تحلیل تازه سازمان جهانی بهداشت تصویری روشن تر از نقش سبک زندگی، آلودگی و عفونت ها در شکل گیری سرطان ارائه کرده و تأکید می کند میلیون ها مورد سرطان در سراسر جهان می توانند پیش از آغاز، متوقف شوند.

به نقل از ساینس الرت، بسیاری از مردم هنگام فکر کردن به سرطان، احساس ناتوانی می کنند؛ گویی ابتلا به این بیماری کاملاً به شانس، ژنتیک یا عوامل خارج از کنترل وابسته است. اما تحلیل تازه ای از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، نشان می دهد واقعیت پیچیده تر و امیدوارکننده تر از این تصور است.

بر اساس این گزارش، بیش از یک سوم تمام موارد سرطان در جهان قابل پیشگیری هستند. به بیان دیگر، میلیون ها مورد ابتلا به سرطان در هر سال می توانند از طریق تغییر سبک زندگی، اقدامات پزشکی، کاهش آلودگی و بهبود شرایط زندگی مهار شوند. این مطالعه که یکی از جامع ترین ارزیابی های جهانی درباره عوامل قابل پیشگیری سرطان توصیف شده، برای نخستین بار علاوه بر عوامل رفتاری و محیطی، نقش عفونت ها را نیز در ابتلا به سرطان بررسی کرده است.

ایزابل سورجومَتارام، اپیدمیولوژیست پزشکی سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان اصلی این تحلیل، می گوید: رسیدگی به این عوامل قابل پیشگیری، یکی از قدرتمندترین فرصت ها برای کاهش جهانی سرطان است.

پژوهشگران دریافتند در سال 2022 نزدیک به 19 میلیون مورد جدید سرطان در جهان ثبت شده است. حدود 38 درصد این موارد با 30 عامل خطر قابل تغییر مرتبط بوده اند. این عوامل شامل مصرف دخانیات، نوشیدن الکل، اضافه وزن، کم تحرکی، آلودگی هوا، تابش فرابنفش، برخی عفونت ها و حتی شرایط شغلی خاص می شود.

اما در میان همه این موارد، سیگار همچنان در صدر قرار دارد. بر اساس یافته های این تحقیق، مصرف دخانیات به تنهایی با 15 درصد تمام موارد جدید سرطان در جهان مرتبط بوده است. برای مردان، این خطر حتی بیشتر هم بوده؛ به طوری که حدود 23 درصد تمام موارد جدید سرطان در مردان در سال 2022 به سیگار کشیدن نسبت داده شده است.

متخصصان سال هاست درباره ارتباط مستقیم سیگار با سرطان ریه هشدار می دهند، اما اثر دخانیات فقط به ریه محدود نیست. سیگار با سرطان دهان، گلو، مری، معده، لوزالمعده، کلیه، مثانه و چندین نوع سرطان دیگر نیز ارتباط دارد.

پس از سیگار، مصرف الکل دومین عامل بزرگ قابل پیشگیری در بروز سرطان شناخته شد. طبق برآورد پژوهشگران، نوشیدن الکل مسئول حدود 3.2 درصد تمام موارد جدید سرطان در جهان بوده؛ یعنی تقریباً 700 هزار مورد سرطان تنها در یک سال. در مجموع، پژوهشگران تخمین می زنند مصرف دخانیات و الکل روی هم حدود 48 درصد تمام سرطان های قابل پیشگیری را تشکیل می دهند.

این موضوع بار دیگر نشان می دهد دو عادت بسیار رایج در سبک زندگی مدرن، نقشی بسیار بزرگ تر از تصور عمومی در سلامت انسان دارند. مصرف الکل با انواع مختلفی از سرطان، از جمله سرطان کبد، مری، روده بزرگ و سرطان پستان ارتباط دارد. نکته مهم این است که برخلاف تصور رایج، حتی مصرف متوسط الکل نیز می تواند خطر ابتلا به برخی سرطان ها را افزایش دهد.

پژوهش سازمان جهانی بهداشت همچنین نشان می دهد آلودگی هوا تئثیر قابل توجهی در بروز سرطان، به ویژه سرطان ریه، دارد. برای مثال، در شرق آسیا حدود 15 درصد موارد سرطان ریه در زنان به آلودگی هوا نسبت داده شده است. در شمال آفریقا و غرب آسیا نیز تقریباً 20 درصد سرطان های ریه در مردان با آلودگی هوا مرتبط بوده اند.

این یافته ها نشان می دهد سرطان فقط نتیجه انتخاب های فردی نیست؛ بلکه شرایط محیطی و سیاست های عمومی نیز نقش تعیین کننده ای دارند. زندگی در شهرهای آلوده، قرار گرفتن مداوم در معرض ذرات سمی یا تنفس هوای ناسالم، می تواند در درازمدت خطر ابتلا به بیماری های مرگبار را افزایش دهد.

یکی از بخش های مهم این گزارش، بررسی نقش عفونت ها در ابتلا به سرطان است. بر اساس یافته ها، حدود 10 درصد موارد جدید سرطان در جهان به عفونت ها مرتبط بوده اند. در میان زنان، ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV بزرگ ترین عامل سرطان های قابل پیشگیری شناخته شد. این ویروس می تواند به سرطان دهانه رحم منجر شود.

خبر امیدوارکننده این است که امروز واکسن HPV وجود دارد و می تواند از بسیاری از این بیماری ها پیشگیری کند. با این حال، پوشش واکسیناسیون در بسیاری از کشورهای جهان هنوز پایین است. پژوهشگران تأکید می کنند گسترش دسترسی به واکسن HPV می تواند جان میلیون ها زن را در دهه های آینده نجات دهد.

در این تحلیل، سرطان معده نیز به عنوان یکی از سرطان های مهم قابل پیشگیری معرفی شده است. موارد سرطان معده در مردان بیشتر دیده می شود و اغلب با سیگار کشیدن و عفونت هایی مرتبط است که در نتیجه ازدحام جمعیت، بهداشت ناکافی و دسترسی محدود به آب سالم ایجاد می شوند.

این مسئله نشان می دهد مبارزه با سرطان فقط به توصیه های پزشکی فردی محدود نمی شود؛ بلکه به توسعه زیرساخت های بهداشتی، دسترسی به آب پاک و بهبود شرایط زندگی نیز وابسته است.

آندره ایلباوی، مسئول بخش کنترل سرطان در سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان این تحلیل، می گوید: این نخستین تحلیل جهانی است که نشان می دهد چه میزان از خطر سرطان ناشی از عواملی است که می توان از آن ها پیشگیری کرد.

او تأکید می کند بررسی الگوهای سرطان در کشورهای مختلف به دولت ها و مردم کمک می کند بهتر بدانند کدام اقدامات می تواند بیشترین تأثیر را در کاهش خطر داشته باشد. در واقع، پیام اصلی این پژوهش روشن است: سرطان همیشه اجتناب ناپذیر نیست.

هرچند همه موارد سرطان قابل پیشگیری نیستند و عوامل ژنتیکی همچنان نقش مهمی دارند، اما بخش بزرگی از خطر ابتلا به سرطان به رفتارها و شرایطی وابسته است که می توان تغییرشان داد. ترک سیگار، ترک مصرف الکل، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن، واکسیناسیون، کاهش آلودگی هوا و بهبود شرایط بهداشتی، همگی می توانند به شکل چشمگیری آمار سرطان را کاهش دهند.

پژوهشگران در پایان گزارش خود تأکید می کنند تقریباً چهار مورد از هر 10 سرطان در جهان در سال 2022 می توانستند با حذف عوامل خطر بررسی شده، پیشگیری شوند. آن ها هشدار می دهند دستیابی به این هدف نیازمند تعهد سیاسی، سرمایه گذاری پایدار و سیاست گذاری متناسب با شرایط هر کشور است.

اما در کنار نقش دولت ها، این گزارش پیامی مهم برای افراد عادی هم دارد: بسیاری از انتخاب های روزمره ما، تأثیر مستقیمی بر خطر ابتلا به سرطان دارند. شاید سرطان همچنان یکی از بزرگ ترین چالش های سلامت جهان باشد، اما علم امروز بیش از هر زمان دیگری نشان می دهد که انسان ها در برابر این بیماری کاملاً بی دفاع نیستند.

منبع: فرارو