علی خورسندی، رییس مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، با اشاره به گزارش جدید مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) اظهار کرد: ایران با وجود سهم بسیار اندک منابع و بودجه پژوهشی (R&D)، رتبه اول جهان در میزان بهره وری انتشار علمی را دارد. این گزاره حاصل مقایسه و نسبت سنجی خروجی علمی و منابع پژوهشی میان دانشگاه های 20 کشور اول جهان در خصوص نشر مقالات علمی است.

به گزارش ایرنا، وی افزود: این گزارش آی اس سی که در خرداد 1405 و با استناد به تولید ناخالص داخلی بر پایه قدرت خرید (PPP) در سال 2025 محاسبه شده، نشان می دهد که در ایران با هزینه یک میلیارد دلار، نزدیک به شش هزار مقاله علمی بین المللی منتشر شده است؛ در حالی که کشور ژاپن یا کره جنوبی با یک میلیارد دلار هزینه و سرمایه گذاری حدود ششصد مقاله علمی منتشر کرده اند. این تفاوت هزار درصدی میان سهم منابع پژوهشی و بهره وری انتشار علمی از جهات مختلف معنادار است.

خورسندی تصریح کرد: استاد ایرانی با وجود دریافت پایین ترین حقوق در جهان، بالاترین بهره وری انتشار علمی را دارد. این رکورد صرفاً با استناد به اسناد علمی بین المللی اساتید ایرانی در اسکوپوس فراهم شده و مقالات داخلی اساتید ایرانی در این محاسبات لحاظ نشده است.

رییس مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی ادامه داد: استاد ایرانی علی رغم بالاترین بهره وری در انتشار علمی در جهان، پایین ترین و کمترین حقوق ماهیانه را دریافت می کند. دریافتی استاد ایرانی حتی بسیار کمتر از استادان دانشگاه های اتیوپی و سوریه است. برای مثال، میانگین حقوق یک استادیار دانشگاه در ژاپن حدود چهار هزار دلار است، اما حقوق و دریافتی یک استادیار دانشگاه در ایران حتی با افزایش غیرقطعی امسال حدود سیصد دلار است. همچنین اگر حقوق ماهیانه یک استاد تمام دانشگاه در ژاپن بین پنج تا هشت هزار دلار باشد، میانگین حقوق استاد تمام در ایران حدود هشتصد دلار است.

وی با اشاره به ضرورت اصلاح سیاست های حمایتی در حوزه علم و پژوهش گفت: بهینه ورزی در سرمایه علمی و منابع پژوهشی به خروجی علمی به سیاست های مختلفی، به ویژه افزایش سهم پژوهش از GDP و مدیریت استعداد نخبگان دانشگاهی وابسته است. اگر میانگین سهم بودجه پژوهش دانشگاه ها از GDP به اندازه یک سوم دانشگاه های جی20 افزایش یابد و سیاست های حفظ و نگهداری نخبگان دانشگاهی مبتنی بر استانداردهای بین المللی باشد، افزایش بهره وری انتشار علمی در ایران نجومی برآورد می شود.

خورسندی خاطرنشان کرد: با توجه به حقوق پایین اساتید ایرانی و سهم بسیار نازل منابع پژوهشی از GDP، انصاف و منطقی این است که مطالبه از استاد ایرانی برای افزایش کمی انتشار مقاله عقلانی تر شود.

وی افزود: چهارگانه ساختار سنتی پژوهش ، نظام پرداخت غیراستاندارد حقوق ، قوانین الزام آور بالادستی و فشار مدیریتی برای افزایش مقاله نویسی در ایران نیازمند برنامه تحول بنیادین است. یکی از آثار وضعی تجمیع نامبارک این چهار مولفه، مهاجرت اساتید نخبه کشور است؛ همان اساتیدی که غالباً Q1ها و Q2ها را منتشر می کنند و افزایش رتبه بین المللی کشور در حوزه علم و فناوری اغلب بر دوش آن ها استوار است.

رییس مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی با تأکید بر رقابت جهانی کشورها برای جذب نخبگان علمی اظهار کرد: در جهان امروز رقابت اصلی روی جذب سرمایه انسانی متخصص و نخبگان علمی است. سیاست ها و استانداردهای عمومی و علمی موجود، جاذبه رقابتی بسیار نازلی برای جذب نخبگان ملی و بین المللی در دانشگاه های داخلی دارند و سیاست های عمومی و علمی جذب مستلزم متناسب سازی با استانداردهای بین المللی است.

وی همچنین درباره پیامدهای فشار کمی برای افزایش مقالات علمی گفت: فشار مدیریتی برای رشد کمی مقالات بدون پشتوانه حمایتی و سرمایه ای، تالی فاسدهای زیادی دارد. کاهش اثرگذاری کیفی مقالات علمی و فرسایش نفوذپذیری علمی یکی از آثار منفی رشد کمی آثار علمی است. افزایش سرقت علمی نیز دومین و مبتلابه ترین اثر وضعی رشد کمی و بی پشتوانه مقالات علمی به شمار می رود.

خورسندی در پایان تأکید کرد: ارجمندی استاد و عزت پژوهشگر دانشگاهی، به جای انبوه گرایی در شمارش مقاله، مطالبه متعارف و حداقلی اجتماع دانشگاهی است و باید تقویت و تأمین اجتماع دانشگاهی را به مثابه یک سرمایه اجتماعی برای نظام علم و آموزش عالی کشور تلقی کنیم.