بنابر تایید مقامات ایرانی و همچنین به نقل از میانجی عمانی، دور سوم مذاکرات هسته ای ایران و ایالات متحده، قرار است روز پنجشنبه در ژنو برگزار شود. در همین راستا عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان در گفت وگو با شبکه سی بی اس اعلام کرده است که پیش نویس توافق در حال تکمیل است و احتمالا روز پنجشنبه با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییس جمهور امریکا، دیدار خواهد داشت.

به گزارش اعتماد، حسن هانی زاده کارشناس مسائل بین الملل در پاسخ به پرسش در ارتباط با نتایج احتمالی برگزاری دور سوم مذاکرات ایران و ایالات متحده در روز پنجشنبه و جرییات احتمالی این دور از رایزنی ها گفت: گزارش ها حاکی از آن است که دور سوم مذاکرات روز پنجشنبه این هفته در ژنو میان تیم های مذاکره کننده ایران و امریکا، با نظارت پادشاهی عمان و با حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی هسته ای، آغاز خواهد شد. بر اساس پیش بینی ها و گمانه زنی های موجود، این دور از مذاکرات می تواند بسیار سرنوشت ساز و تأثیرگذار باشد؛ چراکه قرار است ایران بسته ای پیشنهادی را از طریق مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی به طرف امریکایی ارایه کند.

به باور هانی زاده مطابق این بسته پیشنهادی که می تواند مبنایی برای حل وفصل اختلافات تهران و واشنگتن و زمینه ساز دستیابی به یک توافقنامه جامع میان دو کشور باشد ایران سقف غنی سازی خود را به پایین ترین سطح کاهش خواهد داد. همچنین اورانیوم غنی شده ای که در حال حاضر محور اختلاف میان ایران، آژانس بین المللی انرژی اتمی و امریکا بوده است، به کشوری مانند عمان منتقل خواهد شد تا تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی نگهداری شود.

این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه متذکر شد که در مقابل، ایالات متحده بخش قابل توجهی از تحریم های اعمال شده علیه ایران از سال 2018 تاکنون را لغو خواهد کرد و یک توافقنامه همکاری مستمر با نظارت گسترده و فشرده آژانس بین المللی انرژی هسته ای به امضا خواهد رسید.

به گفته هانی زاده لذا برآوردها نشان می دهد که خروجی دور سوم مذاکرات در ژنو می تواند بسیار تعیین کننده باشد و حتی به امضای یک توافقنامه منجر شود. از همین رو، به نظر می رسد روند مذاکرات در هفته ها و روزهای آینده به سمت حل وفصل جامع اختلافات میان ایران و امریکا حرکت کند. در چنین شرایطی، این احتمال نیز مطرح است که گزینه نظامی از دستور کار ایالات متحده کنار گذاشته شود و تمرکز اصلی واشنگتن بر مسیر گفت وگو و دستیابی به توافقی جامع قرار گیرد؛ توافقی که بتواند نگرانی های جامعه جهانی نسبت به برنامه هسته ای ایران را برطرف کند.

هانی زاده در ادامه این گفت وگو ضمن اشاره به اظهارات اخیر وزیر امور خارجه کشورمان در راستای قیاس هرنوع توافق احتمالی با برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که در سال 2015 به امضا رسید مطرح کرد: در این توافق نامه به هر حال امتیازاتی برای ایران به همراه داشت. اما در شرایط کنونی، با توجه به اینکه تهدیدهای نظامی دونالد ترامپ علیه ایران تأثیر محسوسی بر تغییر موضع تهران یا وادار کردن آن به تسلیم نداشته، به نظر می رسد رییس جمهور امریکا سطح مطالبات خود را تعدیل کرده است. به گونه ای که به نظر می رسد او به جای تمرکز بر توقف کامل غنی سازی، اکنون بیش از گذشته بر جلوگیری از استفاده نظامی از فناوری هسته ای تأکید می کند.

این در حالی است که ایران همواره اعلام کرده به دنبال تولید سلاح هسته ای نیست. با این حال، ترامپ اکنون مدعی است که ایران نباید به سلاح هسته ای دست یابد. طبیعی است که این موضع، با توجه به سیاست اعلامی جمهوری اسلامی مبنی برعدم تولید سلاح هسته ای، در ظاهر هم پوشانی دارد. از این منظر می توان گفت تمرکز جدید ترامپ بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای نوعی عقب نشینی آشکار از موضع پیشین درباره توقف کامل فعالیت های هسته ای تلقی می شود.

این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه خاطرنشان کرد: به نظر می رسد امریکایی ها به این جمع بندی رسیده اند که متوقف کردن کامل فرآیند غنی سازی در ایران عملا امکان پذیر نیست. در نتیجه، بحث اصلی اکنون بر سر سطح و درصد غنی سازی است؛ اینکه تهران بتواند چرخه غنی سازی خود را در سطحی پایین حفظ کند، بی آنکه این روند به سطوح بالاتر و حساس منتهی شود. بر اساس برخی نشانه ها، دوطرف به نقطه ای نزدیک شده اند که در آن، ایران درصدی پایین از غنی سازی را در چارچوب چرخه هسته ای خود حفظ کند و در مقابل، نگرانی های طرف امریکایی نیز تا حدی برطرف شود.

هانی زاده در پاسخ به دیگر پرسش اعتماد در خصوص سرنوشت دیگر مطالبات حداکثری واشنگتن از جمله مسائل موشکی و منطقه ای گفت: مطالبات امریکایی ها تا پیش از دور نخست مذاکرات در مسقط بسیار گسترده و حداکثری بود. بدان معنا که واشنگتن تلاش داشت موضوع توان موشکی ایران و همچنین مساله محور مقاومت را نیز در دستور کار گفت وگوها قرار دهد. با این حال، ایستادگی ایران، پیام های هشدارآمیز مقامات کشور به امریکا، انسجام داخلی، عبور از یک بحران نفس گیر در داخل کشورمان و نیز اعلام آمادگی نیروهای مسلح برای پاسخ به هرگونه تجاوز، مجموعه عواملی بود که معادله را تغییر داد.

به باور هانی زاده در نتیجه این شرایط، امریکا در دور دوم مذاکرات در ژنو عملا سقف مطالبات خود را تعدیل کرد و تمرکز گفت وگوها میان ایران و امریکا بر موضوع هسته ای قرار گرفت. مسائل مربوط به توان موشکی ایران و محور مقاومت از دستور کار مذاکرات خارج شد و البته که این تحول را می توان نوعی پیروزی سیاسی برای ایران در روند گفت وگوها ارزیابی کرد.

این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه گفت وگوی خود در خصوص گنجاندن احتمالی پیشنهادات اقتصادی از جمله سرمایه گذاری در حوزه نفت و گاز در بسته پیشنهادی تهران به واشنگتن در دور جدید مذاکرات گفت: به نظر می رسد یکی از محورهای مورد توجه، ایجاد گشایش در حوزه سرمایه گذاری در بخش نفت و گاز ایران و ورود به نوعی تعامل اقتصادی در این زمینه باشد. وزیر نفت کشورمان نیز در این مورد به طور تلویحی از آمادگی تهران برای پذیرش سرمایه گذاران امریکایی در صنعت نفت و گاز سخن گفته است. این موضع گیری نشان می دهد که احتمال شکل گیری چنین همکاری هایی میان ایران و امریکا وجود دارد. لذا در صورت تحقق این روند، امریکایی ها ممکن است در دو حوزه مهم نفت و گاز ایران به ویژه در بخش فلات قاره سرمایه گذاری هایی داشته باشند؛ اقدامی که می تواند به ایجاد گشایش در اقتصاد ایران منجر شود. افزون بر این بنابر گزارشات نشریات غربی احتمال لغو بخش قابل توجهی از تحریم های اعمال شده نفتی از سال 2018 تاکنون نیز مطرح است که در صورت تحقق، می تواند به عنوان یک دستاورد مهم اقتصادی برای ایران ارزیابی شود.

هانی زاده اما در ادامه در پاسخ به دیگر پرسش در خصوص احتمال تحقق سناریوی به بن بست رسیدن این دور از مذاکرات با توجه به سرنوشت ساز بودن آن و ادعای انجام حملاتی محدود از سمت طرف مقابل تشریح کرد: چه حمله محدود باشد و چه گسترده، طبیعتا ایران پاسخ خود را به امریکا خواهد داد و این پاسخ بسیار کوبنده خواهد بود. حتی حملات نمادین یا نمایشی که ممکن است امریکایی ها برای ایجاد توهم انجام حمله نظامی انجام دهند تأثیری نخواهد داشت، زیرا ایران عقب نشینی نخواهد کرد و واکنش مقتدرانه خود را نشان خواهد داد. در چنین شرایطی، حتی یک درگیری محدود نیز می تواند گسترش یابد، چرا که تهران سکوت نخواهد کرد و پاسخ لازم را به اقدامات ایالات متحده و رژیم صهیونیستی ارایه خواهد داد.

به گفته هانی زاده با این حساب، به نظر می رسد ایده حمله محدود صرفا یک بلوف سیاسی بوده و در حال حاضر از دستور کار خارج شده است. حتی حمله محدود نیز عملا در برنامه ها لحاظ نشده و روند تحولات احتمالا به سمت شکل گیری یک توافقنامه جدید میان ایران و امریکا پیش خواهد رفت؛ توافقی که می تواند منطقه را از خطر بروز یک جنگ تازه دور نگه دارد.

این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه گفت وگوی خود در این زمینه که فضای داخلی ایالات متحده و بالاخص مشاوران ترامپ به چه میزان قادرند در تصمیم نهایی رییس جمهور امریکا تاثیرگذار باشند خاطرنشان کرد: در جریان حمله 12روزه میان امریکا و رژیم صهیونیستی با ایران، کنگره و نخبگان جامعه امریکا دچار چندقطبی شدند. بسیاری از این نخبگان و اعضای کنگره به ویژه طیف دموکرات این حمله را غیرقانونی می دانستند، چرا که اولا مجوزی از سوی سازمان ملل و شورای امنیت برای آن صادر نشده بود و ثانیا کنگره امریکا چنین اجازه ای به رییس جمهور نداده بود. از این رو، انتقاداتی جدی نسبت به سیاست های دونالد ترامپ مطرح شد. اکنون نیز صدای نخبگان و کارشناسان امریکایی در واکنش به تهدیدات نظامی ترامپ علیه ایران بلند شده است. به نظر می رسد رییس جمهور امریکا در جست وجوی راه حلی میانه برای خروج از این بن بست است و تلاش دارد به توافقی کلی با ایران دست یابد تا بتواند از وضعیت فعلی خارج شود.

با این حال به گفته این کارشناس هانی زاده اگر مذاکرات به بن بست برسد، طبیعتا ایران گزینه های دیگری در اختیار خواهد داشت و ممکن است به سمت کاهش همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی و تعامل با کشورهای عضو اتحادیه اروپا حرکت کند. با این حال نمی توان کتمان کرد که اتحادیه اروپا و امریکا نیز برگ های متعددی در اختیار دارند، از جمله اعمال فشار اقتصادی و تشدید تحریم ها. اما به نظر می رسد ایران این مرحله را پشت سر گذاشته است؛ چرا که تمام ابزارهای فشار علیه تهران چه از سوی واشنگتن و چه بروکسل به کار گرفته شده، اما ایران نیز تسلیم نشده است.

این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه گفت وگوی خود با اعتماد تشریح کرد: در چنین شرایطی، بهترین گزینه برای اروپا و امریکا دستیابی به یک توافق جامع است که ضمن حفظ حقوق ایران، نظارت های بین المللی بر فعالیت های هسته ای کشور را تقویت کند. چرا که تحقق چنین توافقی به نفع همه کشورها از جمله اتحادیه اروپا، امریکا، ایران و دیگر کشورهای منطقه خواهد بود، زیرا در نهایت جنگ هیچ برنده ای نخواهد داشت و همه طرف ها آسیب خواهند دید. ایران نیز حداکثر تلاش خود را خواهد کرد تا از وقوع درگیری جلوگیری کند.

هانی زاده در ادامه و در پاسخ به دیگر پرسش در خصوص واکنش احتمالی و تلاش های صورت گرفته از سوی روسیه و چین با هدف کاستن از سطح تنش ها میان ایران و ایالات متحده تشریح کرد: در صورت رویارویی احتمالی، نقش روسیه و چین قابل توجه است. در شرایط کنونی، این کشورها تلاش می کنند مانع از آن شوند که امریکا برنده یک جنگ احتمالی شود، چرا که هرگونه آسیب به ایران می تواند به تدریج دامنه تهدیدات امریکا را به روسیه و چین نیز تسری دهد و زمینه ساز یک جنگ گسترده تر شود.

به گفته این کارشناس مسائل بین الملل همچنین، روسیه و چین با نگرانی تحولات منطقه و روند مذاکرات را دنبال می کنند و تلاش دارند از بروز درگیری جلوگیری کنند. در صورتی که جنگی رخ دهد، این دو کشور به طور پشت پرده سعی خواهند کرد از ایران حمایت کنند تا موقعیت و جایگاه آن حفظ شود و از پیامدهای منفی احتمالی برای خود نیز جلوگیری نمایند.