در حالی که بحث خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) بار دیگر به یکی از موضوعات داغِ محافل سیاسیِ مخالفِ مذاکرات تبدیل شده، حضور وزیر کشور پاکستان در ایران و ارسال پیام شهباز شریف، نخست وزیر این کشور خطاب به رهبر انقلاب، مورد توجه قرار گرفته است.

به گزارش فرارو، با وجود ادامه تنش ها بین ایران و ایالات متحده در خلیج فارس، مسئله خاتمه جنگ و رسیدن به یک تفاهم نامه مشترک بین طرفین، همچنان یک گزینه روی میز است.

علی اصغر زرگر، تحلیلگر ارشد سیاست خارجی و استاد دانشگاه، در گفتگو با فرارو اشاره کرده که گزینه خروج از NPT می توانست سال ها پیش محل بحث باشد، اما اکنون بعید است تاثیر تعیین کننده ای بر معادلات جاری داشته باشد. مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:

علی اصغر زرگر به فرارو گفت: از دید من برای خروج از NPT دیر است. شاید حداقل 5 سال پیش باید چنین تصمیمی گرفته می شد؛ زمانی که هنوز این همه خسارت جانی متحمل نشده بودیم و دانشمندان هسته ای کشور نیز در کنار ما بودند. در شرایط فعلی و با وضعیتی که اکنون بر منطقه و روابط ایران و غرب حاکم است، بعید می دانم خروج از NPT بتواند تاثیر خاص و تعیین کننده ای بر وضعیت کشور داشته باشد.

وی افزود: به طور معمول وقتی طرفین تصمیم می گیرند مسیر دیپلماسی را دنبال کنند، ابتدا بر سر یک چارچوب کلی به توافق می رسند و سپس مذاکرات تا رسیدن به نتیجه ادامه پیدا می کند. اما این وضعیت در روابط ایران و ایالات متحده سال هاست که ادامه دارد و هنوز به نقطه ای نرسیده که بتوان از یک مسیر روشن و قابل پیش بینی سخن گفت.

این کارشناس ارشد سیاست خارجی با اشاره به مطرح شدن نام پاکستان به عنوان میانجی میان تهران و واشنگتن تصریح کرد: اکنون که با توجه به حضور وزیر کشور پاکستان در ایران، صحبت از پاکستان به عنوان میانجی مطرح می شود، باید دقت کنیم که متاسفانه این نوع میانجیگری عملاً امکان گفت وگوی مستقیم را کاهش داده است. به جز همان دیدار اولیه در پاکستان، اکنون بیشتر شاهد مبادله پیام از طریق واسطه ها هستیم. این وضعیت باعث می شود طرفین نتوانند به صورت مستقیم و بی واسطه دیدگاه های خود را مطرح کنند.

این کارشناس حوزه سیاست خارجی در خصوص موانع مذاکرات و علل کُند پیش رفتن این مسیر توضیح داد: وقتی مذاکره کنندگان رودرروی یکدیگر قرار نمی گیرند، سوءبرداشت ها افزایش پیدا می کند و روند رسیدن به توافق دشوارتر می شود. در مذاکرات پیچیده، ارتباط مستقیم میان طرفین اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از اختلافات تنها از طریق گفت وگوی بی واسطه قابل حل هستند.

زرگر تاکید کرد: ایران با فردی به نام ترامپ روبه رو است که از ابتدا اعلام کرده می خواهد به توافقی دست پیدا کند که برای آمریکا "عالی" باشد. این نوع نگاه عملاً نقش و سهم ایران را نادیده می گیرد. وقتی از همان ابتدا ذهنیت طرف مقابل بر این اساس شکل گرفته باشد که منافع و خواسته های خود را بر ایران تحمیل کند، طبیعی است که مسیر دستیابی به توافق بسیار دشوار شود.

او ادامه داد: در مقابل، ایران نیز بر منافع ملی خود تاکید دارد و احساس می کند باید از حقوق و اهداف خود دفاع کند. به همین دلیل، هر دو طرف با مجموعه ای از خواسته ها و خطوط قرمز وارد مذاکره شده اند که در بسیاری از موارد با یکدیگر همپوشانی ندارد.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: امروز تمرکز اصلی بر ترک مخاصمه قرار گرفته است، اما حتی برای رسیدن به چنین هدفی نیز ابتدا باید برخی اقدامات مقدماتی انجام شود. مذاکرات کنونی با گفت وگوهایی که پیش از جنگ رمضان در جریان بود تفاوت های آشکاری دارد. در آن مقطع قرار بود تمرکز اصلی بر پرونده هسته ای ایران باشد و طرفین درباره آن به راه حل برسند، اما در عمل شاهد بودیم که آمریکایی ها بار دیگر در میانه روند مذاکرات به سمت اقدام نظامی رفتند؛ مسئله ای که طبیعتاً سطح بی اعتمادی را افزایش داده است.

زرگر در بخش دیگری از گفت وگوی خود به ابهام در اهداف واقعی واشنگتن اشاره کرد و گفت: نیت آمریکا از مذاکرات همچنان نامشخص است. هنوز به طور دقیق روشن نیست که واشنگتن از ادامه گفت وگوها چه هدفی را دنبال می کند. آیا مذاکرات صرفاً ابزاری برای خرید زمان است؟ آیا هدف، کنترل بازار انرژی و قیمت نفت است؟ یا اینکه قرار است پس از پایان برخی رویدادهای مهم بین المللی دوباره شاهد بازگشت گزینه نظامی باشیم؟

وی در تشریح سناریوهای دیگر افزود: سناریوی دیگری نیز وجود دارد؛ اینکه وضعیت "نه جنگ و نه صلح" ادامه پیدا کند تا فشار اقتصادی بر ایران حفظ شود. به همین دلیل تحلیل شرایط موجود نیازمند واقع بینی و دوری از برخوردهای احساسی است.

زرگر با انتقاد از برخی نگاه های تندروانه درباره دیپلماسی گفت: برخی تلاش می کنند این گزاره را جا بیندازند که مذاکره و دیپلماسی به معنای شکست است. حتی گاهی از حرام بودن مذاکره سخن گفته می شود. در کنار این دیدگاه، گروهی نیز معتقدند ایران باید از NPT خارج شود و مسیر متفاوتی را در پیش بگیرد تا بازدارندگی ایجاد کند و گزینه نظامی را از روی میز بردارد. این بحث ها موضوع تازه ای نیست و سال ها پیش نیز مطرح می شد، اما اتفاقی رخ نداد. اکنون نیز بعید می دانم فضای کافی برای اجرای چنین ایده هایی وجود داشته باشد یا بتوان از این مسیر بازدارندگی موثری ایجاد کرد.

این کارشناس سیاست خارجی در پایان نتیجه گیری کرد: اگر تصور کنیم که صرفِ هسته ای شدن ایران می تواند کشور را وارد باشگاه قدرت های بزرگ جهان کند، باید این واقعیت را هم بپذیریم که چنین مسیری لزوماً با چارچوب سیاست خارجی کشورمان همخوانی ندارد. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، توسعه فناوری و سرمایه گذاری بر دانش بومی است. ایران از ظرفیت انسانی و علمی قابل توجهی برخوردار است و می تواند با تکیه بر این ظرفیت ها، نوعی بازدارندگی تکنولوژیک ایجاد کند. این مسیر شاید دشوارتر و زمان برتر باشد، اما در نهایت پایدارتر، موثرتر و متناسب تر با نیازهای بلندمدت کشور خواهد بود.

منبع: فرارو