فرارو- عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شامگاه پنج شنبه اعلام کرد که سومین دور مذاکرات غیرمستقیم هسته ای میان تهران و واشینگتن در ژنو، به عنوان بهترین و جدی ترین مرحله این گفت وگوها تاکنون ارزیابی می شود؛ توصیفی که از نگاه تهران، نشانه ای از حرکت تدریجی مذاکرات به سمت فازهای ملموس تر و حساس تر تلقی می شود.

به گزارش فرارو، عراقچی در گفت وگو با تلویزیون دولتی ایران تأکید کرد که این دور از مذاکرات، با وجود طولانی بودن و وجود برخی موانع، از نظر کیفیت و جدیت، در جایگاه برجسته ای قرار گرفته است. او با اشاره به نقش میانجی گرانه عمان تاکید کرد که بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه این کشور، تلاش های قابل توجهی برای کاهش فاصله دیدگاه ها و تسهیل روند مذاکرات انجام داده است.

وزیر خارجه ایران این مرحله را یکی از طولانی ترین و در عین حال جدی ترین ادوار مذاکرات هسته ای توصیف کرد و گفت که در جریان این ساعات فشرده، پیشرفت های محسوسی هم در حوزه مسائل هسته ای و هم در زمینه تحریم ها حاصل شده است. به گفته او، هر دو طرف نشانه های روشنی از جدیت در پیگیری مذاکرات از خود نشان داده اند و مواضع طرفین در برخی موضوعات کلیدی به یکدیگر نزدیک تر شده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، عباس عراقچی همچنین از برنامه ریزی برای ادامه گفت وگوها خبر داد و اعلام کرد که دور بعدی مذاکرات پس از انجام هماهنگی های لازم، هفته آینده برگزار خواهد شد. او با اشاره به نتایج حاصل شده در ژنو تصریح کرد که طرفین در این گفت وگوهای طولانی، گام هایی جدی به سوی تعریف عناصر یک توافق احتمالی برداشته اند. وی در ادامه پیش بینی کرد که مذاکرات فنی، به عنوان بخش حساس و تعیین کننده روند توافق، روز دوشنبه در اتریش برگزار شود.

با این حال، در کنار ارزیابی مثبت مقامات رسمی، برخی گزارش ها از تداوم اختلاف ها میان طرفین حکایت دارد. خبرگزاری تسنیم اعلام کرد که این دور از مذاکرات، با وجود پیشرفت های حاصل شده، خالی از اختلاف نبوده و همچنان برخی تباین های اساسی باقی مانده است. بر اساس این گزارش، موضوع انتقال مواد هسته ای ایران به خارج از کشور اساساً از دستور کار خارج شده و در مقابل، بر حفظ توانایی ایران برای تولید سوخت هسته ای به عنوان یک اصل کلیدی تأکید شده است.

این مجموعه تحولات نشان می دهد که مذاکرات ژنو وارد مرحله ای پیچیده و تعیین کننده شده است؛ مرحله ای که در آن، هم نشانه هایی از نزدیک شدن به چارچوب های اولیه توافق دیده می شود و هم اختلاف های ساختاری همچنان به عنوان موانع اصلی در مسیر توافق نهایی باقی مانده اند.

بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، اعلام کرد که سومین دور مذاکرات میان ایران و ایالات متحده که روز پنج شنبه در ژنو برگزار شد، پس از دستیابی به پیشرفت قابل توجه به پایان رسیده است؛ تحولی که نشان می دهد مسیر گفت وگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشینگتن همچنان فعال و در حال ورود به مراحل تخصصی تر است.

البوسعیدی که نقش میانجی کلیدی در این روند را بر عهده دارد، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این دور از مذاکرات پس از تحقق پیشرفت های مهم خاتمه یافته و قرار است پس از انجام رایزنی ها در پایتخت های دو طرف، گفت وگوها به زودی از سر گرفته شود. او تأکید کرد که ادامه این روند مستلزم بررسی نتایج مذاکرات در سطوح تصمیم گیری سیاسی در تهران و واشینگتن خواهد بود.

وزیر خارجه عمان در ادامه از انتقال مذاکرات به سطح فنی خبر داد و اعلام کرد که گفت وگوهای کارشناسی هفته آینده در وین برگزار خواهد شد؛ شهری که به دلیل استقرار مقر آژانس بین المللی انرژی اتمی، همواره به عنوان یکی از کانون های اصلی دیپلماسی هسته ای شناخته می شود. برگزاری مذاکرات در این سطح، نشانه ای از ورود گفت وگوها به مرحله ای تخصصی تر تلقی می شود؛ مرحله ای که معمولاً بر جزییات فنی، سازوکارهای نظارتی و چارچوب های اجرایی توافق احتمالی تمرکز دارد.

این اظهارات، در کنار ارزیابی های مثبت مقام های ایرانی، نشان دهنده تثبیت نقش عمان به عنوان میانجی محوری در یکی از حساس ترین پرونده های دیپلماتیک جهان است؛ مسیری که اکنون با انتقال به سطح کارشناسی در وین، وارد مرحله ای تعیین کننده تر شده است.

در حالی که مقام های ایرانی و میانجی عمانی از پیشرفت در مذاکرات ژنو سخن می گویند، گزارش تازه ای از رسانه آمریکایی آکسیوس تصویری متفاوت از فضای گفت وگوها ارائه می دهد؛ تصویری که از وجود ناامیدی در میان مقام های آمریکایی نسبت به مواضع تهران حکایت دارد.

باراک راوید، خبرنگار این پایگاه خبری، شامگاه پنج شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به نقل از یک منبع آگاه از روند مذاکرات نوشت که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از مشاوران نزدیک دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، از آنچه در جریان مذاکرات از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شنیده اند، ابراز ناامیدی کرده اند. به گفته این منبع، مواضع مطرح شده از سوی طرف ایرانی نتوانسته انتظارات تیم آمریکایی را برآورده کند. با این حال، راوید تأکید کرد که این ناامیدی به توقف کامل روند گفت وگوها منجر نشده و یک دور دیگر از مذاکرات همچنان در ژنو در حال برگزاری است؛ نشانه ای که بیانگر تداوم تلاش های دیپلماتیک، حتی در سایه اختلاف های جدی، تلقی می شود.

در یکی از حساس ترین مقاطع تقابل دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن، فرود 12 فروند جنگنده پنهانکار اف-22 آمریکا در اسراییل، معادلات سیاسی و نظامی منطقه را وارد مرحله ای تازه کرده است؛ اقدامی که از نگاه ناظران، بیش از آنکه یک جابه جایی معمول نظامی باشد، حامل پیامی روشن از آمادگی و فشار استراتژیک تلقی می شود.

بر اساس گزارش منابع امنیتی که با روزنامه یدیعوت آحرونوت گفت وگو کرده اند، زمان بندی استقرار این جنگنده ها کاملاً حساب شده بوده و همزمانی آن با مذاکرات میان ایران و ایالات متحده، نمی تواند تصادفی تلقی شود. این منابع تأکید کرده اند که ورود اف-22ها دقیقاً دو روز پیش از آغاز گفت وگوهای ژنو انجام شده است؛ اقدامی که می تواند بخشی از راهبرد فشار چندلایه واشینگتن برای تقویت موقعیت خود بر سر میز مذاکره باشد.

از منظر راهبردی، حضور این جنگنده ها به عنوان یکی از پیشرفته ترین ابزارهای برتری هوایی آمریکا، این پیام را منتقل می کند که گزینه نظامی همچنان به عنوان بخشی از محاسبات آمریکا باقی مانده است. در صورت شکست مذاکرات و صدور دستور حمله از سوی رییس جمهور دونالد ترامپ، این جنگنده ها قادر خواهند بود به سرعت در چارچوب یک عملیات گسترده تر، با دیگر هواپیماهای تهاجمی آمریکا مستقر در منطقه هماهنگ شده و نقش کلیدی در اجرای مأموریت های احتمالی ایفا کنند.

انتخاب اسراییل به عنوان محل استقرار نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. تحلیلگران معتقدند این اقدام نشانه ای از سطح بی سابقه هماهنگی نظامی میان واشینگتن و تل آویو است و این پیام را مخابره می کند که هرگونه اقدام احتمالی علیه ایران، در قالب یک چارچوب مشترک و با برنامه ریزی دقیق انجام خواهد شد. چنین استقراری، علاوه بر جنبه عملیاتی، کارکرد بازدارندگی و روانی نیز دارد و می تواند بخشی از جنگ محاسباتی میان طرفین تلقی شود.

جنگنده اف-22 رپتور که نخستین پرواز خود را در سال 1990 انجام داد، اساساً برای تضمین برتری هوایی طراحی شده است، اما به مرور به یک پلتفرم چندمنظوره با قابلیت انجام عملیات تهاجمی، شناسایی پیشرفته و جنگ الکترونیک تبدیل شده است. هزینه تولید هر فروند از این جنگنده بیش از 200 میلیون دلار برآورد می شود و برخلاف جنگنده اف-35، به دلیل محدودیت های قانونی ایالات متحده، هرگز به هیچ کشور دیگری فروخته نشده است؛ موضوعی که استقرار آن خارج از خاک آمریکا را به رخدادی کم سابقه و از نظر راهبردی قابل توجه تبدیل می کند.

روزنامه نیویورک تایمز به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داده است که دولت دونالد ترامپ در حال بررسی گزینه انجام حملات نظامی محدود علیه ایران است؛ حملاتی که تأسیسات هسته ای و زیرساخت های موشکی را هدف قرار می دهد، اما هدف اصلی آن ممکن است بیش از آنکه نظامی باشد، دارای کارکرد نمادین و سیاسی باشد. بر اساس این گزارش، یکی از اهداف کلیدی این حملات احتمالی، وادار کردن ایران به اعلام صریح و رسمی مبنی بر عدم تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای است. این در حالی است که تهران پیش تر چنین موضعی را اعلام کرده، اما مقام های اطلاعاتی آمریکا این تعهد را برای رفع نگرانی های خود کافی نمی دانند.

مقام های آمریکایی تأکید کرده اند که راهبرد اصلی پشت این سناریو، وارد کردن ضربات هدفمند به تأسیسات هسته ای و موشکی ایران است تا از یک سو توان بازدارندگی ایران کاهش یابد و از سوی دیگر، رهبران جمهوری اسلامی به ارائه امتیازاتی مشخص در مذاکرات احتمالی آینده وادار شوند. این رویکرد، به جای تمرکز بر نابودی کامل زیرساخت ها، بیشتر بر ایجاد اهرم فشار سیاسی و روانی متمرکز است.

بر اساس ارزیابی های اطلاعاتی جدید، حملاتی که ترامپ در سال گذشته از آن ها سخن گفته بود، نتوانستند سه سایت هسته ای اصلی ایران را به طور کامل نابود کنند و تنها موجب اختلال موقت در عملکرد آن ها شدند. این مسئله نشان می دهد که حتی حملات مستقیم نیز ممکن است نتوانند به طور قطعی برنامه هسته ای ایران را متوقف کنند. در همین حال، توانایی ایران در توسعه موشک های جدید و پراکنده سازی زیرساخت های پرتاب، پیچیدگی هرگونه عملیات نظامی را افزایش داده و احتمال موفقیت کامل چنین حملاتی را کاهش داده است.

ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات داخلی هشدار داده است که نیروهای آمریکایی توان اجرای حملات محدود یا متوسط را دارند، اما این عملیات با خطر تلفات انسانی و فشار قابل توجه بر ذخایر تسلیحاتی آمریکا همراه خواهد بود. همچنین، ژنرال بازنشسته پل دی ایتون هشدار داده است که نیروهای آمریکایی فاقد سامانه دفاع هوایی پیشرفته ای مشابه گنبد آهنین اسراییل هستند و در صورت وقوع حمله، ایران ممکن است با شلیک صدها موشک به پایگاه های آمریکا در منطقه پاسخ دهد؛ سناریویی که می تواند دامنه درگیری را به سرعت گسترش دهد.

به گفته برخی مقامات ارشد دولت آمریکا، حملات احتمالی دو هدف نمادین اصلی را دنبال می کند: نخست، اعلام یک پیروزی سیاسی برای ترامپ در برابر آنچه دشمنی دیرینه خوانده می شود؛ و دوم، تلاش برای وادار کردن ایران به توقف برنامه غنی سازی اورانیوم. با این حال، برخی مقامات نسبت به اثربخشی این رویکرد ابراز تردید کرده اند.

در داخل آمریکا نیز اختلاف نظرهایی درباره مشروعیت و ضرورت چنین اقدامی وجود دارد. جیم هایمز، نماینده دموکرات و سناتور جک رید از جمله منتقدانی هستند که معتقدند دولت ترامپ توضیح روشنی درباره زمان بندی و ضرورت این اقدام ارائه نکرده و احتمال دارد این حمله بیشتر جنبه نمایشی داشته باشد. در عین حال، مقام های آمریکایی اذعان کرده اند که توان فعلی نیروهای مستقر در منطقه برای حفظ یک عملیات نظامی مستمر، تنها برای بازه زمانی هفت تا ده روز کافی خواهد بود؛ محدودیتی که می تواند دامنه هرگونه عملیات را به شدت محدود کند.

مطالبات اصلی آمریکا شامل برچیدن تأسیسات هسته ای کلیدی ایران، تحویل ذخایر اورانیوم غنی شده و تضمین تداوم بلندمدت هر توافق بدون کاهش تدریجی محدودیت هاست. این خواسته ها با مخالفت نسبی ایران مواجه شده و هم زمان تنش های نظامی و تهدید به اقدام نظامی در صورت شکست مذاکرات ادامه دارد. روزنامه وال استریت ژورنال به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که واشینگتن قصد دارد از ایران بخواهد سه تأسیسات اصلی هسته ای در فردو، نطنز و اصفهان را برچیند و کل ذخایر اورانیوم غنی شده خود را به ایالات متحده تحویل دهد.

وال استریت ژورنال نوشت، همچنین انتظار می رود آمریکا بر دائمی بودن هر توافق هسته ای تأکید کند؛ برخلاف توافق پیشین موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که محدودیت های آن به تدریج کاهش می یافت؛ توافقی که جمهوری خواهان آن را ناکافی می دانستند. دونالد ترامپ نیز در دوره نخست ریاست جمهوری خود از این توافق خارج شد و تحریم های گسترده ای را علیه ایران بازگرداند.

این مطالبات پس از آن مطرح شده که ترامپ در سخنرانی وضعیت کشور هشدار داد ایران همچنان در پی دستیابی به سلاح هسته ای و موشک های بالستیک با قابلیت رسیدن به خاک آمریکا است؛ ادعایی که تهران آن را رد می کند. در شرایطی که دو طرف تلاش می کنند راه حلی دیپلماتیک بیابند، پذیرش این مطالبات برای ایران دشوار ارزیابی می شود. ترامپ تهدید کرده است در صورت عدم دستیابی به توافق، گزینه نظامی را در نظر خواهد گرفت؛ هم زمان، آمریکا نیروهای نظامی گسترده ای از جمله ناوهای هواپیمابر، جنگنده های پیشرفته، ناوشکن ها و سامانه های دفاع موشکی را در نزدیکی ایران مستقر کرده است.

مقامات آمریکایی اعلام کردند که واشینگتن همچنان بر توقف غنی سازی اورانیوم اصرار دارد، اما تیم مذاکره کننده ممکن است اجازه دهد ایران یک راکتور هسته ای در تهران را برای فرآوری مقادیر بسیار پایین اورانیوم با اهداف پزشکی دوباره فعال کند. با این حال، حتی این امتیاز محدود نیز با مخالفت شدید جناح های تندرو در داخل دولت ترامپ و میان جمهوری خواهان کنگره مواجه شده است؛ زیرا آنان نگران اند چنین توافقی به عنوان نسخه ای ضعیف تر از برجام تلقی شود.

امتیازات پیشنهادی آمریکا عمدتاً به کاهش محدود برخی تحریم ها محدود می شود؛ موضوعی که نقطه اختلاف اساسی با ایران است. تهران خواهان رفع گسترده تر تحریم ها برای احیای اقتصاد آسیب دیده خود است. در مقابل، مقامات آمریکایی تأکید کرده اند که هدف واشینگتن تضمین پایبندی بلندمدت ایران به توافق است و احتمال ارائه امتیازات اقتصادی بیشتر در آینده را تنها در صورت اثبات پایبندی کامل ایران مطرح کرده اند.