قاسم توکلی؛ آغاز مطالعه هر کتاب مثل آغاز یک سفر است و همانطور که در هر سفر رویدادهای غافلگیر کننده ای پیش رویِ تان قرار می گیرد که شما را شگفت زده می کند، در سفر به درون کتاب ها نیز گاهی با رخدادی غافلگیر کننده روبرو می شوید که شما را غرق در شگفتی و تحسین نسبت به نویسنده می کند. به عنوان مثال وقتی مشغول مطالعه یکی از آخرین آثار اروین یالوم (کتاب مسئله بودن و نبودن ) هستید ناگهان با نام ایران و ایمیلی که از ایران به دست اروین یالوم رسیده است مواجه می شوید! و پاسخ فروتنانه و انسانیِ این روان درمانگر کهنه کار به چنین پیامی انصافاً تحسین هر مخاطبی را برمی انگیزد. در ادامه مختصری درباره محتوای کتاب خواهم گفت و سپس به پیام یک ایرانی اشاره می کنم که شدیداً یالوم را تحت تاثیر قرار داده است.

همین ابتدا باید بگویم که به علت جذابیت آثار اروین یالوم در میان خوانندگان ایرانی، از این کتاب 13 ترجمه وارد بازار شده که من ترجمه نازی اکبری را در اختیار دارم (برایِ علاقه مندان، ترجمه سپیده حبیب هم توصیه شده است). این کتاب اثر مشترک اروین و همسرش ماریلین یالوم است. آنها وقتی (با پیشنهاد ماریلین) نوشتن کتاب را آغاز می کنند، او هنوز زنده است. در اواسط نگارش کتاب، متاسفانه ماریلین بدلیل ابتلا به سرطانی بدخیم (به مرگ خودخواسته یا اُتانازی) فوت می کند اما اروین یالوم تصمیم می گیرد کتاب را به احترام همسرش، به اتمام رسانده و به دست چاپ بسپارد. محتوای کتاب (تا نیمه) به صورت فصل درمیان بر اساس روایتهای اروین و ماریلین نوشته شده و این کتاب قرار است اشک شما را هم (مثل اروین یالوم) دربیاورد چون درباره آخرین روزهای حیات همسر مرحومش و روزهای پس از مرگ اوست، زوجی که 64 سال عاشقانه کنار هم زندگی کرده اند و حالا تشخیص یک سرطان پیشرفته و لاعلاج در ماریلین، این زوج را رو در رویِ مسئله هولناک مرگ قرار داده است.

نیمه دوم کتاب گزارش اروین یالوم از تک تک روزهای بدون ماریلین است. این نیمه که تقریباً گزارش حال و هوای روحی اروین در چهار ماهِ پس از مرگ ماریلین می باشد؛ اعجاب آور، صادقانه و تلخ نوشته شده است. روان درمانگری 88 ساله (که اکنون 95 ساله است) را تصوّر کنید که چندین دهه از عمرش را به روان درمانی بیماران سرطانی اختصاص داده است. بیمارانی که در واپسین ماهها و روزهای عمرشان بوده اند و اروین یالوم با تمام وجودش تلاش کرده، دست کم آرامش را به روان متلاطم آنها بازگرداند. اما چنین درمانگری ناگهان متوجه می شود هیولای سرطان وارد حریم زندگی خصوصی زندگی او نیز شده و آمده است که شریک 64 سال زندگی پرثمرش را از او بِرُباید! مواجهه اروین و ماریلین با این بیماری اگرچه دردناک اما بسیار آموزنده و روشنی بخش است. به همین دلیل مطالعه آن را به خوانندگان پیشنهاد می کنم. اما برگردیم سراغ موضوع خودمان: پیامی از ایران!

یکی از تکنیک های متداول اروین یالوم در تمام کتابهایش (از روان درمانی اگزیستانسیال که سال 1980 نوشته تا همین کتاب مسئله بودن و نبودن که سال 2021 منتشر شده) روایت سرگذشت بیماران و مراجعینی از فرهنگ ها و ملیت های مختلف است. یالوم قصه گویی چیره دست است که با احاطه شگرف اش بر حوزه های فلسفه و ادبیات، قلمی جادویی یافته و اغراق نیست اگر بگوییم گاهی مخاطبِ خود را سِحر می کند! خلاصه کلام آنکه آثار یالوم عمدتاً روایت سرگذشت بیماران اوست و آنچه اروین یالوم به آنها آموخته و متقابلاً آنچه آن بیماران به او آموخته اند!

در همان فصل اول کتابِ مسئله بودن و نبودن (جعبه حیاتی) در صفحات 20 و 21 اروین یالوم به دریافت ایمیلی از یک دانشجوی ایرانی اشاره می کند که سخت او را منقلب کرده است. یالوم چنان تحت تاثیر این ایمیل قرار می گیرد که اشک از چشمانش سرازیر می شود و صراحتاً در کتاب می گوید آن را ذخیره و در فایلی ستاره دار طبقه بندی کرده تا هر گاه به قوت قلب نیاز داشت دوباره آن پیام را بخواند! چون می داند در مواجهه با سرطان همسرش روزهای سختی در انتظار اوست. متن ایمیل دانشجوی ایرانی که به مخففِ نام او یعنی م اشاره شده از قرار زیر است:

اسم من م است، دانشجویی از ایران هستم. برای حمله های پانیک تحت درمان بوده ام تا زمانی که دکترم کتابهای شما را به من معرفی کرد و پیشنهاد کرد کتاب روان درمانی اگزیستانسیال را بخوانم. با خواندن آن کتاب احساس کردم پاسخ تمام سوالاتی را که از بچگی با آنها روبرو بوده ام گرفتم و با خواندن هر صفحه حضور شما را در کنارم احساس کردم. ترس ها و تردیدهایی که هیچکس غیر از شما نتوانسته بود پاسخ دهد. من کتاب شما را هر روز می خوانم و در حال حاضر ماههاست که حمله پانیک ندارم.

منبع: فرارو