به نقل از مهر، در حالی که ارتش آمریکا در تازه ترین درگیری خود با ایران برای هدایت پهپادهای انتحاری به شبکه غیرنظامی استارلینک تکیه کرده، اختلاف مالی میان پنتاگون و شرکت اسپیس ایکس ایلان ماسک به اوج خود رسیده است. این تنش، پرده از معمای بزرگ تری برمی دارد: چگونه فناوری های تجاری فضایی به ستون فقرات ارتباطی جنگ های مدرن تبدیل شده اند و قیمت آن را چه کسی باید تعیین کند؟

به گزارش رویترز به نقل از پنج منبع آگاه، چند هفته پس از آغاز حملات آمریکا به ایران، مدیران اسپیس ایکس به پنتاگون اعتراض کردند که ارتش برای هر اتصال پایانه (ترمینال) حدود 5 هزار دلار پرداخت کرده، در حالی که عملاً از سطح بالاتری از خدمات ارزش گذاری شده نزدیک به 25 هزار دلار استفاده می کند. این سرویس ها برای هدایت پهپادهای لوکاس (نسخه آمریکایی شاهد ایرانی) به کار رفته اند که روی اهداف شناور و زمینی پرسه می زنند.

اسپیس ایکس ادعا می کند پنتاگون با استفاده از ترمینال های معمولی استارلینک، پهنای باند و امنیتی معادل سامانه نظامی اختصاصی استارشیلد (Starshield) را دریافت کرده است. از سوی دیگر، مقامات پنتاگون می گویند این نوع استفاده چند دقیقه تا چند ساعته توجیه کننده قیمت 25 هزار دلاری نیست.

این نخستین بار نیست که استفاده نظامی از استارلینک جنجال آفرین می شود. از ماه های نخست جنگ اوکراین، ایلان ماسک با فعال سازی سرویس استارلینک در این کشور، نقشی حیاتی در حفظ ارتباطات ارتش و مردم اوکراین ایفا کرد. اما رفته رفته اختلافات آشکار شد:

محدودیت جغرافیایی: در سپتامبر 2022، اسپیس ایکس اعلام کرد نمی تواند سرویس خود را در مناطق تحت اشغال روسیه (از جمله کریمه) تضمین کند و بعداً مشخص شد که برد استارلینک در نزدیکی خطوط مقدم به طور نرم افزاری محدود شده است. این موضوع مانع از یک حمله بزرگ پهپادی اوکراین به ناوگان روسیه در سواستوپول شد.

درخواست هزینه: ماسک آشکارا گفت که ادامه رایگان سرویس در اوکراین برای اسپیس ایکس هزینه بر است و درخواست بودجه سالانه حدود 400 میلیون دلاری از پنتاگون کرد. پس از مذاکره، وزارت دفاع آمریکا قراردادی برای تأمین استارلینک در اوکراین امضا کرد.

کنترل بر جنگ: این رویدادها این پرسش را برجسته کرد که آیا یک شرکت خصوصی باید بتواند تصمیم بگیرد که در کدام عملیات نظامی از سرویس خود پشتیبانی کند.

قضیه استارلینک نماد یک تحول بزرگ در عرصه دفاعی است: نفوذ فناوری های تجاری به قلب میدان نبرد. این پدیده دستاوردها و معضلاتی دارد:

از جمله مزایای استفاده از فناوری های تجاری مانند استارلینک می توان به سرعت نوآوری و هزینه کمتر نسبت به سامانه های صرفاً دولتی اشاره کرد. همچنین انعطاف پذیری و مقیاس پذیری بالا (با در اختیار داشتن هزاران ماهواره در مدار پایین) از دیگر نقاط قوت آن به شمار می رود. در مقابل، چالش های مهمی نیز وجود دارد که از جمله آنها می توان به وابستگی استراتژیک اشاره کرد؛ بدین معنا که پنتاگون به شرکتی وابسته می شود که اولویت آن سودآوری و کنترل داخلی است، نه امنیت ملی. افزون بر این، مسئله شفافیت و قیمت گذاری مطرح است، زیرا قراردادهای نظامی سنتی بر پایه هزینه های اثبات شده طراحی می شوند، در حالی که شرکت های تجاری قیمت های پویا و مبتنی بر بازار دارند. در نهایت، کنترل عملیاتی یک چالش کلیدی دیگر است؛ همانگونه که در اوکراین و ایران دیده شد، اسپیس ایکس می تواند دسترسی را محدود یا شرایطی برای افزایش قیمت وضع کند.

اسپیس ایکس و پنتاگون در سال 2023 توافق کردند که نسخه نظامی اختصاصی با نام استارشیلد را توسعه دهند. این سامانه از ماهواره های جداگانه و امن تر با قابلیت رمزنگاری پیشرفته و مقاومت در برابر پارازیت استفاده می کند. اما منابع آگاه می گویند حتی در قرارداد استارشیلد نیز اختلافات قیمتی حل نشده و پنتاگون معتقد است هزینه پیشنهادی اسپیس ایکس برای هر ترمینال 45 هزار دلار بازاری فرصت طلبانه است.

به عنوان شرکای تجاری پنتاگون و بازیگران کلیدی در اکوسیستم نظامی‑فناوری، شرکت هایی مانند اسپیس ایکس اکنون در موقعیتی بی سابقه قرار گرفته اند. مناقشه ایران و اوکراین نشان می دهد که دوران جنگ های تحت کنترل دولت ها با ورود فناوری های تجاری به میدان نبرد، دستخوش تغییر بنیادین شده است. از یک سو، پنتاگون نمی تواند از ظرفیت، سرعت نوآوری و مقیاس پذیری اسپیس ایکس صرف نظر کند. از سوی دیگر، اسپیس ایکس نمی خواهد نقش یک پیمانکار دفاعی سنتی با حاشیه سود پایین و کنترل دولتی را بپذیرد؛ بلکه به دنبال اهرم های تجاری و استقلال عملیاتی است.

این وضعیت نشان می دهد که بخش های تجاری به طور غیرمستقیم اما عمیقاً وارد جنگ های نظامی می شوند؛ نه از طریق اعزام سرباز یا اعلام جبهه گیری رسمی، بلکه از مسیر فروش سرویس، تعیین قیمت، و مهم تر از همه، قدرت تصمیم گیری در لحظات حساس میدان نبرد. در جنگ با ایران نیز، تعیین تعرفه 25 هزار دلاری برای اتصال لحظه ای یک پهپاد، شکلی از قیمت گذاری جنگی است که سود شرکت را به اولویتی هم تراز با اهداف تاکتیکی پنتاگون تبدیل می کند.

به عبارت دیگر، شرکت های فناوری بدون آنکه رسماً بخشی از نیروهای مسلح باشند، با ابزارهای قراردادی و اقتصادی، خط مقدم را به اتاق هیئت مدیره خود منتقل کرده اند. این پدیده، مفهوم جنگ نیابتی را از دولت ها به شرکت ها تسری داده است.

نتیجه نهایی این روند، محو شدن مرز میان اقتصاد و امنیت است. در آینده، هر جنگی احتمالاً با صدها قرارداد تجاری پنهان، لایسنس های استفاده از نرم افزار، و صورتحساب های ماهانه میان پنج گوش و غول های فناوری گره خواهد خورد.