پیشنهاد اخیر دونالد ترامپ مبنی بر پیوستن عربستان سعودی، قطر و پاکستان به پیمان ابراهیم، در شرایطی مطرح شده که منطقه غرب آسیا همچنان تحت تأثیر پیامدهای جنگ اخیر و تحولات امنیتی ناشی از آن قرار دارد.

به گزارش ایسنا، این پیشنهاد که از سوی ترامپ به عنوان بخشی از پروژه بازطراحی نظم منطقه ای مطرح شده، با استقبال گسترده در میان کشورهای هدف مواجه نشده و واکنش های محتاطانه ای را به همراه داشته است.

بسیاری از تحلیل گران معتقدند با وجود آنکه دولت های عربی درگیر یک جنگ منطقه ای هستند، تمایلی ندارند وارد روندی شوند که از آن به عنوان تقویت جایگاه اسراییل در معادلات منطقه ای یاد می شود.

به اعتقاد این ناظران، دولت های عربی ضمن توجه به ملاحظات امنیتی و سیاسی خود، تلاش می کنند از ورود به ائتلاف هایی که می تواند تنش های جدیدی در منطقه ایجاد کند، پرهیز کنند. از سوی دیگر، ادامه جنگ غزه و گسترش انتقادهای بین المللی نسبت به عملکرد رژیم صهیونیستی، فضای لازم برای پیشبرد پروژه عادی سازی روابط را دشوارتر از گذشته کرده است.

در چنین شرایطی، دولت های عربی ناگزیرند علاوه بر ملاحظات راهبردی، افکار عمومی داخلی و منطقه ای را نیز در تصمیمات خود مدنظر قرار دهند؛ موضوعی که می تواند یکی از دلایل اصلی استقبال سرد از پیشنهاد ترامپ باشد.

حسین آجرلو ، کارشناس مسائل غرب آسیا، به بررسی دلایل واکنش سرد کشورهای منطقه به پیشنهاد ترامپ برای پیوستن به پیمان ابراهیم پرداخت.

وی معتقد است بسیاری از دولت های عربی این طرح را بیش از آنکه یک ابتکار آمریکایی بدانند، در راستای منافع و اهداف سیاسی بنیامین نتانیاهو ارزیابی می کنند.

این کارشناس مسائل غرب آسیا در پاسخ به این سوال که چرا پیشنهاد ترامپ مبنی بر پیوستن کشورهایی همچون عربستان، قطر و پاکستان به پیمان ابراهیم، همزمان با مباحث مربوط به توقف جنگ میان ایران و آمریکا، با استقبال کشورهای منطقه روبه رو نشد، اظهار کرد: کشورهای منطقه آنچه را که ترامپ مطرح کرده، در واقع بخشی از بازی و پروژه سیاسی نتانیاهو می دانند.

وی با بیان اینکه ترامپ پس از تحولات اخیر منطقه و در چارچوب تلاش برای ارائه روایتی از پیروزی خود، موضوع گسترش پیمان ابراهیم را مطرح کرده است، گفت: کشورهای عربی این پیشنهاد را در واقع طرحی می دانند که از سوی نتانیاهو طراحی شده و از زبان ترامپ بیان می شود.

این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به ماهیت پیمان ابراهیم خاطرنشان کرد: در این پیمان صرفاً بحث عادی سازی روابط با اسراییل مطرح نیست، بلکه موضوعی فراتر از آن دنبال می شود و نوعی همسویی و همبستگی راهبردی با این رژیم مدنظر قرار دارد. ترامپ تلاش می کند نظم جدیدی در غرب آسیا بر اساس نگاه اسراییل و با محوریت برتری این رژیم شکل بگیرد؛ موضوعی که کشورهایی مانند عربستان، قطر و پاکستان با آن موافق نیستند.

آجرلو ادامه داد: این کشورها ممکن است در برخی حوزه ها و به صورت محدود یا پنهان به سمت تعامل با اسراییل حرکت کنند، اما به هیچ وجه حاضر نیستند نظمی منطقه ای را بپذیرند که هدایت آن در اختیار اسراییل باشد.

وی با اشاره به تغییر فضای بین المللی پس از جنگ رمضان گفت: تحولات اخیر باعث شده نگاه بسیاری از کشورها به ترامپ و آمریکا تغییر کند. اگر پیش از این برخی دولت های اروپایی و عربی تلاش می کردند رضایت ترامپ را جلب کنند، اکنون شاهد افزایش انتقادها از سیاست های او هستیم.

در جریان جنگ رمضان، کشورهای اروپایی دست کم در ظاهر همراهی کامل با آمریکا نداشتند و کشورهای عربی نیز آن گونه که ترامپ انتظار داشت در این مسیر حرکت نکردند. حتی شاهد بودیم که ترامپ در مقاطعی عمان را نیز مورد تهدید قرار داد، زیرا تصور می کرد مسقط در موضوع تنگه هرمز با ایران همسو عمل می کند.

آجرلو با بیان اینکه بسیاری از کشورهای منطقه به این جمع بندی رسیده اند که همراهی یک جانبه با آمریکا لزوماً برای آن ها دستاوردی به همراه ندارد، اظهار کرد: این کشورها اکنون معتقدند چنین همراهی هایی علاوه بر هزینه های سیاسی و امنیتی، در نهایت بیشتر در خدمت منافع اسراییل قرار می گیرد و خط قرمز آمریکا در منطقه نیز همچنان حفظ منافع اسراییل است.

وی همچنین با اشاره به تغییر برداشت کشورهای منطقه از قدرت آمریکا گفت: بسیاری از دولت های غرب آسیا نشانه هایی از افول قدرت آمریکا را مشاهده می کنند. پیش از جنگ تصور می شد واشنگتن قادر است هر هدفی را در منطقه محقق کند، اما در جریان جنگ رمضان نتوانست به اهدافی که درباره ایران تعریف کرده بود، دست یابد.

این کارشناس مسائل غرب آسیا ادامه داد: همین مسئله موجب شده کشورهای منطقه به سمت متنوع سازی روابط خارجی خود حرکت کنند و دیگر صرفاً بر آمریکا تکیه نداشته باشند.

آجرلو با اشاره به افزایش نگاه منفی افکار عمومی جهان نسبت به اسراییل نیز گفت: امروز مسئله فلسطین دیگر صرفاً یک موضوع عربی نیست و عملکرد رژیم اسراییل موجب شکل گیری موج گسترده ای از انتقادها در سطح جهانی شده است. در چنین شرایطی دولت های عربی نمی توانند بدون توجه به افکار عمومی داخلی و منطقه ای خود، به سمت عادی سازی روابط حرکت کنند. کشورهای منطقه معتقدند اگر قرار باشد عادی سازی روابطی صورت گیرد، باید امتیازات مشخصی در مقابل آن دریافت کنند و از منظر هزینه و فایده به این موضوع نگاه می کنند.

این تحلیلگر مسائل غرب آسیا همچنین تصریح کرد: بسیاری از کشورهای عربی بر این باورند که نتانیاهو در شرایط کنونی با چالش های داخلی و منطقه ای روبه رو است از این رو این کشورها تمایلی ندارند امتیاز سیاسی بزرگی مانند گسترش پیمان ابراهیم را به او جایزه دهند.

آجرلو در بخش دیگری از این گفت وگو با اشاره به نگرانی کشورهای منطقه از پیامدهای امنیتی عادی سازی روابط گفت: دولت های عربی و اسلامی طی سال های گذشته از نزدیک تحولات منطقه و عملکرد اسراییل را مشاهده کرده اند و از سوی دیگر معتقدند موقعیت ایران پس از جنگ اخیر تغییر کرده است. این کشورها نگران هستند که حرکت آشکار به سمت عادی سازی روابط با اسراییل، آن ها را در معرض تنش های جدید منطقه ای قرار دهد. از سوی دیگر اعتماد چندانی نیز به آمریکا ندارند که در صورت بروز بحران بتواند از آن ها حمایت مؤثر کند.

این کارشناس مسائل غرب آسیا با بیان اینکه بسیاری از کشورهای منطقه ترجیح می دهند وارد بازی ای نشوند که در نهایت آن ها را در برابر ایران و متحدانش قرار دهد گفت: به ویژه در شرایطی که نسبت به میزان حمایت آمریکا از خود اطمینان با توجه به تجربه جنگ اخیر اعتماد و اطمینان کافی ندارند.