دولت سیاست های متعددی را در ماه های اخیر در حوزه توسعه عدالت اقتصادی در پیش گرفته که کالابرگ آخرین نمونه این سیاست ها بود. با این حال به عقیده کارشناسان تا زمانی که سیستم توزیع کالا به خصوص در حوزه کالاهای اساسی اصلاح نشود، موفقیت چندانی در این بخش حاصل نخواهد شد.

به گزارش دنیای اقتصاد، یکی از جراحی های بزرگ اقتصادی که در سال 1389 و در دولت دهم به کار گرفته شد، اصلاح سیستم توزیع به عنوان یکی از ارکان این سیاست مدنظر دولت وقت بود که پس از گذشت نزدیک به یک و نیم دهه به نظر می رسد موفقیت زیادی در این حوزه حاصل نشده است.

کارشناسان معتقدند یکی از ابزارهایی که دولت در خلال سال های گذشته با حمایت از آن می توانست بخش زیادی از اصلاح ساختاری سیستم توزیع را انجام دهد، استفاده از اهرم فرانچایز به خصوص در حوزه فروشگاهی و در کالاهای اساسی است؛ مکانیسمی که نمونه های موفقی از آن در کشور وجود دارد که می تواند به عنوان الگو برای شبکه توزیع مورد توجه قرار گیرد

فرانچایز (Franchise) در توزیع کالا، مدلی از همکاری تجاری است که در آن یک شرکت صاحب برند و مدل کسب وکار (فرانچایز گیرنده) به یک شخص یا شرکت دیگر (فرانچایز گیرنده) اجازه می دهد کالاها یا خدمات او را تحت همان نام تجاری و چارچوب مشخص، توزیع یا عرضه کند.

واقعیت آن است که سیستم سنتی توزیع در ایران که در خلال نزدیک به دو تا سه دهه گذشته تلاش شد تا از طریق تاسیس هایپرمارکت ها، از آن عبور شود، هنوز به قوت خود باقی است. این مساله عامل اصلی بسیاری از نابسامانی ها در حوزه توزیع از جمله احتکار کالا یا فروش خارج از سیستم است؛ مسأله ای که در دنیای امروز به دلیل عمومیت یافتن فروشگاه های زنجیره ای و هایپرمارکت ها تا حد زیادی مرتفع شده است. فرانچایزها در واقع همان سوپرمارکت های محلی و بقالی ها هستند که با ریسک کمتر، در قالب شبکه ای سیستماتیک فعالیت می کنند و در عین حال با توسعه این مدل، نابسامانی های حوزه توزیع و فروش خارج از سیستم تا حد زیادی کنترل می شود.

در خلال سال های اخیر که کشور در مواردی با چالش توزیع کالا روبه رو شده، فروشگاه های زنجیره ای و سیستم های توزیع متکی بر فرانچایز، نقش موثری در کنترل و عدالت در توزیع کالا و نظارت بر فروش با قیمت های مصوب ایفا کردند.

مدل هایی همچون شرکت فروشگاه های زنجیره ای افق کوروش، به عنوان یک شرکت بورسی که 81.7 درصد از سهام آن متعلق به شرکت مدیریت صنعت خرده فروشی کوروش و زیرمجموعه گروه صنعتی گلرنگ است و 49هزار سهامداران شخصی نیز دارد، نشان دادند که مدل فرانچایز تا چه حد می تواند در بهبود زنجیره توزیع کالا و در عین حال افزایش دسترسی به کالاهای همسان و هم قیمت در سراسر کشور، موثر باشد.

در عین حال، بررسی ها نشان می دهد، وضعیت مالی و سهامداری افق کوروش کاملا شفاف و قابل ردیابی است. همچنین 100درصد سهام این فروشگاه ها به بخش خصوصی، با مالکیت مردمی تعلق دارد.

بررسی وضعیت مالکیت فروشگاه های زنجیره ای افق کوروش نیز نشان می دهد رقمی در حدود 57.5 درصد از مالکیت فروشگاه های مذکور بر مبنای روش فرانچایز و 42.48 درصد از آن شرکتی اجاره ای است که نشان دهنده سهم بالای مشارکت مردمی در اداره این فروشگاه ها و به علاوه سهم مناسب آن در کارآفرینی و اشتغال زایی در کشور است.

طبق بررسی ها، فروشگاه های زنجیره ای افق کوروش، کاملا از نهادهای نظامی، عمومی و دولتی مستقل بوده و شایعات مربوط به ارتباط افق کوروش با نهادهای نظامی و دولتی، از جمله سپاه کاملا بی اساس است.

در عین حال، این سیستم که یک فرصت مناسب توزیع کالا را با استفاده از مدل فرانچایز ایجاد کرده، الگوی بسیار مناسبی از توزیع کالا با استفاده از روش فرانچایز در حوزه کالاهای اساسی است. هم اینک تجربه مناسبی که افق کوروش و شرکت های مشابه آن از جانبو و دیلی مارکت گرفته تا یاران دریان و… به کار گرفته اند، باعث شده بسیاری از کسب وکارهای صنعت غذا و رستوران و کافی شاپ نیز در ایران رشد یابند؛ از جمله می توان به فست فودهای شیلا، پیتزا سیب، هایدا و… اشاره کرد.

کارشناسان اقتصادی معتقدند استفاده از مکانیسم فرانچایز در شبکه توزیع کالا در کشور، برای افزایش شفافیت ضروری است و باید شرایط برای ورود شرکت های بخش خصوصی همچون تجربه ای که گلرنگ از خود نشان داد، فراهم شود.

استفاده از یک برند و سیستم آزمایش شده، احتمال شکست را کاهش می دهد و نقش مهمی در آموزش فراهم می کند. تامین مواد اولیه، تجهیزات و نرم افزارهای مدیریتی، امکان تبادل تجربه با دیگر فرانچایزی ها و بهره مندی از یک شبکه بزرگ تر همگی از جمله مزایای مدل فرانچایز هستند که آینده شبکه توزیع را در کشور متحول خواهند کرد.