پس از دور نخست مذاکرات در اسلام آباد که امیدها به تفاهم را کمرنگ کرده بود، حالا لغو محاصره دریایی و زمزمه های گفت وگوهای پشت پرده، ورق را برگردانده است. با این حال، بازی دوگانه واشنگتن در خلیج فارس و بحران سازی اسراییل در جنوب لبنان، مسیر تفاهم را به شدت پیچیده کرده است. آیا ایران و ایالات متحده به یک توافق و آتش بس پایدار می رسند؟ دکتر غلامرضا کریمی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل، معتقد است به رغم تله گذاری تل آویو و صدای بلند مخالفان داخلی، اراده و اجماع برای توافق در تهران وجود دارد و امضای یک یادداشت تفاهم در روزهای آتی دور از ذهن نیست.

به گزارش فرارو، مشروح گفت وگو با دکتر غلامرضا کریمی، عضو هیئت علمی و استاد روابط بین الملل دانشگاه خوارزمی را در ادامه می خوانید:

غلامرضا کریمی در ارزیابی شرایط فعلی به فرارو گفت: هم ایران و هم ایالات متحده با موانع داخلی برای رسیدن به توافق روبه رو هستند. به همین دلیل، حتی در تدوین یک یادداشت تفاهم نیز با مشکلاتی جدی مواجه اند. اگر تحولات یک هفته گذشته در آمریکا را دنبال کنیم، متوجه می شویم آمریکایی ها تلاش زیادی کردند تا از طریق اعمال زور، شناورهایی را از تنگه هرمز عبور دهند، اما ایران اجازه نداد و این تقابل حتی به شلیک موشک و پهپاد هم انجامید و در نهایت، تهران کوتاه نیامد.

وی ریشه این رفتار واشنگتن را مصرف داخلی دانست و افزود: آمریکایی ها در داخل کشور خود به یک روایت پیروزمندانه نیاز داشتند. آن ها می خواستند زمانی محاصره دریایی را لغو کنند که بتوانند بگویند موفق شده اند تنگه هرمز را نیز باز کنند. وقتی این وعده محقق نشد، لابی های صهیونیستی و جمهوری خواهان تندرو مانند لیندسی گراهام و تد کروز اعتراضات شدیدی علیه ترامپ مطرح کردند. در نتیجه این فشارها، ترامپ مواضعی ضدونقیض اتخاذ کرد؛ اما در نهایت برای در دست گرفتن ابتکار عمل، در یک تصمیم فوری محاصره دریایی را لغو کرد تا مفاد یادداشت تفاهم قبلی را به ایران بقبولاند و شرایط را به پیش از جنگ بازگرداند.

کریمی با اشاره به کارشکنی ترامپ در بخش اقتصادی توافق تأکید کرد: دو نکته مهم در این میان وجود دارد که خلاف چارچوب پیشنهادی ایران است. نکته نخست، منتفی شدن تبادل مالی است. سفر آقایان قالیباف، عراقچی و همتی به قطر دقیقاً با این هدف انجام شد که بخشی از دارایی های ایران بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم آزاد شود. اما ترامپ برای کاهش فشارهای داخلی، اعلام کرد هیچ پولی ردوبدل نخواهد شد و ایران حق هیچ گونه غنی سازی ندارد. در حالی که از ابتدا قرار نبود در تفاهم نامه اولیه به مسئله غنی سازی (که قرار است در مذاکرات پساآتش بس بررسی شود) اشاره ای شود، ترامپ یکی از بندهای پیشنهادی 14گانه ایران را بزرگ نمایی کرد.

این استاد علوم سیاسی درباره چشم انداز ادامه مذاکرات تصریح کرد: لازم است مذاکرات محرمانه ادامه پیدا کند تا طرفین بر سر متن یادداشت تفاهم به توافق نهایی برسند. اراده ایران بر شکل گیری این توافق استوار است و اختلاف جدی ای میان مسئولان ارشد نظام در این خصوص وجود ندارد. قطعاً خط قرمزها باید رعایت شوند، اما درباره اصلِ پیش برد کار از طریق دیپلماسی، در ایران اجماع نظر وجود دارد.

وی در واکنش به فضاسازی مخالفان مذاکره گفت: اگرچه برخی گروه ها مخالف این روند هستند و صدایشان در تریبون برخی رسانه ها بلند است، اما این صداهای بلند در حال حاضر تأثیر خاصی در مجامع تصمیم گیری کشور ندارند. بنابراین شانس مذاکره و توافق بالاست؛ به شرط آن که آمریکایی ها زیاده خواهی نکنند و نخواهند برای خود دستاوردسازی های جعلی کنند. هرچند احتمال ضعیفی وجود دارد که با نزدیک شدن به توافق، آمریکا سایه تهدید نظامی را بیشتر کند، اما آمادگی ایران برای واکنش سریع، این احتمال را کمرنگ می کند. پیش بینی من این است که طرفین به توافق شانس بیشتری می دهند و احتمال امضای تفاهم نامه اولیه در روزهای آتی بالاست.

این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی، مهم ترین مانع فعلی مذاکرات را رژیم صهیونیستی دانست و خاطرنشان کرد: مسئله حزب الله لبنان یک مانع جدی در مسیر تفاهم است. اسراییل صراحتاً اعلام کرده هر توافقی میان تهران و واشنگتن به ضرر تل آویو است و دست این رژیم برای حمله به لبنان باید باز بماند. هم اکنون شاهد حمله گسترده اسراییل و اشغال بخش هایی از جنوب رود لیتانی هستیم که شرایط بسیار خطرناکی رقم زده و مذاکرات دولت لبنان و آمریکا را نیز متوقف کرده است.

کریمی در تشریح سناریوهای پیش رو گفت: ورود مجدد آمریکا به جنگ، خسارت های گسترده ای برای متحدانش خواهد داشت و بعید است واشنگتن زیر بار آن برود. سناریوی میانجی گری چین برای تضمین عدم تخاصم نیز مورد پذیرش آمریکا نیست. اما محتمل ترین سناریو، امضای مستقیم یک تفاهم نامه دوماهه و قابل تمدید در هفته جاری است.

وی در پایان درباره عدم واکنش مستقیم ایران به تحولات لبنان تأکید کرد: ایران اکنون با محدودیت هایی روبه روست. نقض گسترده آتش بس در لبنان یک سناریوی تله مانند برای تهران است تا فشارها بر حزب الله افزایش یابد. اسراییل در باتلاق جنوب لبنان گرفتار یک جنگ فرسایشی شده و تلفات زیادی می دهد؛ بنابراین، تشخیص استراتژیک ایران این است که نیازی به مداخله مستقیم نظامی و زیر سؤال بردن کل فرایند آتش بس وجود ندارد. اگر توافق بر سر تنگه هرمز صورت گیرد و طرفین به آن وفادار بمانند، می توان به آینده این مسیر خوش بین بود.

منبع: فرارو