ذخیره سد طالقان به کمتر از نصف رسید مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان البرز این گزاره را درحالی مطرح کرد که این سد قرار بود یکی از مهم ترین مسیرهای نجات پایتخت از بحران کم آبی باشد. حالا در چنین شرایطی که حجم آب موجود در سد طالقان نزدیک به 200 میلیون مترمکعب از مجموع 420 میلیون مترمکعب حجم کل مخزن رسیده ، اگر طالقان توان تامین آب تهران را هم نداشته باشد، تکلیف شهرها و مردمی که سال ها از این منبع بهره می بردند چه خواهد شد؟

به گزارش فرارو، بحران آب تهران را دیگر نمی توان بحرانی مختص کلانشهر دانست. زنجیره تنش آبی از البرز و قزوین تا پایتخت امتداد پیدا کرده و امروز بیش از پیش بر نگرانی ها افزوده. تابستان سال گذشته، قطعی مکرر آب همدم شب های مردم تهران شده بود و قرار بود انتقال آب از سد طالقان، مرهمی بر خشکی پایتخت باشد اما به نظر می رسد برای شهری با این جمعیت کافی نیست.

یک واقعیت کمتر دیده شده در کنار هشدارهای پی درپی درباره افت ذخایر سدها، در حال پررنگ شدن است: هزینه هایی که برای مهار بحران آب در تهران صرف شده، هر سال افزایش می یابد اما خروجی آن همچنان مبهم است. طبق داده های شورای شهر، فقط برای انتقال آب از سدهای طالقان و لار به پایتخت، رقمی بالغ بر 5 همت بودجه در نظر گرفته شده بود؛ رقمی که انتظار می رفت حداقل بخشی از فشار آبی پایتخت را کاهش دهد اما در عمل، سایه بحران همچنان بر شبکه آب تهران قابل مشاهده است.

همان زمان که بحث انتقال آب طالقان به تهران داغ شده بود، کارشناسان حوزه آب هشدار می دادند مسئله اصلی تهران کمبود ساختاری منابع نیست، بلکه ناترازی مزمن میان عرضه و تقاضاست. ناترازی ای که هر سال عمیق تر می شود. بنفشه زهرایی، استاد مدیریت منابع آب دانشگاه تهران پیش تر نسبت به احتمال تکرار سناریوهای بحرانی در پایتخت هشدار داده بود: برخی سدهای تامین کننده آب شرب تهران در وضعیت رسیدن به کف مخزن قرار گرفته اند. او حتی به تجربه شهر همدان نیز اشاره کرده بود که در پی خشکسالی، تامین آب شهری برای مدتی با تانکر و انتقال اضطراری انجام می شد.

این هشدارها در حالی مطرح می شدند که جدیدترین گزارش شرکت مدیریت منابع آب ایران، اگرچه از بهبود نسبی ذخایر سدها در سطح ملی حکایت دارد اما از یک تناقض مهم هم پرده برمی دارد: مجموع ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای مهر 1404 تا پایان اردیبهشت 1405 به 38 میلیارد و 710 میلیون مترمکعب رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل 72 درصد رشد داشته و حجم ذخایر نیز به 34 میلیارد و 740 میلیون مترمکعب (معادل 67 درصد ظرفیت مخازن) رسیده است. با این حال، این بهبود آماری در سطح ملی به معنای رفع فشار از حلقه تأمین آب پایتخت نیست و همچنان بخش مهمی از منابع تأمین کننده تهران زیر فشار قرار دارند.

تهران این روزها در نقطه تلاقی سه فشار هم زمان قرار دارد: رشد جمعیت، فرسودگی زیرساخت ها و کاهش بارندگی. کارشناسان محیط زیست بارها تاکید کرده اند این شهر در دهه های گذشته فراتر از ظرفیت اکولوژیک خود توسعه یافته است.

برخی اعضای شورای شهر نیز نسبت به بارگذاری بیش از حد جمعیتی در پایتخت هشدار داده اند که حتی طرح های توسعه شهری و پروژه های عمرانی بزرگ نیز بدون در نظر گرفتن مسئله آب، نمی تواند پایداری بلندمدت داشته باشد.

شرکت آب و فاضلاب استان تهران نیز اعلام کرده بدون کاهش حداقل 20 تا 30 درصدی مصرف، امکان مدیریت پایدار شبکه در دوره های اوج مصرف دشوار خواهد بود. در همین حال، برخی مسئولان از احتمال محدودیت دسترسی آب در طبقات بالاتر ساختمان ها در شرایط خاص خبر داده اند. وضعیتی که پیش تر هم در مقاطع اوج مصرف تجربه شده است.

از سوی دیگر، کارشناسان اقتصادی هشدار می دهند تداوم وضعیت فعلی هزینه های پنهان سنگینی برای شهر به همراه خواهد داشت. از افزایش هزینه تامین آب اضطراری گرفته تا فشار بر بخش کشاورزی و حتی مهاجرت های اقلیمی در مقیاس کوچک. به گونه ای که هر روز تاخیر در اصلاح ساختار مصرف، در آینده به چندین برابر هزینه مالی و اجتماعی تبدیل خواهد شد.

آنچه امروز از گزارش های رسمی، اظهارنظر کارشناسان و تصمیم های اضطراری دیده می شود، بحرانی است که به تدریج از مرز هشدار عبور کرده و به یک واقعیت اجرایی نزدیک شده. به بیان دیگر، تهران در حالی همچنان به منابع اطراف خود تکیه دارد که همان منابع هم تحت فشارند. زنجیره تامین آب پایتخت از سد طالقان تا لار و لتیان در وضعیت شکننده ای قرار دارد. زنجیره ای که هنوز فعال است اما نشانه های فرسایش را در تمام حلقه های آن می توان مشاهده کرد.

در چنین شرایطی، مسئله دیگر صرف چگونگی رساندن آب به تهران نیست، بلکه مسئله اصلی به این واقعیت بازمی گردد که این مسیر تا چه زمانی می تواند ادامه پیدا کند، وقتی منابع تامین کننده خود در وضعیت هشدار قرار دارند و هزینه تداوم آن، میان شهرهای اطراف و نسل های آینده تقسیم می شود؟

منبع: فرارو