در فوتبال امروز، سرعت در تغییر فاز از دفاع به حمله یکی از مهم ترین عوامل موفقیت تیم ها محسوب می شود. دیدار با گامبیا نشان داد که اگرچه بردیم اما هنوز با ایده آل های فوتبالی فاصله داریم و باید روی آن در همین مدت کوتاه هم که شده بیشتر از قبل سرمایه گذاری کنیم. (به دلیل برگزاری دیدار دوستانه با مالی پشت درهای بسته نمی توان تحلیلی از این مسابقه داشت.)

تقریبا از زمان برانکو تا به امروز و حتی با حضور کی روش روی نیمکت؛ تیم ملی شدیدا به سیستم های تک مهاجمه وابسته شده و به همین ترتیب باشگاه ها و افکار عمومی و ذهنیت فوتبال، این سبک بازی را متصورتر است. مسابقه با گامبیا اما نشان داد که به دلایل مختلف و خصوصا توپ گیری بر اساس پرسینگ، امیر قلعه نویی به بازی با دو مهاجم علاقه دارد، هرچند نوعی سیستم سیال در بازی تیم ملی دیده می شود که به تناسب هر بازیکنی تغییر شکل در شعاع حرکتی و شرح وظایف بازیکنان خصوصا در فاز حمله و بازیکنان خط جلوی تیم داده می شود.

باید قبول کنیم که برای کادر فنی، مهدی طارمی مهاجم قابل اتکایی است و احتمالا به دلیل سن بالا و حتی فشار زیاد و ریکاوری بهتر در جام جهانی که فرصت بین بازی ها کمتر است با استفاده از دو مهاجم فشار را از روی طارمی کم می کنند اما واقعیت این است که با داشتن وینگرهای سرعتی نیاز به بازی در عمق حریفان داریم تا برای رسیدن به دروازه آنها برنامه مدونی را داشته باشیم.

شاید به نظر می رسد تیم ملی و کادر فنی نیاز دارد در برخی تفکرات خود بازنگری کنند و بازی با یک مهاجم البته با تعریفات مختلف در مورد این پست را در برنامه اصلی خود بگنجانند، بازیکنانی که قابلیت اضافه شدن و البته مسئولیت پذیری را در فازهای مختلف بازی را دارند.

بسیاری از تیم های بزرگ دنیا دیگر تنها با مالکیت توپ برتری پیدا نمی کنند، بلکه کیفیت ترنزیشن یا انتقال سریع است که جریان بازی را تغییر می دهد. تیم ملی ایران در سال های اخیر نشان داده که یکی از مهم ترین ویژگی های فنی اش، قدرت بالا در انتقال سریع از فاز دفاعی به هجومی است. البته که این انتقال مثبت باید در زمان های لازم و مقتضی به انتقال منفی هم بدل شود که ساختار و توازن حمله و دفاع شکل گیرد.

انتقال سریع به این معناست که تیم پس از توپ گیری، در کوتاه ترین زمان ممکن حمله را آغاز کند و قبل از بازگشت نظم دفاعی حریف به موقعیت گل برسد. ایران در این بخش، به خصوص مقابل تیم های قدرتمندتر، بارها عملکرد موفقی داشته است. از انتقال سریع در خط دفاعی گرفته تا احتمالا کانتر پرس و تصاحب توپ و شکل دادن حمله سریع روی دروازه حریفان که بیشتر از ضد حمله باعث غافلگیری تیم های روبه رو می شود.

یکی از عوامل اصلی موفقیت ایران در این سبک"انتقال سریع مثبت"، حضور وینگرهای سرعتی و دونده در کناره هاست. وینگرها در فوتبال انتقالی نقش بسیار مهمی دارند، زیرا فضای پشت مدافعان کناری حریف را هدف قرار می دهند. بازیکنان کناری ایران معمولاً از قدرت استارت، حمل توپ در سرعت بالا و نفوذ مستقیم برخوردارند و همین موضوع باعث خطرناک شدن ضدحملات تیم می شود. زمانی که توپ در میانه میدان به دست می آید، اولین نگاه اغلب به سمت کناره ها و فرار وینگرهاست.

به این اسامی توجه کنید: مهدی ترابی، محمد محبی، مهدی قایدی و علیرضا جهانبخش؛ چه ترافیک دلنشینی در این بخش وجود دارد. بازیکنانی با تنوع تکنیکی و البته سرعت و اکثرا با تجربه بین المللی که برای هر خط دفاعی می توانند خطرناک باشند. از نکات حائز اهمیت در سبک بازیکنان حاضر در اردو، قابلیت سرعت و انفجار عضله، برداشتن یک به یک، حضور در عمق و در عین حال عرض دادن به خط جلوی تیم ملی، حفظ توپ و البته جابه جایی های مکرر را می توان برشمرد.

شاید تنها نقطه منفی این خط تیمی بحث تفهیم و توجیه مسئولیت پذیری در فاز انتقال منفی و شرایط دفاعی حریفان باشد که به عملکرد کادر فنی هم در این مورد برمی گردد.

در کنار وینگرها، نقش هافبک های میانی بسیار حیاتی است. هافبک های تیم ملی وظیفه دارند بلافاصله پس از توپ گیری، ریتم بازی را تغییر دهند. داشتن هافبک وسطی که بتواند بازی را کنترل کند و ریتم بازی را در مواقع لازم سرعت ببخشد هم از واجبات اینگونه تیم ها است؛ دادن پاس های فیلترشکن که یکی دو خط حریف از بازی خارج شوند. پاس اول در انتقال اهمیت فوق العاده ای دارد؛ اگر این پاس سریع و دقیق باشد، ساختار دفاعی حریف دچار آشفتگی می شود. هافبک های ایران معمولاً تلاش می کنند با پاس های عمقی یا تغییر جهت سریع بازی، وینگرها و مهاجمان را در موقعیت مناسب قرار دهند.

ویژگی مهم دیگر هافبک های ایران، دوندگی و پوشش فضای میانی است. در فوتبال مدرن، انتقال فقط حمله نیست؛ بلکه بازگشت سریع به دفاع نیز بخشی از آن محسوب می شود. هافبک های تیم ملی در بسیاری از مسابقات نقش پل ارتباطی میان دفاع و حمله را ایفا و تعادل تیم را حفظ کرده اند.

از نظر تاکتیکی، ایران معمولاً زمانی در انتقال سریع موفق تر است که با ساختار دفاعی فشرده بازی کند. در این حالت، پس از توپ گیری فضای بیشتری برای ضدحمله ایجاد می شود. تیم با چند پاس کوتاه و سریع، توپ را از مرکز به کناره ها منتقل می کند و سپس با استفاده از سرعت وینگرها به عمق دفاع حریف ضربه می زند.

این مدل بازی محدودیت هایی نیز دارد. زمانی که حریف عقب می نشیند و فضاها را می بندد، انتقال سریع کارایی کمتری پیدا می کند. در چنین شرایطی، تیم ملی نیاز به خلاقیت بیشتر در خط هافبک و توانایی بالاتر در حملات مالکانه دارد.

در مجموع، قدرت انتقال سریع یکی از مهم ترین سلاح های تاکتیکی تیم ملی ایران به شمار می رود؛ سبکی که با اتکا به وینگرهای سرعتی، هافبک های پرتلاش و اجرای سریع ضدحملات می تواند در رقابت های بزرگ، به ویژه جام جهانی، برای ایران امتیازآور و تعیین کننده باشد.