مسعود فروغی در یادداشتی در روزنامه فرهیختگان نوشت: مهم ترین و پرشتاب ترین مؤلفه تشدید شکاف اجتماعی در موقعیت کنونی ایران، بدون شک وابسته به نحوه بروز و کنش گروه های سیاسی - اجتماعی پیرامون عملکرد مجریان در برابر جنگ تحمیلی آمریکا و اسراییل علیه ایران است. در پیام رهبر انقلاب به نمایندگان مجلس، راهبرد رهبر شهید با زبانی جدید به روزرسانی شد و آن توجه به وحدت ملی و انسجام اجتماعی شکل گرفته است، به گونه ای که حتی صریحاً نوشته اند: اختلافات غیرموجه و حتی موجه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند.

با کمی ذکاوت سیاسی می توان اختلاف نظرها درباره مدیریت پرونده جنگ را در صدر مسائلی دانست که می تواند حاوی نظرات موجه بخشی از گروه‎ های سیاسی باشد که نباید به محل تنازع و تفرقه تبدیل شود. چگونه این ضرورت تاریخی ممکن است؟ با پیش فرض گرفتن توجه عاقلانه همه طرفین سیاسی به امر ملی وحدت و انسجام اجتماعی لزوماً باید به سازوکاری سیاسی اندیشید که به طور حداکثری ضامن مسئله وحدت باشد تا در حد امکان جلوی خسارات ناشی از تنش و دعوای سیاسی احتمالی گرفته شود. ابعاد شکل دهنده این سازوکار سیاسی را می توان این گونه صورت بندی کرد:

یکم. هرگونه تفاهم احتمالی میان ایران و آمریکا که توسط هیئت مذاکره کننده ایرانی امضا شود مانند همه موارد تاریخی مشابه درست و غلط های فراوانی دارد و یک متن مقدس نیست. ضرورت عقلی برخورد با یک متن سیاسی که در یکی از بحرانی ترین شرایط سیاسی تاریخ ایران نوشته شده، پذیرش مسئولیت آن توسط مجریان آن است و هرگونه ارجاع آن به رأس حاکمیت غلط تاریخی است. اگر جلوگیری از شکاف اجتماعی را امر مقدسی بدانیم، اولین قدم پذیرش منطقی مسئولیت کار خطیری است که بر عهده داشتیم و نباید برای جلوگیری از نقد های درست و نادرست، پشت دیوار رهبری پنهان شویم.

حتماً همه دلسوزان ایران آرزوی موفقیت تیم مذاکره کننده ایرانی را دارند و آن ها را مانند فرماندهان میدان نظامی نیروی وفادار به وطن می دانند؛ اما تفاوت نظر میان گروه های سیاسی، ناظران و مجریان فعلی یک امر طبیعی است و چنانچه در مصادیق زیادی در تاریخ پس از انقلاب دیده ایم، لزوماً رسیدن به یک تفاهم بین المللی عین نظر حاکمیت نبوده و این بار هم عقلاً چهارچوب کلی گفت وگو های سیاسی مورد توافق نهاد های بالادست است، نه همه جزییات . بنابراین برای اینکه وارد چاه بحث های پرضرر درباره خدمت و خیانت مسئولان اجرایی نشویم، باید قبول کرد مجریان می توانند در عمل بخشی از خواسته های حاکمیت را عملی کنند و بخشی را خیر.

مسئله مهم تنها گردن گیری مسئولان و گلوگاه های سیاسی آن ها است که این پذیرش مسئولیت به اندازه زیادی مانع شکاف خواهد شد. چه بسا اگر نگرانی بخش مهمی از بدنه اجتماعی از انتساب تصمیمات سیاسی در سطح دولت و مجلس و نهاد های مشابه عالی به رهبری رفع شود، بسیاری از چالش ها منتفی می شود.

دوم. اینکه گفته شد تفاهم احتمالی بر دوش تیم مذاکره کننده و نهاد های تصمیم گیر است به معنای عمل آن ها در محدوده سیاست های راهبردی حاکمیت است. مجری حتماً در دایره توانایی و فهم خودش از آن سیاست ها و براساس اقتضائات عملی تصمیم می گیرد. باتوجه به این واقعیت منتقدان برای حفظ وحدت باید به این نکته توجه کنند که نباید در ابراز اختلاف نظرها زمینه بی اعتمادی اجتماعی به آن ها را فراهم کنند. این یک ضرورت عقلی است و کسی نمی تواند به اسم دفاع از انقلاب و آرمان ها و خطوط قرمز رهبری، مجریان سیاسی را به زیر پا گذاشتن آن ها متهم کند. اگر امر رهبری در مسئله پایان جنگ باید توسط مجریان رعایت شود، امر ایشان در حفظ وحدت و ممانعت از ایجاد تنش و شکاف اجتماعی هم باید توسط همه فعالان سیاسی - اجتماعی عملی شود. بدون شک هر متن سیاسی حاوی موارد قابل نقد است و اگر تفاهمی رخ دهد آن تفاهم از این واقعیت جدا نیست؛ اما وقتی وحدت ملی و انسجام اجتماعی در قامت یک امر قطعی از سوی ولی فقیه دستور داده می شود، باید به نوعی با کمبود های متن احتمالی برخورد شود که باعث تنازع و تفرقه اجتماعی نشود و شاه کلید این مسئله بیشتر دست کسانی است که انتقاد های درستی دارند؛ اما اکنون مجبورند حرف صحیح و نقد درست شان را طوری مطرح کنند که شکاف آفرین نشود و غبار مرگبار ناامیدی را پراکنده نکند.

در پیام رهبری به مجلس اصل ایستادن بر وحدت و جلوگیری از شکاف اجتماعی معنادار است؛ اما مهم تر اینکه از نقشه دشمن برای تفرقه و تجزیه اجتماعی خبر داده شده است. کسی یا گروهی نمی تواند خودش را پرچم دار داغ شهادت رهبر شهید و پیرو ولی فقه زمان معرفی کند و این دستور قطعی را زیر پا بگذارد، حتی اگر حرفش یک اختلاف موجه باشد.

سوم. تفاهم احتمالی میان ایران و آمریکا به معنای صلح طرفین نیست و همان طور که بخش مهمی از متن مورد بحث به بیرون درز کرده، اصل بحث های اختلافی میان دو کشور به آینده ارجاع شده است و ناظران آگاه می دانند پرکردن شکاف میان خواسته های تهران و واشنگتن اگر ناممکن نباشد، بسیار سخت است.

معنای این گزاره یعنی احتمال نهایی شدن یک توافق پایدار کم است. از طرفی حتی اگر یک توافق (با احتمال کم) رخ دهد، فرض حاکمیت ایران حل وفصل مسائل با آمریکا نیست و تنها برای مدتی سطح تنش را کم شده می داند و به این آرامش ظاهری به عنوان یک تحول قطعی نگاه نمی کند.آمریکا پس از برجام، به قاعده قرن ها برای تاریخ سیاسی جهان اثبات کرد هر لحظه شرایط جنگ و آتش افروزی را پیدا کند، از کشتار مردم دریغ نخواهد کرد و این فرض بدون تردید آثار شگفت انگیزی بر رفتار و ساختار ایران خواهد گذاشت. بااین وجود تفاهم موقت که شاید به زودی امضا شود، در ایران یک توافق و تحول قطعی محسوب نمی شود. در مدار نگاه ایران، پساجنگ تنها به معنای بازنگشتن به شرایط پیش از 9 اسفند است. مثل تغییر در راهبرد ایران در تنگه هرمز.