به گزارش ورزش سه، این موضوع می‌تواند حتی پیش از اولین مسابقه، عملکرد بازیکنان را تحت تأثیر قرار دهد. تیم ملی ایران که پیش از حضور در کمپ تیخوانا در ترکیه اردو زده بود، با سفری طولانی و عبور از حدود ۱۰ ساعت اختلاف زمانی، وارد شرایطی می‌شود که از دیدگاه فیزیولوژی ورزشی، نیازمند مدیریت دقیق خواب، تغذیه و ریکاوری است.

بدن انسان بر اساس یک ریتم شبانه‌روزی ۲۴ ساعته فعالیت می‌کند. ترشح هورمون‌ها، احساس گرسنگی، کیفیت خواب، دمای بدن، هوشیاری و حتی عملکرد عضلات، همگی تحت تأثیر این ساعت درونی قرار دارند. هنگامی که یک ورزشکار در مدت کوتاهی از چندین منطقه زمانی عبور می‌کند، ساعت بیولوژیک بدن فرصت کافی برای تطبیق با زمان جدید را ندارد و پدیده‌ای به نام «جت‌ لگ» رخ می‌دهد. پدیده‌ای که فراتر از احساس خواب‌آلودگی ساده است و می‌تواند با اختلال در خواب، کاهش تمرکز، افت عملکرد ذهنی، مشکلات گوارشی، کاهش اشتها و خستگی عمومی همراه باشد.

در شرایطی که تیم ملی از ترکیه راهی تیخوانا شده، اختلاف زمانی ۱۰ و نیم ساعته میان دو منطقه می‌تواند چالش مهمی برای بازیکنان ایجاد کند. به ‌طور کلی در سفرهای غرب‌ سو که بدن فرصت بیشتری برای طولانی‌تر شدن شب دارد، تطابق با هر منطقه زمانی به حدود یک روز زمان نیاز دارد. به عبارت دیگر سازگاری کامل با اختلاف زمانی ۱۰ ساعته ممکن است نزدیک به یک هفته یا حتی بیشتر زمان ببرد. به همین دلیل بسیاری از تیم‌های حرفه‌ای جهان تلاش می‌کنند چند روز زودتر در محل مسابقات حاضر شوند تا بازیکنان فرصت کافی برای سازگاری با شرایط جدید را داشته باشند.

اما اگر زمان کافی در اختیار نباشد، کادرهای پزشکی و پشتیبانی تیم‌ها از راهکارهای مختلفی برای تسریع روند تطابق استفاده می‌کنند. تنظیم تدریجی ساعت خواب پیش از سفر، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی در ساعات مناسب، مصرف کافی آب و الکترولیت‌ها، تنظیم زمان وعده‌های غذایی بر اساس ساعت مقصد، پرهیز از مصرف بیش از حد کافئین و استفاده از چرت‌های کوتاه کنترل‌شده از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند به کاهش عوارض جت‌لگ کمک کنند.

در سال‌های اخیر استفاده هدفمند از ملاتونین نیز به یکی از ابزارهای مورد توجه تیم‌های حرفه‌ای تبدیل شده است. ملاتونین هورمونی است که به‌ طور طبیعی در بدن ترشح می‌شود و نقش مهمی در تنظیم چرخه خواب و بیداری دارد. مصرف آن در زمان مناسب و تحت نظر پزشک می‌تواند به تسریع سازگاری ساعت بیولوژیک کمک کند؛ هرچند زمان مصرف آن اهمیت بیشتری از مقدار مصرف دارد و استفاده خودسرانه از آن توصیه نمی‌شود.

در کنار خواب، تغذیه نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در مقابله با «جت ‌لگ» دارد. حفظ هیدراتاسیون مناسب، مصرف منابع کربوهیدراتی برای تأمین انرژی، دریافت پروتئین کافی برای تسریع ریکاوری و اجتناب از غذاهای سنگین و پرچرب، می‌تواند روند سازگاری بدن را تسهیل کند. همچنین مدیریت استرس روانی و فراهم کردن محیطی آرام برای بازیکنان، از طریق حضور روانشناس ورزشی و ایجاد فضای مناسب در اردو، نقش مهمی در حفظ کیفیت خواب و آمادگی ذهنی دارد.

در سطح جام جهانی، جایی که فاصله میان پیروزی و شکست گاهی در چند ثانیه یا یک تصمیم خلاصه می‌شود، جزئیاتی مثل کیفیت خواب، زمان‌بندی وعده‌های غذایی، مدیریت نور محیط و سازگاری سریع با اختلاف ساعت، می‌توانند همان عوامل پنهانی باشند که تفاوت میان یک عملکرد معمولی و یک نمایش درخشان را رقم می‌زنند. شاید به همین دلیل است که در فوتبال حرفه‌ای امروز نبرد برای موفقیت، ساعت‌ها پیش از سوت آغاز مسابقه شروع می‌شود.

مصطفی نوروزی
متخصص تغذیه ورزشی