به نقل از فرادید: حدود 66 میلیون سال پیش، برخورد یک سیارک عظیم با زمین به عصر دایناسورها پایان داد و زندگی روی سیاره را دگرگون کرد. آثار این فاجعه در فسیل های جانوران خشکی زی به خوبی دیده می شود، اما دانشمندان تاکنون اطلاعات بسیار کمتری درباره سرنوشت ماهی های اقیانوس ها در چند میلیون سال نخست پس از این رویداد در اختیار داشتند.

این پرسش ذهن پژوهشگران را سال ها به خود مشغول کرده بود: اکوسیستم های دریایی مدرن چگونه پس از یکی از بزرگ ترین انقراض های تاریخ زمین شکل گرفتند؟

در سال 2020 و همزمان با همه گیری کرونا، پژوهشگری که روی فسیل های ماهی ها در مصر کار می کرد، در جست وجوی پاسخ این پرسش به بررسی گزارش های زمین شناسی پرداخت. او به دنبال سنگ هایی می گشت که فسیل ماهی هایی با قدمت مناسب را در خود حفظ کرده باشند. در همین زمان، استاد راهنمای او پژوهش هایی قدیمی را معرفی کرد که از وجود لایه های سنگی در منطقه ای به نام قریه 3 در مصر خبر می دادند؛ سنگ هایی که تنها حدود چهار میلیون سال پس از برخورد سیارک شکل گرفته بودند.

همین سرنخ مسیر پژوهش را به طور کامل تغییر داد.

سفر به اعماق بیابان

در ژوییه 2021، گروهی پنج نفره از پژوهشگران راهی منطقه دورافتاده قریه 3 در صحرای شرقی مصر شدند. رسیدن به این محل دو روز زمان برد و در بخش هایی از مسیر، خودروها دیگر قادر به حرکت نبودند. پژوهشگران ناچار شدند تجهیزات، آب، غذا و ابزار حفاری را روی دوش خود حمل کنند و از میان صخره های تیز عبور کنند.

پیدا کردن لایه فسیلی نیز آسان نبود. ساعت ها جست وجو در یک دره دورافتاده طول کشید تا سرانجام به محل مورد نظر رسیدند.

لحظه ای که یکی از اعضای گروه با چکش به سنگ ضربه زد، نخستین فسیل نمایان شد؛ فسیل یک ماهی موسوم به ماهی ماه . این کشف برای پژوهشگران هیجان انگیز بود، زیرا این گونه را پیش تر در سنگ های جوان تر مصر مطالعه کرده بودند و اکنون نمونه ای بسیار قدیمی تر از آن را در اختیار داشتند.

این نخستین نشانه از این واقعیت بود که قریه 3 ممکن است یکی از مهم ترین سایت های فسیلی منطقه باشد.

گنجینه ای از حیات دریایی باستانی

در سال های بعد، پژوهشگران بارها به این منطقه بازگشتند. هر سفر فسیل های بیشتری را آشکار می کرد و مجموعه ای ارزشمند از بقایای جانوران دریایی در مرکز دیرینه شناسی مهره داران دانشگاه منصوره گردآوری شد.

به تدریج روشن شد که این مکان تنها یک محوطه فسیلی معمولی نیست. این منطقه جامعه ای بسیار متنوع از ماهی ها را در دوره ای حساس از تاریخ زمین حفظ کرده است؛ زمانی که تنها چند میلیون سال از انقراض دایناسورها گذشته بود.

بزرگ ترین موفقیت در سال 2023 و طی مأموریتی با حمایت مالی نشنال جئوگرافیک به دست آمد. پژوهشگران در گرمای طاقت فرسای صحرای مصر، جایی که دما گاهی به 50 درجه سانتی گراد می رسید، سه هفته به حفاری ادامه دادند. آنان مجبور بودند کار خود را با شرایط آب وهوایی هماهنگ کنند؛ صبح زود کار کنند، در ساعات اوج گرما استراحت کنند و سپس دوباره به سراغ فسیل ها بروند.

در پایان این مأموریت، نزدیک به 500 نمونه فسیلی جمع آوری شده بود.

بازسازی یک اکوسیستم گمشده

کار اصلی پس از بازگشت به آزمایشگاه آغاز شد. جدا کردن فسیل ها از سنگ های اطراف و آشکار کردن جزییات ظریف آن ها سال ها زمان برد.

در میان یافته ها، فسیلی از یکی از خویشاوندان اولیه اسب های دریایی و ماهی های لوله ای توجه ویژه ای را به خود جلب کرد. این نمونه هنوز زره استخوانی بدن خود را حفظ کرده بود و اطلاعات ارزشمندی درباره تکامل این گروه ارائه می داد.

شناسایی فسیل ها گاه مانند حل کردن یک پازل پیچیده بود. برخی نمونه ها به سرعت شناخته می شدند، اما برخی دیگر نیازمند ماه ها بررسی، تصویربرداری سه بعدی و مقایسه با گونه های شناخته شده بودند.

در نهایت، پژوهشگران موفق شدند خویشاوندان اولیه ماهی های تُن، جک فیش ها، ماهی های ماه، اسب های دریایی و چندین گروه مهم دیگر را شناسایی کنند؛ جانورانی که امروزه نقش مهمی در زنجیره غذایی اقیانوس ها دارند.

پنجره ای به آغاز اقیانوس های مدرن

مهم ترین نتیجه این پژوهش آن بود که بسیاری از گروه های ماهیان امروزی بسیار زودتر از آنچه تصور می شد پدید آمده بودند. تنها حدود چهار میلیون سال پس از برخورد سیارک، بسیاری از ماهی هایی که از نظر ظاهری به گونه های امروزی شباهت داشتند، در اقیانوس ها زندگی می کردند.

در عین حال، غیبت برخی از ماهیان رایج دوره کرتاسه نیز بسیار معنادار بود. نبود این گروه ها نشان می دهد که آن ها در جریان انقراض بزرگ پایان کرتاسه یا اندکی پس از آن از میان رفته اند.

کشف قریه 3 یکی از روشن ترین تصاویر موجود از دوران بازسازی حیات دریایی پس از انقراض دایناسورها را در اختیار دانشمندان قرار داده است؛ دوره ای که در آن اقیانوس ها به تدریج از نو شکل گرفتند و پایه های اکوسیستم های دریایی امروزی بنا نهاده شد.