ویدیوهای لِگو به همان اندازه که در بین کاربران عادی در شبکه های اجتماعی محبوبیت پیدا کرده ، در بین مفسران سیاسی ترس و وحشت ایجاد کرده است. حساب های منتشر کننده ویدیوهای لِگو به صورت سیستماتیک در شبکه های اجتماعی از قبیل تیک تاک، اینستاگرام و یوتیوب حذف می شوند. هم در رسانه ها و هم در شبکه های اجتماعی، رهبران افکار این ویدیوها را اسلپوگاندا، جنگ ایران در جبهه آنلاین و حتی متجاوز تعریف می کنند.

به گزارش اعتماد، ویدیوهای لِگو با هوش مصنوعی ساخته می شوند، محتوای سیاسی دارند، از مواضع ایران در جنگ طرفداری می کنند و به صورت ویروسی در شبکه های اجتماعی منتشر می شوند. تهدید تلقی کردن آنها آنقدرها هم کار سختی نیست، هر چند دقیقا مشخص نباشد که تولیدکنندگان همان کسانی نباشند که رسانه ها تلاش می کنند جا بیندازند.

ویدیوهای لِگو را باید به دو قسمت تقسیم کرد؛ بخشی از آنها ویدیوهایی هستند که توسط یک گروه 20 تا 25 نفری در ایران تولید می شوند و بخشی دیگر ویدیوهایی هستند که با داغ شدن قابل ملاحظه ویدیوهای اولی و با تقلید از سبک آنها تولید و به شبکه های اجتماعی سرازیر شدند. ویدیوهای دسته اول را جایی به نام رسانه انفجاری منتشر می کند.

رسانه انفجاری، هویت خود را از رسم ایرانی توپ در کردن گرفته است. قبل از دوران رسانه های اجتماعی و قبل از دوران رسانه، در شهرهای ایران برای اطلاع دادن اخبار مهم توپ در می کردند تا مردم را جمع کنند و تحویل سال نو، مرگ حاکم یا چیزهای دیگری از این قبیل را به اطلاع همه برسانند. اصطلاح مثل توپ ترکیدن خبر از همین جا آمده و کنایه ای به پخش شدن سریع خبری در بین مردمی است که دسترسی به رسانه های دیگر ندارند.

متخصصان هوش مصنوعی می گویند رسانه انفجاری برای تولید انیمیشن ها از ابزار RunwayML و برای موسیقی از Suno استفاده می کند. هر دوی اینها اشتراکی بین ماهانه چند ده دلار تا نزدیک به صد دلار دارند. در حالی که حداقل حقوق در ایران به سختی به حدود ماهانه 100 دلار می رسد. تولیدکنندگان این ویدیوها امکان پرداخت هزینه اشتراک برنامه های هوش مصنوعی که برای تولید ویدیوهایی به این کیفیت لازم است را دارند و در حالی که ایران هفته هاست در یک خاموشی سراسری اینترنت به سر می برد، روشن است که تولیدکنندگان ویدیوهای لِگو به اینترنت پایدار و با کیفیتی دسترسی دارند . با چنین وضعیتی چندان بعید نیست که بسیاری از کسانی که به این ویدیوها پرداختند به شکل وسواس گونه ای تلاش می کنند در مورد اینکه چه گروه یا نهادی در داخل ایران از ساخت این ویدیوها حمایت می کند، حدس هایی را عرضه کنند.

گروه تولید کنندگان ویدیوهای لِگو در مصاحبه های متعدد از جمله گفت وگو با نویسنده این مطلب ، خودشان را گروهی گرس روت، جهادی و بدون وابستگی های دولتی معرفی می کنند که از منظری درست و از منظری دیگر نادقیق است. بعد از شکست پروژه ساخت سازمان های مدنی در ایران از طریق پرداخت پول خارجی به اکتیویست های جوان و جویای نام، کل پروژه افزایش مشارکت مدنی از طریق جذب همکاری جوانان و فرهنگ ساخت سمن ها تعطیل نشد. جریان قدرت حاکم در ایران این ظرفیت را داشت که ایده عموما امریکایی به کارگیری ان جی اوها برای افزایش مشارکت مدنی را با تجربه های تاریخی پیش و پس از انقلاب هماهنگ کند و به کار بگیرد. گروه های جهادی که طی دو دهه گذشته بخشی از زندگی و آیین های ورود به بزرگسالی برای بسیاری از جوانان ایرانی بودند، با پشتوانه تجربیات به کارگیری جوانان در طول جنگ 8ساله ایران و عراق و با تکیه بر تئوری پردازی های منطق ایجاد و حمایت از ngo ها شکل گرفتند.

هسته های این گروه ها در دانشگاه ها و دبیرستان ها، به خصوص مردان جوان را جذب و برای انجام کار ارزان قیمت در مناطق روستایی دورافتاده بسیج می کردند. هسته های زنان این گروه ها بیشتر در حوزه های خدمات اجتماعی و آموزش کار می کنند، اما بروز آنها به وضوح از بروز هسته های مردان جوان کمتر است.

این هسته ها به مرور نوعی ساختار نیمه مستقل پیدا کردند. بسیاری از آنها الزاما وابستگی مستقیم سازمانی به سپاه نداشتند، اما می توانستند با معرفی خود به عنوان گروه جهادی از امکانات نهادهای دولتی یا حتی بخش خصوصی استفاده کنند: دفتر کار، اینترنت، حمل ونقل، امکانات لجستیکی یا دسترسی به مناطق مختلف .

به همین دلیل، این گروه ها را نمی توان کاملا مستقل یا کاملا حکومتی توصیف کرد. آنها روی طیفی از استقلال و وابستگی جابه جا می شوند. شبکه هایی نیمه خودمختار که درون اکوسیستم قدرت جمهوری اسلامی عمل می کنند، اما در عین حال می توانند تا حدی هویت و سبک خود را هم حفظ کنند.

این گروه ها به مرور حضور خود را از حوزه های سازندگی به بخش های فرهنگی تر از جمله رسانه گسترش دادند، اما منطق تشکیلاتی آنها همان منطق ان جی اویی که گاهی در خدمت اهداف سیاسی قرار می گیرد، باقی ماند. به رغم اینکه تولیدکنندگان ویدیوهای لِگو، خودشان را گرس روت معرفی می کنند، احتمال اینکه دستگاهی آنها را جذب کرده باشد، دور از نظر نیست. وقتی از آنها پرسیدم آیا کسی از نهادی در ایران با آنها تماس گرفته و به آنها پیشنهاد همکاری داده است یا نه، ترجیح دادند در پاسخ به این سوال سکوت کنند. اخیرا تیم پژوهشگرانی که در موسسه ایران شناسی دانشگاه استنفورد کار می کنند هم ادعا کرده اند که به نظر می رسد تیم تولیدکنندگان ویدیوهای لِگو توسط قرارگاه قرب بقیه الله که شاخه فرهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و متاثر از شخصیت فرهنگی سیدمرتضی آوینی است جذب شده باشد. آوینی که در ایران به سید شهدای اهل قلم مشهور است، فرزند یک خانواده تکنوکرات در ایران پیش از انقلاب بود. پدرش مهندس معدن بود و به آزادی های جوانانه فرزندش احترام می گذاشت. از ابتدای تولد او را کامران صدا می کردند که در تضاد با اسم مذهبی مرتضی ریشه ای ایرانی دارد و به معنی کامجو و خوشگذران است. آوینی در اوایل دهه 40 پانزده سال قبل از انقلاب اسلامی در تهران دانشجوی دانشگاه هنر بود. سبک زندگی هیپی وار، نقاشی و شاعری و تجربه های استان های که در دهه 60 میلادی در میان جوانان عمومیت داشت، تجربه زیسته او هم بود. با طنین پیدا کردن جنبش جوانان دهه 60 او هم به ردیف انقلابیون پیوست و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به تولید هنر انقلابی مشغول شد. یک سال بعد با بروز جنگ به جبهه رفت تا آنچه در جبهه ها رخ می دهد را ثبت کند و در نهایت پنج سال بعد از پایان جنگ در حالی که هنوز مشغول فیلمبرداری در مناطق عملیاتی جنگ ایران و عراق بود، بر اثر انفجار یک مین عمل نکرده کشته شد.

موضوع مهم در مورد زندگی و تولیدات هنری آوینی که بعدا در روایت فتح هم به شکل گل درشتی دیده می شود، رمانتیسم این محصولات بود. جنگ در آثار آوینی فقط نبرد نظامی نبود؛ تجربه ای عرفانی، تراژیک و شاعرانه بود. همین ویژگی باعث شد برخی منتقدان او را متهم کنند که با زیبایی شناختی کردن جنگ، خشونت آن را سفیدشویی می کند. تصادفی نیست که عنوان اولین ویدیوی لِگویی منتشر شده توسط تیم رسانه انفجاری روایت فتح است و یکی از این تصاویر لِگویی منتشر شده در حساب این گروه تصویری از شهید مرتضی آوینی است.

رمانتیسم زندگی و جهان بینی آوینی که متاثر از جهان بینی جنبش های اعتراضی دهه شصت است هم در سرتاسر ویدیوهای لِگو جاری است. در حالی که ویدیوهای اولیه رسانه انفجاری که در هفته های اول جنگ منتشر شده، پر از المان های فرهنگ شیعه است که به صورت محدود در ایران، جنوب عراق، لبنان و گاهی در پاکستان قابل شناسایی است و به جنگ آخرالزمانی شیعیان برای آماده کردن زمینه ظهور امام آخر شیعیان و پر شدن جهان از عدل و داد و انصاف اشاره دارد. از ویدیوی سوم و چهارم به بعد محتوای محصولات عمدتا به جنگ های متعدد امریکا در منطقه خاورمیانه و آسیا، کشتار بومیان، تبعیض نژادی و خشونت پلیس و رها کردن جانبازان جنگ های امریکا بعد از پایان جنگ متمرکز بوده است. همان نگرانی های جنبش های دانشجویی و ضد جنگ دهه شصت میلادی که به طور قابل ملاحظه ای با رمانتیسم انقلابی گره خورده، نه با ایدئولوژی ایران بعد یا قبل از انقلاب. همین رمانتیسم انقلابی به شکل عمیق تر در ویدیوهایی که بدون مارک رسانه انفجاری منتشر می شود هم دیده می شود. به طور خاص یک ویدیوی جدید لِگو که رسانه انفجاری می گوید تولید آنها نیست، مادران عزادار جنگ در ایران و امریکا را دست در دست هم نشان می دهد و با این اسلوگان که عزاداری به پاسپورت شما کاری ندارد محتوای ضدجنگی را تبلیغ می کند که در یونورسالیسم چپ جنگ های ضدجنگ سراغ داریم.

در جریان گفت وگوهایم با گروه تولیدکنندگان ویدیوهای لِگو از آنها پرسیدم چرا از ماسک وندتا برای پوشاندن صورت خود در مصاحبه ها استفاده نمی کنند. ماسک وندتا به جنبش آنارشیستی اشاره دارد که به خصوص بعد از تظاهرات اشغال در سرتاسر دنیا و بعدا در آنچه که به عنوان بهار عربی شناخته می شود، محبوبیتی پیدا کرد و در اقلا دو دهه اخیر به عنوان سمبل اعتراض علیه قدرت شناخته شده است. یکی از اعضای گروه در پاسخ به این سوال گفت: وندتا ترسناک است، ما ترسناک نیستیم.

حتی اگر گروهی تلاش کنند ویدیوهای لِگو را نوعی تجاوز به ذهن یا ارزش های امریکایی در نظر بگیرند به نظر می رسد ویدیوهای لِگو چه آنها که در ایران ساخته می شود، چه آنهایی که در سایر نقاط جهان و با الهام از این پیام های رپ و رنگ های براق و کنتراست های شدید ساخته می شود، بیشتر از آنکه ارزش های یک سازمان نظامی را بازتولید کند، به ارزش های گروه های مذهبی مانند Religious Society of Friends مدیون است که اتفاقا در بنیانگذاری ایالات متحده امریکا و شکل گیری قانون اساسی و ارزش های اولیه آن، نقش قابل ملاحظه ای داشتند. اشارات طعنه آمیز ویدیوهای لِگو به اسلوگان هایی مانند سرزمین مردم آزاد و شجاع بیشتر از آنکه پیامی در مورد نابودی یک تمدن باشد، پیامی در مورد درخواست بازگشت به ارزش های اولیه آن تمدن است. از این نظر ویدیوهای لِگو چه در ارزش هایی که از آنها سرچشمه گرفته است، چه در شیوه تولید، چه در محتوایی که عرضه می کند و چه حتی در ابزاری که برای تولید و انتشار استفاده می کند، بسیار امریکایی تر از چیزی است که در نگاه اول به نظر می رسد!