم این طرح از اول تیرماه 1398 و با تبدیل محدوده زوج و فرد سابق به محدوده کنترل آلودگی هوا اجرایی شد. بر اساس این مصوبه، خودروهای پلاک تهران در هر فصل 20 روز و خودروهای پلاک شهرستان 15 روز مجاز به تردد رایگان در این محدوده هستند و تردد بیش از سهمیه تعیین شده مشمول پرداخت عوارض مصوب شورای اسلامی شهر تهران می شود.

طرح ترافیک حالا در آستانه تغییراتی قرار گرفته که می تواند نحوه اجرای این طرح را دستخوش تحول کند. در حالی که بررسی ها برای اصلاح ساختار فعلی طرح ترافیک در جریان است، دو پیشنهاد گسترش محدوده اجرای طرح و تغییر مبنای محاسبه هزینه ها به مدل پیمایش مبنا در پروسه مطالعات و بررسی قرار گرفته است.

در همین راستا، سید محمد آقامیری، نایب رییس کمیسیون حمل ونقل و ترافیک شورای شهر تهران به پیشنهاد افزایش محدوده طرح ترافیک اشاره کرده و می گوید: این موضوع هنوز در مرحله مطالعات تخصصی و فنی قرار دارد.

به گفته وی، با توجه به احتمال گسترش محدوده طرح، ممکن است ضوابط و هزینه های آن نیز تغییر کند، اما هنوز تصمیم نهایی در این زمینه اتخاذ نشده است.

عضو شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه هرگونه تغییر در طرح ترافیک باید پس از طی مراحل کارشناسی به تصویب شورای شهر و سپس تأیید شورای عالی ترافیک برسد، اظهار می کند: یکی از پیشنهادهای مطرح شده، توسعه محدوده اجرای طرح در سطح شهر است؛ موضوعی که هنوز در حد یک پیشنهاد اولیه بوده و در حال بررسی کارشناسی است.

به گفته نایب رییس کمیسیون حمل ونقل و ترافیک شورای شهر تهران، فلسفه اصلی اجرای طرح ترافیک مدیریت تردد خودروهای شخصی در محدوده هایی است که مراجعه شهروندان به آن ها بالاست تا از ایجاد گره های ترافیکی جلوگیری شود و دسترسی از طریق حمل ونقل عمومی تسهیل شود.

وی معتقد است که برخی کارشناسان با توجه به شکل گیری کانون های جدید ترافیکی در نقاط مختلف شهر، گسترش محدوده طرح را راهکاری برای مدیریت بهتر ترافیک می دانند، هرچند ممکن است در نهایت این پیشنهاد مورد تأیید قرار نگیرد.

شهرداری تهران در حال بررسی مدل جدیدی برای اجرای طرح ترافیک است، به طوریکه آرش رساء ایزدی، معاون سازمان حمل ونقل و ترافیک شهرداری تهران به ایسنا می گوید: در صورت فراهم شدن پیش نیازهای لازم، امکان اجرای طرح ترافیک به صورت پیمایش مبنا در سال 1405 وجود دارد.

بر اساس این مدل، هزینه استفاده از طرح ترافیک به جای ورود و خروج از محدوده، بر مبنای میزان کیلومتر طی شده خودروها محاسبه خواهد شد. به این ترتیب خودروهایی که پیمایش بیشتری دارند، آلودگی بیشتری تولید می کنند و یا سهم بیشتری در ایجاد تراکم ترافیکی دارند. بنابراین هزینه بیشتری پرداخت خواهند کرد و در مقابل، خودروهایی با تردد کمتر مشمول هزینه کمتری خواهند شد.

رساء ایزدی هدف از این رویکرد را حرکت به سمت عادلانه تر شدن نظام دریافت هزینه استفاده از معابر شهری عنوان کرده و ادامه می دهد: مطالعات اولیه این طرح انجام شده و چارچوب کلی آن نیز آماده است، اما بررسی های تکمیلی برای نهایی شدن جزییات همچنان ادامه دارد.

به گفته معاون سازمان حمل ونقل و ترافیک شهرداری تهران، اجرای این مدل نیازمند دسترسی به داده های دقیق از میزان تردد خودروهاست؛ موضوعی که تأمین آن مستلزم توسعه زیرساخت های سخت افزاری و نرم افزاری و تکمیل تجهیزات هوشمند ترافیکی در سطح شهر است.

وی تأکید می کند: در صورت فراهم شدن این زیرساخت ها، امکان محاسبه دقیق یا نزدیک به دقیق پیمایش خودروها فراهم خواهد شد و اجرای طرح نیز قابلیت عملیاتی شدن پیدا می کند.

بر این اساس، به نظر می رسد مدیریت شهری تهران همزمان دو مسیر را برای آینده طرح ترافیک دنبال می کند؛ نخست بازنگری در محدوده های مشمول طرح و دوم اصلاح شیوه محاسبه هزینه ها با هدف نزدیک تر شدن به الگوهای مبتنی بر میزان استفاده واقعی از شبکه معابر شهری؛ موضوعی که نتیجه نهایی آن پس از تکمیل مطالعات کارشناسی و طی مراحل قانونی مشخص خواهد شد.