در حالی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، جمعه شب در پیامی ادعای رفع محاصره دریایی ایران را مطرح کرد، مقامات نظامی و دفاعی ایالات متحده از جمله فرماندهی مرکزی نیروی دریایی (سنتکام) و پیت هگست، وزیر جنگ، تأکید کردند محاصره همچنان با قوت برقرار است .

به گزارش شرق، این تناقض گویی آشکار، صحنه پیچیده ای را در تنگه هرمز رقم زده است؛ جایی که همزمان ایران از طرح دائمی سازی مدیریت خود بر این آبراه استراتژیک خبر می دهد و قطر از هزینه موقت برای عبور کشتی ها سخن می گوید.

جمعه شب، دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: محاصره اکنون برداشته خواهد شد. این جمله موجی از تفسیرها را برانگیخت؛ برخی آن را نشانه عقب نشینی واشینگتن از سیاست فشار حداکثری تلقی کردند.

اما فاصله چندساعته میان این پیام و واکنش های مقامات نظامی آمریکا، نشان داد که احتمالا با یک مانور رسانه ای و نه یک تصمیم عملیاتی مواجهیم؛ هر چند اخبار از عبور یک کشتی ایران در صبح روز گذشته از محاصره دریایی خبر می دهند، اما ادعاهای رسمی آمریکایی ها از ادامه حصر دریایی خبر می دهد.

فرماندهی مرکزی نیروی دریایی آمریکا در بیانیه ای اعلام کرد: محاصره نظامی بنادر ایران همچنان برقرار است . این بیانیه حتی جزییات اقدامات تنبیهی علیه ناقضان را نیز شامل می شود و مدعی شده روی کشتی هایی که قصد عبور دارند آتش خواهند گشود.

پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، هم که در سنگاپور و در حاشیه اجلاس گفت وگوی شانگری-لا به سر می برد، نیز ضمن تأیید ادامه محاصره، تاکید کرد ترامپ صبور است و تنها یک توافق بزرگ با ایران را می پذیرد. این اظهارات نشان می دهد پیام جمعه شب رییس جمهور آمریکا احتمالا بیش از آنکه دستوری عملیاتی باشد، تلاشی برای القای چهره ای صلح طلب در آستانه مذاکرات جدید بوده است.

در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم به نقل از دریانوردان ایرانی گزارش داد که محاصره دریایی همچنان پابرجاست و کشتی ها از سوی سنتکام، هشدار توقف وعدم اجازه عبور دریافت می کنند. این گزارش، تناقض ادعای ترامپ با واقعیت عملیاتی را آشکار می کند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، به این موضوع واکنش نشان داد: ما باید ببینیم در عمل آیا واقعا به این حرفشان عمل خواهند کرد یا صرفا یک ادعای تبلیغاتی است؟ اگر این کار را انجام دهند، یعنی در واقع توقف کاری خلاف که از چند هفته پیش شروع کردند و از ابتدا نباید چنین اقدامی را مرتکب می شدند.

او با اشاره به ماهیت غیرقانونی محاصره از نگاه تهران، آن را نقض آتش بس و اخلال در آزادی دریانوردی بین المللی توصیف کرد. این اظهارات نشان می دهد که ایران هر گونه تغییر در موضع آمریکا را صرفا در سطح عمل می پذیرد و نه در سطح شعار.

محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، نیز با تندی بیشتری واکنش نشان داد و ترامپ را متهم کرد که برای سومین بار در حال خیانت به دیپلماسی است و افزود: او با ادامه محاصره دریایی و زیاده خواهی در مذاکرات، بیش از پیش ثابت کرد که اهل مذاکره نیست و اهداف دیگری را دنبال می کند.

در موازات تحولات اخیر، مجلس شورای اسلامی ایران در حال نهایی کردن طرحی است که به موجب آن، مدیریت و حاکمیت ایران بر تنگه هرمز به صورت قانون دائمی درمی آید. علیرضا سلیمی، عضو هیئت رییسه مجلس، با تأکید بر اینکه در حال حاضر مدیریت تنگه هرمز دست جمهوری اسلامی ایران است و کشتی ها با اذن و اجازه ایران عبور می کنند گفت: این طرح به زودی تصویب شده و به صورت یک قانون دائمی به تصویب خواهد رسید.

سلیمی با اشاره به موافقت های اولیه عمان که آب های سرزمینی آن در سوی دیگر تنگه قرار دارد، تصریح کرد: کل تنگه هرمز در آب های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و حتی نقطه ای از آن در آب های آزاد نیست. بنابراین فقط ایران و عمان می توانند درباره نحوه مدیریت آن تصمیم گیری کنند و هیچ کشور دیگری حتی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، در این زمینه حقی ندارند.

این اظهارات در حالی مطرح می شود که مقامات ایران قبلا نیز تأکید کرده اند تنگه هرمز برای جمهوری اسلامی ایران از ده ها بمب هسته ای مهم تر و ارزشمندتر است و مدیریت آن قابل معامله نیست .

در این میان؛ ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در گفت وگو با خبرگزاری ریانووستی اعلام کرد که روسیه و چین از رفتار ویژه و شرایط مساعد برای تردد کشتی های خود از تنگه هرمز برخوردار خواهند شد.

او این امتیاز را پاسخی به حمایت های این دو کشور از ایران در دشوارترین برهه ها دانست.

این موضع، پیام روشنی برای واشنگتن و متحدان منطقه ای آن دارد و اینکه ایران قصد دارد مدیریت تنگه هرمز را به ابزاری برای پاداش دهی به متحدان و اعمال فشار بر رقبا تبدیل کند. عزیزی همچنین هر گونه بحث درباره خروج اورانیوم غنی شده در مذاکرات با آمریکا را تکذیب کرد و گفت: این مسئله به هیچ وجه در این مرحله از رایزنی ها مطرح نیست.

در میان این کشمکش ها، قطر که همواره نقش میانجی در بحران های منطقه را ایفا کرده، پیشنهاد جدیدی مطرح کرده است. سعود بن عبدالرحمن آل ثانی، معاون نخست وزیر قطر، در کنفرانس شانگری-لا اعلام کرد که دوحه با دریافت دائمی هزینه از کشتی های عبوری مخالف است، اما یک هزینه موقت و محدود که برای پاکسازی مین یا اهداف مشابه استفاده شود، قابل مذاکره است.

این موضع میانه روانه نشان می دهد قطر ضمن احترام به حقوق حاکمیت ایران بر تنگه، خواهان بازگشت هر چه سریع تر به شرایط عادی کشتیرانی است. با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران هنوز واکنشی به این پیشنهاد نشان نداده است.

وضعیت کنونی تنگه هرمز را می توان نخست این گونه دید که در سطح اعلامی آمریکا، تناقض آشکاری میان سخنان ترامپ و مواضع نظامیان او وجود دارد. این تناقض یا ناشی از هماهنگی ضعیف درون دولت آمریکاست یا تلاشی برای حفظ فشار حداکثری در عین القای چهره ای مذاکره پذیر.

همچنین در سطح عملیاتی، فعلا گفته می شود که محاصره همچنان پابرجاست. گزارش های میدانی دریانوردان ایرانی و بیانیه رسمی سنتکام، این واقعیت را تأیید می کند. بنابراین، ادعای رفع محاصره ترامپ در حال حاضر فاقد مصداق عینی است.

در سطح حقوقی و حاکمیتی هم ایران با طرح دائمی سازی مدیریت تنگه هرمز در مجلس، به دنبال تغییر قواعد بازی است. این اقدام در صورت تصویب و همراهی عمان، می تواند معادلات قدرت در خلیج فارس را به نفع تهران تغییر دهد.

در این بین در سطح دیپلماتیک، قطر به عنوان واسطه، راهکار هزینه موقت را مطرح کرده که می تواند نقطه شروعی برای مصالحه باشد. اما شرط ایران برای عمل نه شعار از سوی آمریکا و نیز تأکید برعدم مذاکره درباره مدیریت تنگه، نشان می دهد تهران در موضعی انعطاف ناپذیرتر از گذشته قرار دارد.

به نظر می رسد روزهای آینده از حیث تحولات میدانی در تنگه هرمز حیاتی باشد. اگر نیروی دریایی آمریکا عملاً رفتاری مغایر با محاصره از خود نشان دهد، می توان به کاهش تنش امیدوار بود. اما اگر ادعای ترامپ صرفاً یک مانور تبلیغاتی و بدون تغییر عملی باقی بماند، نه تنها اعتماد ایران جلب نخواهد شد، بلکه تهران با شتاب بیشتری طرح مدیریت انحصاری بر این آبراه راهبردی را به اجرا خواهد گذاشت. در آن صورت، تنگه هرمز از یک نقطه ترانزیتی تحت فشار، به صحنه رویارویی دو مدل حاکمیت تبدیل خواهد شد.