پاتک های هدفمند ارتش اوکراین در جبهه جنوب شرقی، ادعای کرملین مبنی بر پیروزی گریزناپذیر در ابتدای جنگ را در پنجمین سال به چالش کشیده است.

به گزارش شرق، در حالی که مذاکرات صلح متوقف مانده، تلفات میلیونی، پیشروی های میلی متری و فروپاشی شریان های نفتی، ماشین جنگی روسیه را در یک بن بست فرسایشی و پرهزینه گرفتار کرده است. ماشین جنگی پوتین در باتلاق محاسبات اشتباه گرفتار شده و اکنون ژنرال های روسی بهای سنگین تلفات میلیونی را به اقتصاد در حال سقوط خود تحمیل می کنند.

یک ضدحمله اوکراین در جنوب شرقی این کشور، در حال ازبین بردن پیشروی های روسیه در آن منطقه است و نشان می دهد که نیروهای کی یف با وجود کشیده شدن تهاجم مسکو به سال پنجم، هنوز توان زیادی برای مبارزه دارند.

در شرایطی که روسیه تلاش کرده پیروزی خود در اوکراین را اجتناب ناپذیر جلوه دهد، براساس تحلیل اخیر مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی (CSIS) و نتیجه گیری های چندین بخش اطلاعات دفاعی اروپا، تلفات نیروهای کرملین اکنون از مرز یک میلیون نفر فراتر رفته است و تهاجمات فرسایشی آن در بهترین حالت تنها چندده متر در روز پیشروی می کند.

اوکراین با پاک سازی بخش وسیعی از شهر کوپیانسک در شمال شرق از حضور نیروهای روسیه و بازپس گیری چندین روستا در منطقه جنوب شرقی زاپروژیا، ادعاهای ژنرال های روسی مبنی بر دستاوردهای قابل توجه را با رسوایی مواجه کرده است. هم زمان، تداوم حملات دوربرد اوکراین، تحریم های غرب و توقیف نفتکش ها باعث کاهش قیمت نفت روسیه شده است. درآمد نفتی برای حفظ تلاش های نظامی مسکو بسیار حیاتی است.

آمار تلفات در سنگرهای کرملین

تلفات نظامی روسیه در مجموع به حدود 1.2 میلیون نفر رسیده است که براساس اعلام مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی، حدود 325 هزار نفر از آن ها کشته شده اند؛ رقمی که بیش از دو برابر آمار تلفات اوکراین برآورد می شود. در حالی که روسیه مدت هاست توانسته با پرداخت های کلان، داوطلبان کشورهای دیگر را به عنوان مزدور برای جنگ با اوکراین جذب کند، نشانه هایی وجود دارد که اکنون روند استخدام نیرو برای همگام شدن با حجم تلفات با مشکل مواجه شده است.

ژنرال اولکساندر سیرسکی، فرمانده ارشد نظامی اوکراین، هفته گذشته اعلام کرد روسیه نتوانسته است تلفات میدان نبرد خود را در سال 2025 جبران کند. برخی از مقامات دفاعی غربی نیز به این نتیجه رسیده اند که روند استخدام نیرو در روسیه رو به کاهش است.

براساس گفته یک مقام غربی، در سه ماه گذشته، روسیه ماهانه 30 تا 35 هزار سرباز استخدام کرده است، اما تعداد بیشتری در این مدت کشته یا زخمی شده اند. اگرچه روسیه نیروهای کافی برای ادامه عملیات فعلی خود را در اختیار دارد، اما برخی تحلیلگران می گویند کمبود نیرو ازجمله دلایلی است که ممکن است دستیابی به پیشرفت های بزرگ را برای مسکو بسیار دشوار کند. اوکراین نیز به نوبه خود در تلاش برای افزایش نیروی انسانی کافی است.

سرلشکر پکا تورونن، رییس اطلاعات نظامی فنلاند، در این باره می گوید: نشانه هایی وجود دارد که روس ها به اندازه قبل نیرو جذب نمی کنند، اما آن ها هنوز هم بیشتر از اوکراینی ها داوطلب استخدام می کنند .

این جنگ هزینه های سنگین خود را تحمیل کرده و ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین، به مرگ 55 هزار سرباز اوکراینی اذعان کرده است. صفوف نازک پیاده نظام اوکراین برای جلوگیری از پیشروی روسیه بیشتر به پهپادهای انفجاری و توپخانه تکیه می کنند، اما حملات تعیین کننده، به نیروی انسانی بیشتری برای حفظ خطوط دفاعی نیاز دارد و اوکراین به دنبال فرسوده کردن تدریجی نیروهای روسیه است.

آلیستر کارنز، وزیر نیروهای مسلح بریتانیا، در آستانه چهارمین سالگرد تهاجم تمام عیار روسیه تأکید کرد که روسیه در مدت زمان طولانی تری در مقایسه با جنگ جهانی دوم در جنگ بوده و بیش از چهار هزار تانک و 10 هزار خودروی مسلح را از دست داده و نیروی دریایی آن توسط کشوری که هرگز نیروی دریایی نداشته، در عمل نابود شده است.

براساس گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی، پیشروی های روسیه از برخی از تهاجمات بزرگ در جنگ جهانی اول نیز کندتر است. در چاسیو یار ، شهری واقع در ارتفاعات استراتژیک در استان شرقی دونتسک، روسیه تنها حدود 10 کیلومتر پیشروی کرده که سرعت متوسط آن حدود 15 متر در روز است. به گفته یک مقام غربی، روسیه در کل سال گذشته تنها توانست حدود 0.8 درصد از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورد.

اطلاعات نظامی در چندین کشور اروپایی تخمین می زند که روسیه به دستاوردهای تدریجی خود روی زمین ادامه خواهد داد، اما این پیشروی ها با هزینه ای بسیار بالا به دست می آید. تورونن ضمن تأیید این روند می گوید: من فکر می کنم این جنگ به همان روال که در دو سال گذشته بوده، ادامه می یابد. هر دو طرف بیشتر مواضع خود را حفظ می کنند، با گام های بسیار کوچک رو به جلو توسط روس ها. پیشرفت وجود دارد، اما نه در مقیاس بزرگ .

نیروهای روسیه بیشتر پیاده و در قالب گروه های موسوم به تیم های نفوذ پیشروی می کنند؛ تیم های کوچکی که شامل حداکثر چند سرباز هستند که تحت آتش توپخانه و حملات پهپادی به جلو می خزند و سعی می کنند زنده بمانند و منتظر نیروهای کمکی باشند. این تاکتیک ها منجر به تلفات سنگین روسیه و کنترل ضعیف بر زمین های تصرف شده می شود و دقیقا همین امر به اوکراین فرصت می دهد تا آن ها را به عقب براند.

اوایل ماه جاری، گزارش هایی در فضای مجازی منتشر شد مبنی بر اینکه اوکراین در منطقه زاپروژیا، جایی که روسیه در ماه های اخیر دست برتر را داشت، در حال اجرای ضدحمله است. وبلاگ نویسان نظامی روسیه ادعای یک ضدحمله در مقیاس بزرگ را مطرح کردند، اما ارتش اوکراین این پیشروی ها را به عنوان حملات تاکتیکی توصیف کرده است. سربازان در خط مقدم گفتند پس از آنکه شرکت اسپیس ایکس متعلق به ایلان ماسک، سیستم استارلینک را برای ارتش روسیه در اوکراین غیرفعال کرد، از مشکلات ارتباطی روسیه نهایت استفاده را بردند. زلنسکی اعلام کرد که ارتش او حدود 300 کیلومتر مربع از اراضی را بازپس گرفته است.

بااین حال، تحلیلگران تخمین می زنند که این منطقه کوچک تر است و اوکراین بیشتر منطقه را از وجود تیم های نفوذ روسیه پاک سازی کرده است. هفته گذشته، اطلاعات دفاعی بریتانیا به طور رسمی اعلام کرد که اوکراین در جریان ضدحمله خود در منطقه زاپروژیا، در نزدیکی شهر هولایپوله، در حدود دو هفته توانسته صد کیلومتر مربع از خاک تحت اشغال روسیه را بازپس بگیرد.

افسران اوکراینی می گویند هدف اصلی این عملیات ها، بازپس گیری زمین نیست، بلکه ضربه زدن به نقطه ضعف ارتش روسیه و وادارکردن آن به تغییر مسیر نیروهای خود از سایر مناطق جبهه است. کاپیتان دیمیترو فیلاتوف، فرمانده یکمین هنگ مستقل ضربت اوکراین، در مصاحبه ای به تلویزیون این کشور گفت: در شرایط فعلی، ما روی عمیق ترین نفوذ ممکن تمرکز نکرده ایم . در عوض، او تأکید کرد که هدف این بود که دشمن را مجبور کنیم ذخایر خود را نه در جایی که برنامه ریزی کرده، بلکه در جایی که ما برنامه ریزی کرده ایم مستقر کند .

این موفقیت اوکراین درست به دنبال بازپس گیری شهر کوپیانسک در شمال شرقی در اواسط دسامبر به دست آمد. روسیه هفته ها قبل با افتخار از تصرف این شهر خبر داده بود، اما زلنسکی ویدئوی دراماتیکی را از حاشیه شهر ضبط کرد تا پیشروی قاطع اوکراین را به نمایش بگذارد.

در طول سال 2025، روسیه به تدریج مزیتی عملیاتی در استفاده از پهپادهای میان برد ایجاد کرد که باعث تخریب گسترده خطوط امداد اوکراین شد. یکی از عناصر کلیدی این برتری، پهپاد مولنیا یا صاعقه بوده است؛ یک وسیله پرنده بدون سرنشین ارزان قیمت با بال ثابت که بردی حدود 50 کیلومتر دارد. روسیه از این پهپادها برای هدف قراردادن وسایل نقلیه ای که نیروهای تازه نفس و تدارکات را به خط مقدم می آوردند، استفاده کرده و مواضع خط مقدم اوکراین را به شدت تضعیف کرده است.

روسیه همچنین این پهپادها را با ترمینال های اینترنتی استارلینک که به صورت قاچاق تهیه شده بودند، مجهز کرد تا برد آن ها را افزایش دهد و سیستم های جنگ الکترونیک اوکراین را که برای سرنگونی آن ها طراحی شده اند، دور بزند. بااین حال، در اوایل ماه فوریه، غیرفعال شدن استارلینک این مزیت میدانی مسکو را تا حد زیادی از بین برد. سربازان اوکراینی در نتیجه این اتفاق، کاهش درخور توجهی را در حملات پهپادی میدان نبرد مشاهده کرده اند؛ زیرا روسیه اکنون در تلاش است تا جایگزینی عملی برای آن پیدا کند.

در همین حال، نفت خام منبع حیاتی درآمد برای ماشین جنگی روسیه و در عین حال یک هدف اصلی برای اوکراین و متحدانش جهت واردکردن فشار بر مسکو است. تحریم های تازه غرب، توقیف تانکرهای معروف به ناوگان سایه که روسیه برای تحویل نفت به آن ها تکیه می کند و فشار ترامپ بر هند برای عقب نشینی از خرید، قیمت گرید اصلی نفت خام روسیه موسوم به اورال را به شدت کاهش داده است. این گرید نفتی اکنون با تخفیف درخور توجهی نسبت به شاخص بین المللی برنت معامله می شود. از آنجایی که نفت منبع حیاتی و مهمی برای درآمدهای بودجه مسکو به شمار می رود، این موضوع باعث ایجاد فشارهای مضاعف بر اقتصاد روسیه شده است.

یانیس کلوگه، محقق مؤسسه آلمانی امور بین الملل و امنیت، در این زمینه به صراحت تأکید می کند: پیش از این به نظر می رسید آن ها از نظر اقتصادی با درآمدهای رو به رشد و تولید ناخالص داخلی شکست ناپذیر هستند، اما این دیگر واقعیت ندارد .