ابراهیم متقی در اعتماد نوشت: مذاکرات ژنو در 27 فوریه با میانجیگری بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان برگزار شد. عمان تاکنون نقش مثبت و سازنده ای در ایجاد کنش معطوف به موازنه و مصالحه در روابط ایران و امریکا ایفا نموده است. اگرچه دیپلماسی عمان تاکنون منجر به صلح، موازنه و تعادل در روابط ایران و امریکا نشده، اما تلاش های صادقانه و پایان ناپذیر عمان را می توان بخشی از انگاره مبتنی بر همبستگی ژئوپلیتیکی و راهبردی دو کشوری دانست که در حوزه شمالی و جنوبی خلیج فارس نقش آفرین بوده و امنیت هر یک بر چگونگی قدرت سیاسی، امنیت و آرامش شهروندی دیگری اثرگذار خواهد بود.

1. دیپلماسی ژنو و افزایش ابهام امنیتی - مذاکرات ژنو در شرایطی انجام شد که آرایش نظامی و گزینه های کنش عملیاتی ایالات متحده به گونه ای تدریجی واقعیت خود را بر روند مذاکرات و دیپلماسی هسته ای تحمیل نمود. تجربه سال های پس از انقلاب اسلامی بیانگر این واقعیت است که هرگاه آرایش نظامی امریکا گسترش پیدا می کند و نشانه هایی از تهدید سیاسی و دیپلماتیک شکل می گیرد، زمینه برای ظهور برخی از تهدیدات امنیتی به وجود می آید. دیپلماسی ژنو در سایه تهدیدات نظامی امریکا برگزار شد. طبیعی است که این امر تأثیر خود را بر ذهنیت سیاسی و الگوی کنش تاکتیکی امریکا به جا خواهد گذاشت.

ایران و ایالات متحده سومین دور مذاکرات هسته ای خود را در ژنو و شرایطی برگزار نمودند که بسیاری از دیپلمات ها و مقام های سیاسی ایران و کشورهای منطقه به نتایج سازنده و روندهای همکاری جویانه دو کشور در آینده امیدوار بودند. واقعیت های ژئوپلیتیک منطقه ای بیانگر آن است که ایران در تنهایی استراتژیک قرار داشته و در نتیجه بقاء سیاسی خود را می بایست از طریق همکاری و مشارکت با قدرت های بزرگ سامان دهد؛ انگاره ای که هیچگاه از سوی قدرت های بزرگ در روند جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در سپتامبر 1980، تجاوز نظامی اسراییل در ژوئن 2025 و تهدیدات راهبردی امریکا در فوریه و مارس 2026 مورد توجه قرار نگرفته است.

2. نقش سازنده عمان در ایجاد فضای تعاملی و متوازن- اگر میانجیگری عمان و دیپلماسی در کنش تعاملی ایران و امریکا به نتیجه موثر منجر نشود. در آن شرایط می توان به این موضوع اشاره داشت که انگاره تنهایی ایران به گونه ای تدریجی منجر به تراژدی ساختاری، سیاسی، اجتماعی و راهبردی برای ایران می شود. علت اصلی طرح چنین موضوعی را می توان تجمع بخش قابل توجهی از یگان های نظامی و عملیاتی ایالات متحده در حوزه مرزهای جنوبی ایران دانست. ناوهای هواپیمابر و یگان های عملیاتی امریکا در محیط منطقه ای مستقر شده و این امر می تواند جنگ پرمخاطره ای را برای ایران و بسیاری از کشورهای منطقه ای به وجود آورد.

مذاکرات دوره قبل امریکا با ایران در مسقط نیز شباهت های این دوره از مذاکره و کنش تعاملی داشته است. در روند مذاکرات امریکا و ایران می توان نشانه هایی از دیپلماسی فریب را مورد توجه قرار داد. دیپلماسی فریب واقعیت سیاست امنیتی دونالد ترامپ در ارتباط با ایران و بسیاری دیگر از کشورها بوده است. محور اصلی تفکر سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی ترامپ را می توان بر اساس کتاب هنر جنگ سون تزو و هنر معامله دونالد ترامپ مورد توجه قرار داد.

کتاب های یاد شده واقعیت ادراکی و رفتاری ترامپ در ارتباط با ایران را منعکس می کند. هرگاه ترامپ از آموزه دیپلماسی صحبت می کند، نیروی نظامی آن کشور در وضعیت آرایش عملیاتی و تاکتیکی قرار می گیرد. انگاره ترامپ در کنش تعاملی با ایران مبتنی بر اندیشه جنگ، غافلگیری و تهدید بوده است.

در چنین شرایطی ایران چاره ای جز بهره گیری از سازوکارهای دیپلماتیک نخواهد داشت، اگرچه باید به این موضوع واقف باشد که دیپلماسی ترامپ را می توان به عنوان تله جنگ و تهدید دانست. روند و ادبیات به کار گرفته شده در مذاکرات ژنو بیانگر این واقعیت است که امریکا به روزهای کنش عملیاتی علیه ایران نزدیک می شود. بنابراین طبیعی است که در روند مذاکرات ژنو، نشانه هایی از فشار دیپلماتیک و تهدید نظامی علیه ایران به کار گرفته شود.

3. شاخص های تهدید اقتصادی و امنیتی در فضای مذاکرات ژنو- مذاکرات ژنو در شرایطی برگزار شد که ابهام دیپلماتیک تأثیر خود را بر ذهنیت نظریه پردازان امنیتی و راهبردی به جا گذاشته بود. تجربه مذاکرات امریکا و ایران در ژوئن 2025 نیز نشانه هایی از دیپلماسی فریب را منعکس می ساخت. ادبیات ویتکاف و کوشنر در دوره های گذشته مذاکرات دیپلماتیک، ماهیت همکاری جویانه برای نیل به توافق قابل قبول داشته است، درحالی که به موازات آمادگی تاکتیکی نسبی نیروهای نظامی امریکا در محیط منطقه ای، ادبیات راهبردی مذاکره کنندگان از ابهام خارج شده و در نتیجه نشانه هایی از دیپلماسی در لبه منازعه را اجتناب ناپذیر ساخت.

اگر مذاکرات و آنچه از آن به عنوان ابتکار دیپلماتیک نام برده شده، به نتیجه موثر و موفقی منجر نشود، در آن شرایط نشانه هایی از وضعیت مبتنی بر ریسک اقتصادی وعدم قطعیت در مبادلات اقتصادی به وجود می آید. در فضای موجود، مذاکرات و دیپلماسی هنوز به پایان نرسیده درحالی که نشانه هایی از خطرپذیری بالای سیاسی و نظامی مشاهده می شود. شاخص های اقتصادی بسیاری از واقعیت های عرصه سیاسی و امنیتی کشورها را منعکس می سازد. بسیاری از شاخص های اقتصادی بیانگر آن است که نشانه هایی از همسویی مطلق سنسورها و احتمال شکل گیری حادثه قریب الوقوع وجود دارد.

در این ارتباط می توان واقعیت هایی را مشاهده نمود که مبتنی بر هشدار پیشدستانه وضعیت هم فازی در حوزه اقتصادی و راهبردی است. آمارهای مربوط به اقتصادسنجی نشان می دهد که شاخص های هم فازی با وزن عددی 86 درصد در محدوده هشدار قرار گرفته است. صعود همزمان قیمت نفت و طلا در کنار ریزش شاخص های منطقه ای نشان دهنده هم فازی کامل و بی نقص در جهت بی ثباتی و ناامنی منطقه ای می باشد. سیگنال های مربوط به تهدیدات امنیتی و ژئوپلیتیکی بر اساس پیشران هایی است که اولا مبتنی بر همسویی قیمت طلا و نفت می باشد، ثانیا نشان دهنده واقعه یا حادثه مبهم و امنیتی شده تلقی می شود و ثالثا بیانگر این واقعیت است که ساخت اجتماعی و بازار در حال پناه گرفتن در حوزه دارایی های امن بوده است.

شاخص های اقتصادی نشان می دهد که زمینه شکل گیری تغییر فاز دیپلماتیک به امنیتی در روابط ایران و امریکا که دارای ابعاد امنیتی و پرمخاطره می باشد، به وجود آمده است. اگرچه وزیر امور خارجه عمان برای تداوم دیپلماسی و اجتناب از جنگ به واشنگتن سفر نمود تا دیداری با ونس معاون رییس جمهور امریکا داشته باشد، اما روندهای موجود نشانه هایی از ابهام امنیتی را منعکس می سازد.

شاخص های اقتصادی بیانگر این واقعیت است که هرگونه تشدید تنش یا حمله نظامی می تواند قیمت نفت را بالا ببرد و بازارهای جهانی، انرژی را بی ثبات کند. درحالی که موفقیت مذاکرات می تواند به احیای تجارت بین الملل و کاهش فشار اقتصادی ایران منجر شود. در این شرایط طبیعی است که سرمایه گذاری خارجی در ایران افزایش یافته و نه تنها اقتصاد داخلی ایران تقویت می شود، بلکه می تواند میزان اثربخشی صلح آمیز امریکا در محیط منطقه ای را افزایش دهد.

4. روندشناسی دیپلماسی ژنو و پیامدهای آن - تحلیلگران مسائل ایران و امریکا به این موضوع اشاره دارند که امکان توافق بر اساس شاخص های سیاستی و انگاره های تاکتیکی ایران و امریکا در فضای موجود سیاسی بسیار محدود است. آخرین دور مذاکرات ایران و امریکا که در ژنو به انجام رسید، به این دلیل بدون هرگونه توافقی پایان یافت که قالب های ادراکی و انگاره های سیاسی دو طرف به میزان قابل توجهی از یکدیگر فاصله دارد.

شکاف سیاسی و انگاره ای بین مطالبات ایران و امریکا درباره انهدام سایت هسته های فردو، نطنز و اصفهان بیانگر آن است که دونالد ترامپ سیاست تسلیم را در ارتباط با ایران جست وجو می نماید. پرسش اصلی در شرایط موجود آن است که ایالات متحده چه الگوی سیاسی و راهبردی را در دستور کار قرار خواهد داد؟ صحنه نظامی و محیط عملیاتی که در حوزه ستاد فرماندهی مرکزی امریکا شکل گرفته، بیانگر آن است که نیروهای نظامی تحت فرماندهی برد کوپر در وضعیت عملیاتی و آماده باش قرار گرفته اند. انتظارات سیاسی و فنی مطرح شده از سوی امریکا در مقیاس دوره قبلی، تصاعد قابل توجهی پیدا کرده و نشانه هایی ازعدم انعطاف پذیری و قطعیت مطالبات راهبردی مشاهده می شود. هرگاه سیاست تسلیم، محور اصلی کنش راهبردی قدرت بزرگی از جمله امریکا باشد، طبیعی است که در آن شرایط نشانه هایی از تهدید نظامی به وجود خواهد آمد. دیپلماسی دوجانبه و چندجانبه در روزهای پایانی فوریه در حال تداوم است

. واقعیت آن است که ساخت نظامی و شکل بندی عملیاتی نیروی فرماندهی مرکزی امریکا موسوم به سنتکام ، آمادگی انجام عملیات را دارا می باشد. چگونگی عملیات ارتباط مستقیم با برنامه ترامپ در رابطه با آینده سیاسی ایران و محیط منطقه ای خواهد داشت. واقعیت های موجود بیانگر آن است که امریکا و دونالد ترامپ تمایلی به انعطاف و چرخش راهبردی در برابر ایران ندارند. دیپلماسی و میانجیگری نیز تاکنون به نتایج موثر و مشخصی منجر نشده است.

اگرچه مقام های دیپلماتیک ایران همواره به این موضوع اشاره دارند که تفاهم بسیار نزدیک شده است ، اما شکل بندی های کنش دیپلماتیک و آرایش نیروهای نظامی امریکا در محیط منطقه ای، شاخص های سیاسی و امنیتی را بر اساس نشانه های تهدید و ابهام امنیتی منعکس می سازد. هرگاه کشوری در چنین وضعیتی قرار گیرد، به معنای آن است که تمایلی به پذیرش پیشنهادات طرف مقابل نخواهد داشت.

اطلاعات منتشر شده از سوی دولت امریکا درباره اینکه ایران در آستانه بهره گیری از قابلیت های موشک بالستیک بین قاره ای قرار دارد را می توان توجیهی برای عملیات نظامی احتمالی دانست. تهدیدات دونالد ترامپ در ساعات پس از پایان مذاکره ایران و امریکا به گونه مشهودی افزایش یافته و این امر نشان می دهد که میزان انعطاف پذیری ایالات متحده برای نیل به دیپلماسی متوازن به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده است.

تصاعد بحران در روابط ایران و امریکا منجر به آتش بیاری معرکه از سوی نتانیاهو شده است. نتانیاهو درصدد بزرگنمایی موشک های بالستیک ایران بوده و در مذاکره با روزنامه نگار راستگرای امریکایی بیان داشت که ایران در آینده نزدیک نه تنها برد و قابلیت موشک های خود را افزایش می دهد، بلکه این امر می تواند چالش های امنیتی و خطر راهبردی بزرگی را برای امریکا به وجود آورد. بزرگنمایی قدرت و قابلیت تاکتیکی ایران از سوی دونالد ترامپ و نتانیاهو بیانگر آن است که سیاست امنیتی امریکا در جهت رویارویی با ایران بوده و نشانه هایی از تصاعد بحران را منعکس می سازد.

واقعیت موجود بیانگر آن است که اگر ایران مطالبات امریکا در ارتباط با قابلیت های هسته ای خود را مورد پذیرش قرار دهد، انگاره جنگ، حوزه سیاست و امنیت ایران را رها نخواهد کرد. مقام های امریکایی درصدد به صفر رساندن غنی سازی در ایران بوده و خواهان آن هستند که تمامی اورانیوم غنی شده در ایران بر اساس سیاست های امنیتی امریکا کنترل شود.

نشانه های تهدید نظامی را می توان در قالب تصاویر ماهواره ای مشاهده نمود که آرایش نظامی منطقه عملیاتی ستاد فرماندهی مرکزی را منعکس می سازد. ساختار دفاعی و عملیاتی یگان های مرتبط با ستاد فرماندهی مرکزی به گونه ای سازماندهی شده اند که ماهیت پر مخاطره و عملیاتی پیدا کرده است. در این فرآیند، حجم ناوشکن های نظامی و عملیاتی امریکا که اخیرا به حوزه فرماندهی مرکزی رسیده اند، به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. امریکا در شرایط موجود از تمامی شاخص های دیپلماسی اجبار بهره می گیرد. دیپلماسی اجبار در شرایطی شکل گرفته و می تواند مورد پذیرش رقیب ژئوپلیتیکی قرار گیرد که نشانه های کنش تاکتیکی و عملیاتی در دستور کار راهبردی قرار گرفته باشد.

جمهوری اسلامی تلاش دارد تا قابلیت تاکتیکی و موشکی خود را به عنوان نشانه هایی از بازدارندگی در برابر تهدیدات نظامی و امنیتی امریکا به کار گیرد. در فضای موجود سیاسی واقعیت هایی از فشار دیپلماتیک و تهدید نظامی وجود دارد. پرسش اصلی آن است که چه راهبردی از سوی ایران می تواند روند تهدیدات را کاهش داده و به عنوان عامل بازدارنده در برابر تهدیدات سیاسی، دیپلماتیک، امنیتی و نظامی امریکا ایفای نقش نماید. عبور از فضای تهدید بدون معادله قدرت یا موازنه بر اساس میانجیگری برخی از قدرت های بزرگ کاری دشوار به نظر می رسد.

آرایش نظامی و ادبیات دیپلماتیک امریکا نشانه هایی از بحران امنیتی را منعکس می سازد. شاخص های اقتصادی نیز چنین واقعیتی را تایید می کند. بازار اقتصادی به موازات آرایش نظامی و عملیاتی امریکا در وضعیت التهاب قرار گرفته است. عبور از چنین شرایطی نیازمند کاربرد دو گزینه به موازات یکدیگر می باشد. میانجیگری در حوزه سیاست بین الملل، گام نخستین را دربر می گیرد. به موازات این امر، ایران نیازمند بهره گیری از سازوکارهایی است که آرایش نظامی در قالب بازدارندگی تاکتیکی را فراهم آورد. نادیده گرفتن معادله موازنه قدرت و آمادگی تاکتیکی برای بازدارندگی در برابر تهدیدات را می توان به عنوان دو نشانه پر مخاطره درعدم سنجش دقیق واقعیت های میدانی دانست.