در تحقیق جدیدی که توسط محققان ایرانی انجام شده است، میزان برخی فلزات سنگین در گردوی تولیدی یک شهرستان مهم کشور اندازه گیری شد تا مشخص شود آیا مصرف کنترل نشده این محصول پیامدهایی برای سلامت دارد یا خیر.

به گزارش ایسنا، گردو یکی از پرمصرف ترین خشکبار درختی در جهان است و سال هاست به عنوان یک ماده مغذی در سبد غذایی خانواده ها جای دارد. این محصول پس از بادام، دومین خشکبار پر تولید دنیا به شمار می رود و کشورهایی مانند چین، آمریکا و ایران از تولیدکنندگان اصلی آن هستند. گردو به دلیل داشتن اسیدهای چرب مفید، ترکیبات آنتی اکسیدانی و مواد معدنی مختلف، در کاهش خطر بیماری های قلبی و عروقی نقش دارد و مطالعات متعدد نشان داده اند که مصرف آن می تواند به بهبود وضعیت چربی خون و کاهش التهاب کمک کند. روغن گردو نیز به عنوان منبعی سرشار از ترکیبات زیست فعال، در صنایع غذایی و تولید مکمل های طبیعی کاربرد گسترده ای دارد.

با وجود این فواید، موضوع آلودگی محصولات کشاورزی به فلزات سنگین در سال های اخیر به یکی از نگرانی های مهم حوزه سلامت تبدیل شده است. استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی و آفت کش ها می تواند باعث تجمع فلزات سنگین در خاک و منابع آب شود و این عناصر از طریق ریشه گیاهان وارد محصولات غذایی شوند. فلزاتی مانند سرب، نیکل، کروم، مس، روی و منگنز اگر بیش از حد مجاز وارد بدن شوند، می توانند پیامدهای جدی برای سلامت داشته باشند. برای نمونه، سرب با آسیب عصبی به ویژه در کودکان مرتبط است و نیکل می تواند مشکلات ریوی و پوستی ایجاد کند. برخی فلزات نیز در صورت تجمع طولانی مدت، خطر آسیب به کبد، کلیه یا سیستم عصبی را افزایش می دهند. به همین دلیل بررسی میزان این عناصر در مواد غذایی پرمصرف اهمیت زیادی دارد.

عیسی سلگی، استاد گروه علوم و مهندسی محیط زیست دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه ملایر، به همراه دو همکار دانشگاهی خود، پژوهشی را در همین راستا و درباره وضعیت فلزات سنگین در گردوی تولیدشده در شهرستان تویسرکان انجام داده اند. این مطالعه که با تمرکز بر ارزیابی ریسک فلزات سنگین در گردو صورت گرفت، تلاش داشت تصویری روشن از میزان این عناصر و خطر احتمالی آن ها برای مصرف کنندگان ارائه دهد.

در این تحقیق، 45 نمونه گردو از سه شهر و 15 روستای شهرستان تویسرکان جمع آوری شد تا نمونه ها نماینده مناسبی از کل منطقه باشند. پس از آماده سازی نمونه ها در آزمایشگاه، با استفاده از روشی موسوم به هضم اسیدی، عناصر موجود در آن ها استخراج شد. سپس غلظت فلزات سنگین با دستگاه جذب اتمی اندازه گیری شد؛ دستگاهی که برای سنجش دقیق مقدار عناصر فلزی در مواد مختلف به کار می رود. در نهایت برای ارزیابی خطر احتمالی مصرف این گردوها نیز از شاخص های علمی خاص استفاده شد. این شاخص ها نشان می دهند که میزان دریافت روزانه فلزات از طریق مصرف ماده غذایی، چه اثری بر سلامت دارد و آیا از حد مجاز فراتر می رود یا خیر.

نتایج این بررسی ها که در فصلنامه مهندسی بهداشت محیط وابسته به دانشگاه علوم پزشکی البرز منتشر شده اند، نشان دادند میانگین غلظت فلزاتی مانند مس، روی، آهن و منگنز در نمونه های بررسی شده به ترتیب حدود 12، 43، 54 و 25 میلی گرم بر کیلوگرم بوده است. بررسی های آماری نشان دادند که میانگین برخی عناصر مانند آهن، منگنز، سدیم و پتاسیم بسته به محل نمونه برداری تفاوت معناداری داشته است. همچنین بین برخی فلزات سنگین و عناصر معدنی همبستگی مشاهده شد، به این معنا که افزایش یا کاهش یک عنصر با تغییر عنصر دیگر همراه بوده است.

بر اساس ارزیابی ریسک، مقدار شاخص های مرتبط در هر دو گروه سنی کودکان و بزرگسالان کمتر از عدد یک و در محدوده مجاز بود. این یافته نشان می دهد که مصرف این گردوها از نظر اثرات غیرسرطان زا، خطر قابل توجهی برای سلامت ندارد. هرچند میانگین غلظت مس و منگنز بالاتر و روی و آهن پایین تر از مقادیر توصیه شده توسط فائو و سازمان بهداشت جهانی گزارش شد، اما سطح کلی فلزات بررسی شده در حدی نبود که تهدید جدی برای مصرف کنندگان ایجاد کند.

مقایسه با داده های سایر کشورهای جهان نشان داد که میزان آهن، روی، منگنز و سدیم در گردوهای این منطقه بالاتر و پتاسیم پایین تر از میانگین جهانی بوده است، در حالی که مس تفاوت چشمگیری نداشت. این نتایج نشان می دهند شرایط خاک، آب و شیوه های کشاورزی می تواند بر ترکیب عناصر موجود در محصول اثر بگذارد. از آنجا که تویسرکان یکی از مناطق مهم تولید گردو در کشور است، توجه به کیفیت خاک و مدیریت مصرف کود و آفت کش اهمیت ویژه ای دارد.

پژوهشگران تاکید کرده اند که هرچند نتایج فعلی از نظر ریسک غیرسرطان زا نگران کننده نیست، اما وجود فلزات سنگین در نمونه ها نشان می دهد پایش مستمر و کنترل منابع آلاینده ضروری است. مدیریت صحیح مصرف نهاده های کشاورزی و جلوگیری از ورود آلاینده ها به خاک می تواند به حفظ کیفیت این محصول ارزشمند کمک کند و اطمینان مصرف کنندگان را افزایش دهد.