در حالی که نشانه هایی از پیشرفت احتمالی در مذاکرات میان ایالات متحده و ایران دیده می شود، اهمیت این گفت وگوها بسیار فراتر از روابط دوجانبه تهران و واشنگتن ارزیابی می شود. مسئله اصلی تنها دستیابی به آتش بس یا توافق هسته ای نیست، بلکه جلوگیری از عمیق تر شدن بحران های جهانی انرژی، غذا و هزینه های زندگی است؛ بحران هایی که تنگه هرمز در مرکز آن قرار دارد.

به نقل از الجزیره، ایلان کوپر، استاد مطالعات توسعه انتقادی در دانشکده تغییرات محیطی و شهری، دانشگاه یورک، تورنتو، در مقاله ای تحلیلی در الجزیره نوشت: بر اساس گزارش های اخیر، دو طرف در حال مذاکره بر سر توافقی هستند که می تواند به بازگشایی تنگه هرمز در قالب یک چارچوب گسترده تر منجر شود. این پیشنهاد شامل آتش بس 60 روزه، بازگشایی مسیرهای کشتیرانی، کاهش بخشی از تحریم ها و ازسرگیری مذاکرات درباره برنامه هسته ای ایران عنوان شده است.

اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که حدود یک پنجم نفت جهان و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور می کند. طی هفته های اخیر، اختلال در حمل ونقل دریایی، افزایش تنش های نظامی و رقابت بر سر کنترل مسیرهای دریایی، موجب رشد هزینه های حمل ونقل، افزایش قیمت انرژی و بالا رفتن نرخ بیمه کشتی ها شده است.

کارشناسان هشدار می دهند در صورتی که توافقی پایدار به زودی حاصل نشود، پیامدهای آن به سرعت در سراسر اقتصاد جهانی گسترش خواهد یافت.

اقتصادهای ثروتمند نیز از این وضعیت متأثر خواهند شد. افزایش قیمت سوخت می تواند فشارهای تورمی موجود بر خانوارهای اروپا و آمریکای شمالی را تشدید کند. دولت هایی که هم اکنون با رشد اقتصادی کند و نارضایتی ناشی از هزینه های بالای زندگی روبه رو هستند، ممکن است با موج تازه ای از فشارهای سیاسی ناشی از افزایش قیمت حمل ونقل، برق و مواد غذایی مواجه شوند.

با این حال، اثرات بحران برای کشورهای جنوب جهان شدیدتر خواهد بود.

او در این مقاله خاطر نشان کرد: بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه همچنان وابستگی بالایی به واردات سوخت، کود شیمیایی و مواد غذایی دارند. از این رو، هرگونه شوک انرژی مستقیماً به سایر بخش های اقتصادی سرایت می کند. افزایش هزینه های حمل ونقل، گران تر شدن تولیدات کشاورزی و تشدید تورم مواد غذایی از جمله پیامدهای فوری این وضعیت خواهد بود. هم زمان، دولت ها برای حمایت از شهروندان خود ناچار به پرداخت یارانه یا اجرای برنامه های اضطراری می شوند؛ اقدامی که فشار بیشتری بر بودجه عمومی آن ها وارد می کند.

در برخی کشورهای وابسته به واردات در آفریقا و جنوب آسیا، دولت ها هم اکنون نیز برای تأمین منابع جایگزین انرژی با دشواری روبه رو هستند و هم زمان با بحران های مالی فزاینده دست وپنجه نرم می کنند. ادامه نااطمینانی پیرامون تنگه هرمز می تواند خطر تعمیق بحران بدهی و افزایش بی ثباتی اجتماعی را در این کشورها افزایش دهد.

تحلیلگران معتقدند اقتصاد جهانی همچنان در برابر گلوگاه های ژئوپلیتیکی بسیار آسیب پذیر است. تنگه هرمز تنها یک آبراه منطقه ای نیست، بلکه یکی از مهم ترین شریان های اقتصاد جهانی به شمار می رود. هرگونه نظامی شدن یا اختلال در این مسیر، در مدت کوتاهی اثرات خود را در بازارهای جهانی نشان می دهد.

کوپر همچنین تاکید کرده است: بازار مواد غذایی نیز به شدت نسبت به چنین اختلالاتی حساس است؛ زیرا بازار انرژی و سیستم غذایی جهان ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر دارند. تولید کود شیمیایی وابسته به گاز طبیعی است و هزینه حمل ونقل و نگهداری مواد غذایی نیز به قیمت نفت بستگی دارد. به همین دلیل، هرگونه بی ثباتی در بازار انرژی می تواند تقریباً در سراسر جهان به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود.

در این شرایط، مذاکرات جاری میان تهران و واشنگتن اهمیت ویژه ای یافته است. مسئله تنها جلوگیری از تشدید درگیری نظامی نیست، بلکه حفظ ثبات اقتصادی جهانی در شرایطی است که جهان هم زمان با بحران بدهی، شوک های اقلیمی و شکاف های ژئوپلیتیکی روبه روست.

تجربه سال های گذشته نشان داده است که چنین شوک هایی می تواند به سرعت به بحران های سیاسی تبدیل شود. افزایش قیمت مواد غذایی در شکل گیری ناآرامی های منتهی به قیام های عربی نقش مهمی داشت و در سال های اخیر نیز افزایش هزینه های زندگی، بی ثباتی سیاسی را از آمریکای لاتین تا اروپا تشدید کرده است. بسیاری از دولت ها اکنون با بی اعتمادی عمومی، رکود دستمزدها و نابرابری فزاینده مواجه اند و افزایش دوباره قیمت انرژی و غذا می تواند این فشارها را به طور قابل توجهی تشدید کند.

نکته قابل توجه آن است که بسیاری از کشورهایی که بیشترین آسیب را از این بحران خواهند دید، نقش چندانی در خودِ تنش ژئوپلیتیکی ندارند. کشورها و جوامعی که اکنون با شدیدترین تهدیدهای اقتصادی مواجه اند، اغلب کمترین سهم را در رویارویی قدرت های بزرگ داشته اند، اما بیشترین هزینه را از طریق افزایش قیمت واردات، گسترش گرسنگی و محدود شدن توان مالی خود پرداخت می کنند.

از این منظر، بازگشایی تنگه هرمز تنها مسئله ای مرتبط با ثبات راهبردی ایران و آمریکا نیست، بلکه ضرورتی برای ثبات اقتصاد جهانی محسوب می شود.

با این حال، رسیدن به توافق آسان نخواهد بود. اختلافات جدی بر سر تحریم ها، غنی سازی اورانیوم، ترتیبات امنیتی منطقه ای و نحوه مدیریت آینده کشتیرانی در خلیج فارس همچنان پابرجاست. گزارش ها همچنین از تداوم اختلاف ها بر سر نحوه کنترل و مدیریت تردد در تنگه هرمز حکایت دارند.

علاوه بر این، هیچ تضمینی برای پایدار ماندن آتش بس احتمالی وجود ندارد. مذاکرات پیشین بارها در نتیجه تشدید دوباره درگیری های نظامی و بی اعتمادی متقابل متوقف شده اند. با این حال، بسیاری از ناظران معتقدند گزینه جایگزین، یعنی ادامه اختلال در تنگه هرمز، می تواند به مراتب خطرناک تر باشد.

او افزود: در صورت تداوم بحران در این آبراه راهبردی، پیامدها محدود به منطقه نخواهد ماند. تشدید تورم، افزایش ناامنی غذایی، فشار بر سیستم های بشردوستانه و گسترش بی ثباتی سیاسی در اقتصاد جهانی، از جمله تبعات احتمالی چنین سناریویی عنوان می شود.

به باور تحلیلگران، مذاکرات کنونی میان تهران و واشنگتن در واقع آزمونی برای توان جهان در جلوگیری از بحرانی تازه است؛ بحرانی که می تواند از دل ناامنی انرژی، شکاف های ژئوپلیتیکی و نابرابری اقتصادی شکل بگیرد.

در نهایت، بسیاری بر این باورند که تنگه هرمز چه از منظر اقتصادی و چه سیاسی نمی تواند بدون تحمیل هزینه های سنگین بر جهان، برای مدت طولانی بسته بماند.

منبع: فرارو