فرارو- در 22 فوریه، نیروهای ویژه مکزیک یکی از قدرتمندترین قاچاقچیان مواد مخدر کشور را بازداشت کردند. دولت اعلام کرد نمسیو روبن اوسگوئرا سروانتس، مشهور به ال منچو و رهبر کارتل نسل جدید خالیسکو ـ یکی از دو باند بزرگ مکزیک ساعاتی بعد بر اثر جراحات ناشی از درگیری مسلحانه جان باخت. این مرد 59 ساله که سابقه فعالیت در پلیس داشت، احتمالاً تحت تعقیب ترین فرد در مکزیک بود.

به نقل از نشریه اکونومیست، ریشه این نگرانی در خاطره رویکردی نهفته است که سال ها در مبارزه با باندهای تبهکار دنبال شد و اعتبار خود را از دست داد: هدف گرفتن رؤسای کارتل ها به هر قیمت. کلودیا شینباوم پیش تر بارها راهبرد سرِباند را به این دلیل نقد کرده بود که اغلب به خونریزی بیشتر می انجامد. حذف رهبران کارتل ها معمولاً به انشعاب های درونی و جنگ قدرت میان جانشینان منجر می شود؛ روندی که در نهایت، جهش در نرخ قتل را در پی دارد.

خشونت پس از مرگ ال منچو تقریباً بلافاصله آغاز شد؛ هرچند در گام نخست بیشتر جلوه ای از نمایش قدرت و خشم باندها بود تا آغاز یک جنگ داخلی تمام عیار میان آن ها. افراد مسلح در دست کم 15 ایالت حملاتی انجام دادند، اتوبوس ها و بانک ها را به آتش کشیدند و شرکت های هواپیمایی ناچار به لغو پروازها شدند. دولت های مکزیک، ایالات متحده و چند کشور دیگر برای مناطق درگیر هشدار در خانه بمانید صادر کردند.

ماهیت ساختاری کارتل خالیسکو احتمال تداوم خشونت را افزایش می دهد. به گفته ادواردو گوئررو از مؤسسه امنیتی لانتیـا در مکزیکوسیتی، این کارتل ائتلافی متشکل از 92 گروه فعال در سراسر کشور است و بیش از سایر باندها در معرض تجزیه و چنددستگی قرار دارد. هنوز مشخص نیست ال منچو برنامه ای روشن برای جانشینی داشته است یا خیر؛ و همچنین معلوم نیست شش تبهکار دیگری که در درگیری با نیروهای ویژه کشته شدند، از اعضای حلقه رهبری کارتل موسوم به کوپولا بوده اند یا صرفاً محافظان شخصی او.

بی رحمی این گروه سابقه ای طولانی دارد. در سال های نخست، با کارتل سینالوآ همکاری می کرد تا با گروه زتاس بجنگد؛ اما بعدها فعالیت خود را به هر 32 ایالت مکزیک گسترش داد. این کارتل امروز توانایی نفوذ و فسادآلود کردن سیاستمداران که ویژگی کارتل سینالوآ است را با خشونت عریان زتاس درآمیخته است. افراد مسلح آن برای ایجاد رعب، اجساد را از پل ها آویزان کرده یا پس از تکه تکه کردن در خیابان ها رها کرده اند. در سال 2020 نیز تلاش جسورانه ای برای ترور عمر گارسیا هارفوخ، وزیر امنیت وقت مکزیکوسیتی که اکنون در دولت شاینباوم همین سمت را بر عهده دارد انجام داد.

تنوع فعالیت های مجرمانه، از قاچاق مواد مخدر تا سرقت سوخت، ثروتی عظیم برای این باند فراهم کرده و انگیزه های بیشتری برای توسل به خشونت ایجاد کرده است. این منابع مالی همچنین امکان انباشت تسلیحات سنگین از جمله مین و پهپادهای حامل مواد منفجره را مهیا ساخته است. مقام های مکزیکی اعلام کرده اند در مخفیگاه ال منچو سلاح هایی کشف شده که شامل راکت اندازهایی بوده که توان سرنگونی هواپیما یا انهدام خودروهای زرهی را دارند. این گروه حتی بخشی از تسلیحات خود را تولید می کند. سسیلیا فارفان-مندز از اندیشکده ابتکار جهانی علیه جرایم سازمان یافته فراملی در ژنو هشدار می دهد: نمی دانیم هزینه بازداشت او چه خواهد بود، اما می دانیم که بی هزینه نخواهد بود.

کلودیا شینباوم که حدود یک ونیم سال پیش به قدرت رسید، امنیت را در صدر اولویت های خود قرار داده است. او هارفوخ را به عنوان وزیری با رویکردی سخت گیرانه منصوب کرده و ظرفیت های اطلاعاتی کشور را تقویت کرده است. با این حال، به گفته گوئررو، تصمیم برای هدف گرفتن ال منچو به احتمال زیاد با هدف جلب رضایت دونالد ترامپ اتخاذ شده است؛ عاملی که خود می تواند ابعاد سیاسی این عملیات را پیچیده تر سازد.

دونالد ترامپ فشارها بر کلودیا شاینباوم را افزایش داده و از او خواسته است با قاطعیت بیشتری برای فروپاشاندن باندهای تبهکار اقدام کند؛ در غیر این صورت، واشنگتن ممکن است به طور یک جانبه و حتی از مسیر حملات نظامی وارد عمل شود. در ژانویه، ایالات متحده اعلام کرد که به چیزی فراتر از پیشرفت تدریجی در مکزیک نیاز دارد. عملیات حذف نمسیو روبن اوسگوئرا سروانتس با پشتیبانی اطلاعاتی آمریکا انجام شد؛ فردی که به دلیل قاچاق مواد مخدر از جمله فنتانیل به خاک آمریکا، هدفی درجه یک برای واشنگتن به شمار می رفت. اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا نیز برای اطلاعاتی که به بازداشت او بینجامد، 15 میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود.

برای سنجش پیامدهای چنین مداخله ای، می توان به تجربه کارتل سینالوآ رجوع کرد. رهبر آن، اسماعیل زامبادا، در ژوییه 2024 توسط آمریکا بازداشت شد؛ و خواکین گوسمان، دیگر رهبر پیشین این کارتل، نیز هم اکنون در ایالات متحده حکم حبس ابد را می گذراند. از زمان بازداشت زامبادا، ایالت سینالوآ (پایگاه اصلی این باند ) در موجی از خشونت فرو رفته است؛ حتی در شرایطی که نرخ قتل در برخی دیگر از مناطق کشور کاهش یافته است. دستگاه امنیتی مکزیک، با وجود اعزام صدها نیروی نظامی، هنوز نتوانسته این خشونت را مهار کند.

پرونده سینالوآ نشان می دهد خشونتی که در همان مراحل نخست مهار نشود، استعداد سرایت دارد. به گفته ادواردو گوئررو، شعله ورشدن های موضعی می تواند به همه گیری ای تبدیل شود که مهار آن سال ها طول بکشد. از نگاه او، دولت برای جلوگیری از شکل گیری کارزارهای محلی توسط فرماندهان منطقه ای کارتل خالیسکو، ناگزیر خواهد بود آن ها را نیز هدف قرار دهد؛ اقدامی که خود می تواند چرخه درگیری را تشدید کند.

گسترش خشونت، در صورت وقوع، ممکن است دستاورد نسبی شاینباوم در کاهش نرخ قتل را خنثی کند و اقتصاد کشور را نیز در معرض تهدید قرار دهد. خالیسکو یکی از قطب های مهم کسب وکار و گردشگری مکزیک است. علاوه بر این، تنها چهار ماه دیگر مکزیک قرار است میزبان مشترک جام جهانی فوتبال باشد و مسابقاتی در شهر گوادالاخارا (مرکز ایالت خالیسکو )برگزار شود. تحولات پیش رو می تواند نه تنها موفقیت عملیات بازداشت ال منچو، بلکه کل دوره ریاست جمهوری شینباوم را زیر سایه ببرد و آزمونی تعیین کننده برای راهبرد امنیتی او رقم بزند.