کوروش احمدی، دیپلمات پیشین نوشت: اگر چارچوبی برای توافق شکل نگیرد، ممکن است این آخرین دور مذاکره باشد.

مذاکرات فردا در ژنو بین ایران و آمریکا را شاید از جهاتی بتوان تاریخی خواند. این دور مذاکراتی اگر موفق باشد و به شکل گیری یک چارچوب توافق منجر شود، می تواند سرآغاز ادوار مذاکراتی بعدی با شرکت کارشناسان فنی و حقوقی دو طرف باشد. اما اگر طرفین نتوانند در مورد چارچوب و اصول کلی توافق کنند، ممکن است دیگر شاهد مذاکرات بیشتری بین طرفین نباشیم. دور قبلی مذاکرات ظاهرا کوتاه بود و هیئت آمریکایی دیر آمد و برای مذاکرات اوکراین زود رفت. محتمل است که طرفین در دور قبلی مذاکرات انتظار شنیدن پاسخ کوتاهی از یکدیگر داشته اند و گویا این انتظار برآورده نشده است. تصریح چندباره آقای عراقچی مبنی بر تهیه متنی از سوی ایران می تواند به این معنا باشد که آمریکا خواستار دریافت کتبی مواضع نهایی ایران شده است. به طور معمول، طرح هایی که یک طرف تهیه می کند، مبنای مذاکره طرفین قرار می گیرد.

اما اگر تیم آمریکایی روز پنجشنبه نیز همچنان مانند ادوار قبلی تنها مرکب از دو غیردیپلمات، یعنی ویتکاف و کوشنر (یکی شریک معاملات ملکی ترامپ و دیگری داماد او) باشد، به این معنی خواهد بود که باز هم مذاکره ای محتوایی محتمل نیست و طرف آمریکایی تنها کنجکاو خواهد بود که آیا ایران به زیاده خواهی هایش تن داده است یا خیر. شواهد حاکی از آن است که همچنان غنی سازی مسئله اصلی در مذاکرات فردا خواهد بود. موضعی که سه روز قبل توسط ویتکاف مطرح شد، همچنان غنی سازی صفر در ایران بود. اما برخی که درباره محتوای مذاکرات اظهار اطلاع می کنند، از قول مقامات آمریکایی گفته اند برخی راه های بینابینی مثل غنی سازی جزیی یا غنی سازی نمادین و نیز تعلیق غنی سازی برای مدتی ممکن است برای آن ها قابل قبول باشد.

محتمل است که پذیرش تعلیق غنی سازی موکول به شناسایی حق غنی سازی در ایران توسط آمریکا باشد. از برخی اظهارات مقامات ایرانی ممکن است چنین معنایی قابل استفاده باشد. در آخرین مورد، آقای عراقچی سه روز پیش در مصاحبه با سی بی اس گفته که غنی سازی حق ماست … این تکنولوژی برای ما عزیز است . مشکل چنین گزینه ای، این است که آمریکا همیشه به طور رسمی مخالف غنی سازی در دیگر کشورها بوده و ادعا کرده که غنی سازی جز در چارچوب یک برنامه تسلیحاتی قابل توجیه نیست. بااین حال، توافق روی تعلیق غنی سازی با فرمولی تلویحی و در قالبی مانند توافق سعدآباد در 1382 غیرممکن نیست.

با توجه به اظهارات مقامات آمریکایی، به نظر می رسد پذیرش هر پیشنهادی غیر از غنی سازی صفر به دو عامل بستگی دارد؛ یکی نحوه راستی آزمایی توافق و دوم امکان ترامپ برای ارائه موفق توافقی غیر از غنی سازی صفر در داخل آمریکا. در مورد نخست، مشارکت فعال و مستمر رافائل گروسی در مذاکرات و اینکه گویا او در مذاکرات روز پنجشنبه نیز حضور خواهد داشت، احتمال بحث جدی درباره غنی سازی جزیی یا نمادین را بیشتر کرده است. آنچه می تواند این احتمال را تقویت کند، موافقت طرفین با یک فرمول ویژه راستی آزمایی است که طبعا نقش آژانس در آن بسیار مهم خواهد بود.

علاوه بر بحث راستی آزمایی، مباحث مربوط به تحریم نیز بسیار مهم است. بالطبع ایران در صورتی می تواند با یکی از این فرمول های بینابینی موافقت کند که آمریکا لغو و تعلیق تحریم های فراملی را بپذیرد. تحقق این مهم نیز ممکن است برای ترامپ با توجه به سیاست داخلی و تحولات عمده در ایران در دوره اخیر، آسان نباشد. تصور ترامپ این است که اگر قرار باشد حداقلی از غنی سازی در ایران ادامه یابد و مهم تر از آن سازوکارها و ساختارهای غنی سازی در ایران برپا بماند، به واقع به معنی برجام 2 تلقی خواهد شد و این باعث دست بالا یافتن دموکرات ها و مضحکه او خواهد شد. سؤال دیگری که مطرح است، این است که تیم آمریکایی تا چه حد ممکن است روی موضوعات دیگری مانند موشکی و منطقه ای اصرار کند؟ این احتمال وجود دارد که این موضوعات که برای اولین بار توسط ویتکاف در 16 ژانویه مطرح شد و ترامپ نیز تنها یک بار به موشک ها اشاره کرد، چندان مورد تأکید و اصرار ترامپ نباشد و هدف از طرح آن ها، عمدتا چانه زنی و تاکتیک مذاکراتی باشد. بنابراین، اگر آن ها در حوزه غنی سازی و تحریم به هدف خود برسند، ممکن است اصراری روی این دو موضوع نکنند.

اکنون سؤال بزرگ در ذهن مقامات جمهوری اسلامی باید این باشد که تا کجا می توانند و باید روی غنی سازی بی قیدوشرط اصرار کنند و از این طریق ریسک بزرگی را برای خود و کشور و مردم بپذیرند؟ ریسک پذیری حساب شده و خطرپذیری معقول که بر مبنای ارزیابی احتمال موفقیت-شکست، هزینه-فایده و شناخت دقیق انجام شود، همیشه قابل دفاع است. اما ریسک هایی که با اهداف غایی همخوانی ندارند و بر اثر آن ها بیم خسارت های فاجعه بار یا جبران ناپذیر می رود، ممکن است قابل دفاع نباشند و نتایج چنین ریسک هایی نیز معمولا قابل مدیریت نخواهد بود. طرح این سؤال، به ویژه در شرایطی که ایران نیاز فوری و فوتی به غنی سازی ندارد، بسیار مهم است.