رسول جلیلی، عضو شورای عالی فضای مجازی که در روزهای اخیر دوباره با اظهارنظر جدید خود مبنی بر این که اینستاگرام از اف 35 خطرناک تر است در صدر اخبار و توجهات قرار گرفته است حالا یکبار دیگر نقشی نو در عرصه فیلترینگ و اینترنت انداخت.

به گزارش خبرآنلاین، نام بر اساس شنیده ها رسول جلیلی در کنار سه نفر دیگر به عنوان 4 شاکلی اصلی برای جلوگیری از فعالیت ستادی که مصوبه اش قرار بود اینترنت را دوباره وصل کند ، دیده می شود. ساعاتی پیش دیوان عدالت اداری اعلام کرد که با شکایت وصول شده به این دیوان ستاد ساماندهی فضای مجازی که اخیرا توسط مسعود پزشکیان ایجاد شده و روز گذشته مصوبه ای برای برقراری دوباره اینترنت را داشت، غیرقانونی است و مصوبات نیز قابل اجرا نمی باشد.

تصمیم رسول جلیلی برای شکایت از این ستاد البته نخستین باری نیست که نامش را در زمره مدافعان فیلترینگ قرار می دهد. رفتارها و دیدگاه های او به اندازه ای در این زمینه عیان و عریان بوده که مشخصا در فضای مجازی و رسانه ای از او به عنوان پدر فیلترینگ یاد می شد.

رسول جلیلی بدون هیچ قرابت خانوادگی با سعید جلیلی هم نام خانوادگی یکسانی با او دارد هم آیینه تمام نمای سعید جلیلی در حوزه اینترنت است. حالا هم به عنوان پیاده نظام او در زمینه فضای مجازی سعی دارد تا محکم ترین سد را در مسیر رفع فیلترینگ بسازد.

رسول جلیلی متولد سال 1344 در شهرستان اقلید استان فارس است. کارشناسی اش را در رشته مهندسی کامپیوتر از دانشگاه فردوسی مشهد و ارشد همین رشته را از دانشگاه صنعتی شریف گرفته است. مدرک دکترای علوم کامپیوتر با گرایش سیستم های توزیع شده را البته خارج از کشور و از از دانشگاه سیدنی استرالیا دریافت کرد. بعد از اتمام دوره دکتری به عنوان عضو هیات علمی دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف مشغول به کار شد

در طی بیش از سه دهه فعالیت در حوزه کامپیوتر علاوه بر تدریس و هدایت پروژه های پژوهشی در حوزه های امنیت سایبری داده، سیستم های عامل امن و شبکه های کامپیوتری، مسوولیت های اجرایی متعددی را برعهده داشته است. پرخبرترین این مسئولیت ها یکی ریاست دانشگاه صنعتی شریف بود و دیگری عضویت در شورای عالی فضای مجازی.

او از پاییز 1400 تا آبان 1402 ریاست دانشگاه صنعتی شریف را برعهده داشت؛ دوره ای که با چالش های اجتماعی و دانشجویی شدیدی همراه بود. آبان سال 1402 رسانه ها نوشتند که پیرو اتفاقات رخ داده در مراسم فارغ التحصیلی رییس پردیس بین المللی کیش دانشگاه شریف نیز استعفا کرد .

در آن زمان نیز سخنگوی وزارت علوم درتوییتی اعلام کرده بود: وزیر علوم دستور پیگیری و بررسی و اعلام نتیجه ظرف 48 ساعت را صادر کرده است. با متخلفین در هر سطحی برخورد قانونی و جدی انجام خواهد شد.دانشگاه صنعتی شریف نیز پس از آن در اطلاعیه ای اعلام کرد: مراسم دانش آموختگی 81 نفر از دانشجویان پردیس بین الملل دانشگاه صنعتی شریف در جزیره کیش، روز پنجشنبه 25 آبان 1402، برگزار شد. متأسفانه، در بخش پایانی مراسم، هنگام اهدای جوایز و گرفتن عکس دسته جمعی، مواردی از عدم رعایت شئونات و قوانین مشاهده شد که در شأن خانواده بزرگ دانشگاه صنعتی شریف نبود و منجر به امتناع رییس و معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه از مشارکت در اهدای بخشی از جوایز و ترک سالن همایش از سوی رییس دانشگاه شد.

بنیانگذار مجموعه های فناوری است و یکی از بنیانگذاران شرکت های دانش بنیان در حوزه امنیت است. مدیر شرکت امن افزار گستر شریف که در حال حاضر عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی نیز به شمار می رود مدیریت مرکز امنیت شبکه دانشگاه صنعتی شریف، همکاری با مرکز صنایع نوین و توسعه فناوری SMS ایرانی، در کارنامه فعالیت های جلیلی به چشم می خورد. تاکنون بیشترین فعالیتش در بخش امنیت در فضای فناوری اطلاعات بوده است.

او پیش از این گفته بود که امنیت فتا (فضای تولید و تبادل اطلاعات) باید به نسبت خود فتا ارزیابی شود. اگر در کشوری به فتا و کاربری فناوری اطلاعات و ارتباطات بهای زیادی داده شده است یا می شود، بالطبع، زندگی روزانه مردم در گرو عملکرد صحیح و ایمن عناصر این فضا است و هرگونه اختلالی در این امر، باعث خسارت می شود. این خسارت قابل ارزیابی کمی است و بر این اساس، تخصیص اعتبار برای امنیت فتا یا بازخواست مسوولان این بخش، توجیه پذیر است.

دی ماه سال گذشته مناظره ای در تلویزیون میان سه نفر از فعالان و مدیران عرصه ارتباطات برگزار شد. رسول جلیلی و مهدی انجیدنی، مدیرعامل ویراستی و پیامرسان ای گپ به عنوان موافقان حفظ فیلترینگ و حمید فتاحی معاون وزیر ارتباطات و رییس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی به عنوان مخالف در گفت وگوی ویژه خبری حاضر شدند. بخشی از اظهارات جلیلی در این برنامه بازتاب زیادی داشت.

این عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی گفت: همه مباحث اقتصادی، فرهنگی و آموزشی اگر تحت حکمرانی قانونمند نباشند و محافظت نشوند مردم ضرر می کنند. به عبارتی موضوع اصلی نفع مردم است. ما تجربیات چندگانه ای با سکوهایی که حکمرانی شان دست دشمن بوده، داشته ایم. یک مورد هم پیجرهایی بود که در لبنان آن اتفاق عجیب و غریب را شکل داد؛ یا سال 98 یک فرمان، یک اپلیکیشن را از روی گوشی میلیون ها ایرانی حذف کرد و این اتفاق دست هیچ کس نبود. اینها نشان می دهند تصمیم را ما نمی گیریم؛ صاحب سکو و حکمران فضای مجازی می گیرد

دو هفته پیش از این جلیلی در خلال یک مصاحبه تصویری گفته بود: اینستاگرام از اف-35 خطرناک تر است. کمتر از دو روز بعد اما حجم واکنش ها به اظهاراتش باعث شد تا بازنشر وسیع این جمله را ناشی از تقطیع سخنانش بخواند و حتی اندکی نیز از شدت و حدت تاکید بر لزوم بسته ماندن اینترنت تاکید کند.

یکی از اصلی ترین واکنش ها از جانب حسام الدین آشنا بود، مشاور حسن روحانی در دوران ریاست جمهوری که با انتقاد از اظهارات جلیلی تاکید کرد : اگر واقعا این سکوها مثل اف-35 هستند، چرا صدها مقام دولتی، وزرا، نمایندگان مجلس و حتی نهاد رهبری در آنها حساب کاربری دارند و فعالانه از آنها استفاده می کنند؟ چرا پیج اینستاگرام وزارت خارجه ایران فعال است؟ چرا بسیاری از خبرگزاری های رسمی در تلگرام کانال دارند؟ مگر با دشمنی که موشک اژدری شلیک می کند، همکاری رسانه ای می کنیم؟ این تناقض ها نشان می دهد که تشبیه سکوها به سلاح نظامی، یک اغراق سیاسی است، نه یک تحلیل عینی. هدف از این اغراق، مشروع سازی فیلترینگ گسترده و قطع اینترنت به اسم دفاع ملی است. اما تجربه سه سال اخیر نشان داده که فیلترینگ نه امنیت آورده، نه اقتصاد را نجات داده، نه اعتماد مردم را جلب کرده است .

مهمتر از صحبت های آشنا اما کمپینی بود که در خبرگزاری فارس به راه افتاد.کمپینی با محتوای درخواست از دکتر رسول جلیلی برای استعفا از شورای عالی فضای مجازی انتشار این کمپین به خودی خود حائزاهمیت بود اما وقتی بیش از پیش مهم می شود که ببینیم حتی در خبرگزاری فارس و از جانب مخاطبان این خبرگزاری اظهارات جلیلی خلاف منافع عمومی تعبیر و درخواست استعفای وی مطرح می شود.

این درخواست در خبرگزاری فارس بیست و هشتم اردیبهشت و با امضای جمعی از ملت آگاه ایران با تاکید اولیه بر اینکه ادعای رضایت عمومی از فیلترینگ، با واقعیت تلخ نارضایتی گسترده از محدودیت های اینترنتی در تضاد است.فیلترینگ نه تنها راه حلی برای مشکلات نیست، بلکه با دور زدن آسان توسط ابزارهای فنی، دسترسی را نابرابر و ناامن می سازد ، نوشت:درخواست امضاکنندگان این نامه و کمپین استعفای رسول جلیلی از شورای عالی فضای مجازی است و از قوه قضاییه خواسته می شود که تمامی مدارک و مستندات مربوط به حضور در هیات مدیره شرکت امن افزار گستر شریف و ارتباط آن با منافع شخصی یا خانوادگی، در کنار وظایف ایشان در شورای عالی فضای مجازی، مورد رسیدگی دقیق قرار گیرد

بعد از انتشار این واکنش ها اما رسول جلیلی در مطلبی که در شبکه ویراستی منتشر کرده از مواضع قبلی خود نوعی عقب نشینی را نشان داده و نوشته است: عده ای از مخاطبین تقطیع شده عرایضم در برنامه 100 دقیقه ای شیوه مورخ ... را دیده اند و احتمالا ویراست هفت روز پیش بنده را نخوانده اند. خلاصه اش این است که: 1- دسترسی به اینترنت برای رفع نیازهای آحاد جامعه، با احراز هویت و قبول مسوولیت، بایستی فراهم گردد و قطعی فعلی بایستی در اسرع وقت مرتفع گردد. 2- آویزان بودن برخی کسب و کارهای خُرد به سکوهای دشمن به نفع هیچ کس نیست. بایستی مقررات، مشوق ها، جبران خسارت و امکاناتی برای انتقال آنها به دیگر سکوها فراهم شود. رفع حکمرانی دشمن بر فضای مجازی ما نباید با بستن اینترنت بین الملل عجین باشد.

رسول جلیلی از سال 1390 یعنی از بدو تاسیس شورای عالی فضای مجازی به عنوان عضو حقیقی این نهاد عالی سیاستگذاری منصوب شد و این عضویت در دوره های بعدی نیز تمدید گردید. او به عنوان یکی از چهره های شاخص در شورای عالی فضای مجازی، نمادی از تداوم نگاه های بسته به حکمرانی سایبری در ایران است. حضور او در این شورا صرفاً محدود به یک کرسی تصمیم گیر نیست، بلکه حاصل شبکه ای از ارتباطات استراتژیک، باورهای ایدئولوژیک و تسلط بر ساختارهای امنیتی-فنی است که در کنار هم، مانعی نفوذناپذیر در برابر هرگونه تغییر در سیاست های محدودکننده اینترنت ایجاد کرده اند. تحلیل عملکرد او نشان می دهد که چگونه ساختار شورای عالی فضای مجازی، نه به عنوان بستری برای توسعه تکنولوژی، بلکه به عنوان سدی در برابر باز شدن فضای مجازی عمل کرده است.

اصلی ترین ابزار جلیلی برای تداوم فیلترینگ، استفاده از مفهوم امنیت ملی به عنوان یک چتر حمایتی است. در ادبیات او و هم فکرانش، فضای مجازی به جای یک فرصت اقتصادی یا اجتماعی، به عنوان یک میدان نبرد بی وقفه نگریسته می شود. با اتکا به عضویت در شورای عالی فضای مجازی، او توانسته است سیاست های فیلترینگ هوشمند یا در واقع محدودسازیِ سیستماتیک را با برچسب های حفاظتی و صیانتی تطهیر کند. او با بهره گیری از تریبون های این شورا، به جای همراهی با مطالبات جامعه برای دسترسی آزاد، بر استقلال سایبری پافشاری کرده و هرگونه تلاش برای تسهیل دسترسی را به مثابه نفوذ دشمن یا تضعیف امنیت تعبیر کرده است.

ساختار شورای عالی فضای مجازی، که ترکیبی از قوای سه گانه و نهادهای نظامی و امنیتی است، به جلیلی این اجازه را می دهد که تصمیماتِ سخت گیرانه خود را از قالب های قانونی عبور دهد. او در این ساختار، میانِ بخش های مختلف حاکمیتی پل می زند و با استفاده از وزن سیاسی خود، به اجماع سازی علیه پلتفرم های خارجی می پردازد. در واقع، شورای عالی فضای مجازی برای افرادی با دیدگاه جلیلی، به جای آنکه مرکزی برای ترسیم نقشه راهِ گذار به اقتصاد دیجیتال باشد، به اتاق فرمانِ محدودیت تبدیل شده است. ارتباطات نزدیک او با نهادهای تصمیم گیر، مانع از آن می شود که فشار افکار عمومی یا اعتراضات جامعه مدنی به این سد نفوذ کند؛ چرا که جلیلی و جریان متبوعش، منشأ مشروعیت خود را نه در رضایت کاربران، بلکه در سلسله مراتب حکمرانیِ بالادستی می بینند.

علاوه بر این، اتکای او به ساختارهای بومی سازیِ اجباری، یکی دیگر از بازوهای قدرت اوست. او با اصرار بر مدل های داخلیِ شکست خورده یا فاقد محبوبیت، عملاً راه را بر هرگونه توافق یا عقب نشینی از فیلترینگ بسته است. از منظر جلیلی، فیلترینگ نه یک تصمیم موقت، بلکه یک ضرورتِ ساختاری است که باید تداوم یابد تا مدلِ حکمرانی مطلوبش تثبیت شود.

تداوم شیوع فیلترینگ، نتیجه مستقیمِ جایگاهِ قدرتمندِ اشخاصی مانند رسول جلیلی در شورای عالی فضای مجازی است که با استفاده از رانتِ تصمیم گیری ، توانسته اند مطالبه گریِ عمومی و پیگیری های دولت بر اساس این مطالبات عمومی را خنثی کنند. تا زمانی که این شورا به عنوان سنگری برای حراست از دیدگاه های بسته و امنیتی سازیِ تکنولوژی عمل کند، مکانیسم های بازدارنده در برابر فیلترینگ کارکرد خود را از دست خواهند داد. قدرت جلیلی در این است که توانسته است یک گفتمان محدودیت ساز را به یک سیاستِ حاکمیتی تبدیل کند که عبور از آن، به معنایِ رویارویی با تمامِ ارکانِ تصمیم ساز کشور است.

چرا باید جلیلی را پدربزرگ فیلترینگ بدانیم نه پدر آن

با توجه به نقش کلیدی رسول جلیلی در شورای عالی فضای مجازی و تأثیر عمیق او بر سیاست های محدودکننده اینترنت در ایران، عنوان پدر فیلترینگ دیگر نمی تواند به طور کامل گستره نفوذ او را منعکس کند. او نه تنها بانی بسیاری از تصمیمات فیلترینگ در دوران خود بوده، بلکه با اتکا به دیدگاه های ایدئولوژیک و اتصالات عمیق در ساختارهای قدرت، توانسته است بستری دائمی و مقاوم برای تداوم و تشدید این محدودیت ها ایجاد کند.حالا در یک قدم فراتر او نامش در میان 4 شاکی از تصمیم دولت پزشکیان برای بازگرداندن اینترنت عادی برای مردم عادی است

حالا دیگر رسول جلیلی صرفاً یک تصمیم گیرنده لحظه ای نیست؛ او معمار یک اکوسیستم فیلترینگ است که با بهره گیری از ساختار پیچیده شورای عالی فضای مجازی و توسل به بوروکراسی که میتوان با شکایت به دیوان عالی ستاد دولت را درگیر دست انداز کند، میخواهد گفتمان محدودیت سازی را از یک پدیده گذرا به یک اصل نهادینه شده در حکمرانی اینترنت ایران تبدیل کرده است.

این رویکرد ریشه دار و پایدار، که حتی پس از خروج احتمالی او از مناصب فعلی نیز می تواند اثرات خود را حفظ کند، جلیلی را به جای پدر ، به پدربزرگ فیلترینگ ایران ارتقا می دهد؛ کسی که نه تنها آغازگر بوده، بلکه فرزندان فکری این سیاست ها را نیز برای آینده تربیت کرده و مسیر سنگ اندازی در مسیر دولت را فتح الباب کرده است.