همزمان با رایزنی‌های فشرده تهران و مسکو برای امضای نهایی قرارداد اجرایی راه‌آهن رشت-آستارا، تملک تمامی زمین‌های مسیر 162 کیلومتری به پایان رسیده و آمارهای تازه از رشد دو برابری ترانزیت در شاخه شرقی و افزایش 50 درصدی در شاخه غربی کریدور شمال-جنوب حکایت دارد.

گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ پروژه راه‌آهن رشت-آستارا، مهم‌ترین حلقه مفقوده کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC)، پس از دو دهه انتظار وارد فاز نهایی شده است. همکاری‌های حمل‌ونقلی ایران و روسیه که این روزها با رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک همراه است، نوید تحولی بزرگ در ترانزیت اوراسیا را می‌دهد.

رایزنی‌های سطح بالا برای شتاب‌بخشی

در تازه‌ترین دور از هماهنگی‌ها، کاظم جلالی سفیر ایران در مسکو و دمیتری زویریف معاون وزیر حمل‌ونقل روسیه، بر لزوم امضای هرچه سریع‌تر قرارداد اجرایی این پروژه زیربنایی تأکید کردند. در این دیدار که یوری کوزمین مدیرعامل شرکت روسی «کاسپین‌سرویس» نیز حضور داشت، آخرین الزامات فنی و اجرایی بررسی شد.

جلالی با اشاره به تحولات منطقه‌ای و تجاوز اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، بر عزم قاطع تهران برای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی در شمال کشور تأکید کرد. پیش از این نیز فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، در تماس تلفنی با همتای روس خود، حل موضوعات باقی‌مانده و امضای قرارداد اجرایی را خواستار شده بود.

پایان زمان‌برترین مرحله؛ تملک اراضی کامل شد

هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، اواسط اردیبهشت‌ماه امسال از اتمام تملک تمامی اراضی مسیر 162 کیلومتری رشت-آستارا خبر داد. این مرحله که سال‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین موانع پروژه مطرح بود، اکنون به طور کامل پشت سر گذاشته شده و زمین در اختیار پیمانکار روسی برای شروع عملیات اجرایی قرار خواهد گرفت.

برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که با تکمیل این مسیر و ارتقای سایر بخش‌های شبکه، ظرفیت جابه‌جایی سالانه بار در کریدور شمال-جنوب به 10 تا 15 میلیون تن خواهد رسید. عملیات ساخت این خط ریلی حدود 5 سال زمان خواهد برد.

جهش آماری ترانزیت در انتظار اتصال نهایی

در حالی که منتظر امضای قرارداد اجرایی رشت-آستارا هستیم، آمارهای تازه از رشد چشمگیر ترانزیت در سایر شاخه‌های کریدور شمال-جنوب حکایت دارد.

سرگیی پاولوف، قائم‌مقام راه‌آهن روسیه، در نشست شورای حمل‌ونقل ریلی کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) در عشق‌آباد اعلام کرد که در سال میلادی 2025، حمل بار در شاخه شرقی کریدور شمال-جنوب (مسیر ترکمنستان و قزاقستان) با رشد نزدیک به 100 درصدی، به 3 هزار و 200 کانتینر رسیده است. 

همچنین در شاخه غربی این کریدور (مسیر آذربایجان به آستارا)، حجم حمل‌ونقل کانتینری با رشد بیش از 50 درصدی، به بیش از 8 هزار کانتینر افزایش یافته است.

پاولوف همچنین از تمدید تعرفه‌های کاهش‌یافته یکپارچه در مسیر شرقی برای سال 2026 خبر داد و گفت: «گستره حمل‌ونقل بار به افغانستان، عراق و کشورهای آفریقایی نیز رسیده است».

چشم‌انداز راهبردی کریدور شمال-جنوب

با اتصال حلقه رشت-آستارا، شبکه ریلی ایران مستقیماً به جمهوری آذربایجان و روسیه متصل می‌شود. کریدور 7200 کیلومتری شمال-جنوب (INSTC) که در سال 2000 میلادی توسط روسیه، هند و ایران امضا شد، اکنون با احتساب 14 کشور عضو، می‌تواند جایگزینی کوتاه‌تر و ارزان‌تر برای کانال سوئز باشد. 

کارشناسان معتقدند تغییر مسیر تجارت خارجی روسیه پس از جنگ اوکراین و محاصره ترامپ ضد بنادر ایران در آب‌های خلیج‌فارس و دریای عمان، اهمیت این کریدور را دوچندان کرده است.