فرارو- جیکوب مگید، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در تایمز آو اسراییل

به نقل از روزنامه اسراییلی تایمز آو اسراییل، ایران و ایالات متحده در پایان هفته با شتابی نگران کننده به سوی درگیری نظامی حرکت کردند؛ آن هم در شرایطی که امیدها برای دستیابی به راه حلی دیپلماتیک بر سر برنامه هسته ای و فعالیت های منطقه ای تهران رو به افول گذاشته است. این ارزیابی را مقام های دو طرف و نیز دیپلمات هایی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و اروپا تأیید کرده اند.

به گفته این منابع، اسراییل و همسایگان عرب ایران در خلیج فارس اکنون احتمال وقوع درگیری را بیش از دستیابی به توافق می دانند. هم زمان، واشنگتن در حال شکل دهی یکی از گسترده ترین آرایش های نظامی خود در منطقه از زمان تهاجم به عراق در سال 2003 است؛ نشانه ای آشکار از آن که گزینه نظامی بیش از گذشته در محاسبات قرار گرفته است.

یک منبع آگاه از روند برنامه ریزی ها اعلام کرده است که دولت اسراییل به این جمع بندی رسیده تهران و واشنگتن به بن بست رسیده اند و از این رو، خود را برای اقدام نظامی احتمالی مشترک با ایالات متحده آماده می کند؛ هرچند هنوز تصمیم نهایی برای اجرای چنین عملیاتی اتخاذ نشده است. در صورت وقوع چنین حمله ای، این دومین بار در کمتر از یک سال خواهد بود که آمریکا و اسراییل، ایران را هدف قرار می دهند.

در همین حال، مقام های منطقه ای می گویند کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس نیز برای سناریوی رویارویی نظامی احتمالی آماده می شوند؛ رویارویی ای که بیم آن می رود از کنترل خارج شود و موجی تازه از بی ثباتی را در خاورمیانه رقم بزند. دو مقام اسراییلی نیز در گفت وگو با رویترز تاکید کرده اند که شکاف های موجود میان واشنگتن و تهران را غیرقابل پرکردن می دانند و احتمال تشدید نظامی در آینده نزدیک را بالا ارزیابی می کنند

برخی مقام های منطقه ای معتقدند تهران با پافشاری بر گرفتن امتیازهای بیشتر، وارد محاسبه ای خطرناک شده است؛ آن هم در شرایطی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، به دلیل آرایش گسترده نظامی در منطقه عملاً در تنگنای سیاسی قرار گرفته است. به گفته این منابع، اگر ایران تعهدی قاطع برای کنارگذاشتن جاه طلبی های هسته ای خود ارائه نکند، کاخ سفید نمی تواند بدون آسیب دیدن اعتبارش این آرایش نظامی را کاهش دهد.

آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و کارشناس مسائل ایران، وضعیت را چنین توصیف می کند: هر دو طرف سر مواضع خود ایستاده اند. او تأکید می کند تا زمانی که واشنگتن و تهران از خطوط قرمز خود عقب نشینی نکنند؛ امری که به باور او بعید است رخ دهد چیز معناداری به دست نخواهد آمد. آلن ایر تاکید می کند: ترامپ نمی تواند این حجم از نیروی نظامی را بسیج کند و سپس با یک توافق نیم بند بازگردد و نیروها را خارج کند. خودش هم می داند که در این صورت وجهه اش را از دست می دهد. او هشدار می دهد: اگر حمله کند، اوضاع خیلی سریع زشت و خطرناک خواهد شد.

در عمل نیز دو دور گفت وگو میان ایران و آمریکا بر سر موضوعات اصلی از غنی سازی اورانیوم و برنامه موشکی گرفته تا رفع تحریم ها به بن بست رسیده است. به گفته منبعی آگاه از روند مذاکرات، زمانی که میانجی های عمانی پاکتی حاوی پیشنهادهای آمریکا درباره مسائل موشکی را به هیئت ایرانی تحویل دادند، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، حتی از گشودن آن خودداری کرد و آن را بازگرداند. عراقچی پس از مذاکرات روز سه شنبه در ژنو اعلام کرد دو طرف بر سر اصول راهنما به توافق رسیده اند. با این حال، کاخ سفید تأکید کرده است که همچنان فاصله ای قابل توجه میان مواضع دو طرف باقی مانده است.

یک مقام آمریکایی اعلام کرده است که انتظار می رود ایران در روزهای آینده پیشنهاد مکتوبی ارائه دهد. عباس عراقچی نیز روز جمعه تأیید کرد تهران ظرف چند روز پیش نویس پیشنهاد متقابل خود را آماده خواهد کرد. این تحرکات دیپلماتیک در حالی جریان دارد که فضای کلی بیش از آن که به مصالحه نزدیک شود، بوی تهدید می دهد.

دونالد ترامپ که ناوهای هواپیمابر، کشتی های جنگی و جنگنده ها را به خاورمیانه اعزام کرده است، روز پنجشنبه به تهران هشدار داد باید درباره برنامه هسته ای خود به توافق برسد؛ در غیر این صورت اتفاقات بسیار بدی رخ خواهد داد. او ظاهراً مهلتی 10 تا 15 روزه تعیین کرده است؛ ضرب الاجلی که هم زمان با تهدید ایران به پاسخ گویی علیه پایگاه های آمریکا در منطقه در صورت حمله همراه شده است. افزایش تنش ها نیز بلافاصله در بازارهای جهانی بازتاب یافت و بهای نفت را بالا برد.

مقام های آمریکایی می گویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی برای توسل به نیروی نظامی نگرفته است. با این حال، او روز جمعه اذعان کرد ممکن است برای وادارکردن ایران به توافق، دستور حمله ای محدود را صادر کند. ترامپ به خبرنگاران گفت: فکر می کنم می توانم بگویم در حال بررسی آن هستم.

زمان احتمالی هرگونه اقدام نظامی همچنان نامشخص است. قرار است مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در 28 فوریه با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل دیدار کند تا درباره ایران رایزنی کند. به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، استقرار کامل نیروهای ایالات متحده در منطقه تا میانه ماه مارس زمان خواهد برد. دو مقام آمریکایی نیز به رویترز گفته اند برنامه ریزی نظامی واشنگتن درباره ایران به مرحله ای پیشرفته رسیده است. گزینه های مورد بررسی شامل هدف گرفتن افراد مشخص در قالب یک حمله محدود و حتی پیگیری سناریوی تغییر حاکمیت در تهران است؛ مشروط بر آن که رییس جمهور آمریکا چنین دستوری صادر کند.

روز جمعه، یک مقام ارشد آمریکایی به پایگاه خبری اکسیوس گفت دولت دونالد ترامپ آماده است پیشنهادی را بررسی کند که بر اساس آن، ایران بتواند ظرفیت نمادین و محدودی برای غنی سازی هسته ای حفظ کند؛ مشروط بر آن که مسیر دستیابی تهران به سلاح اتمی به طور کامل و قابل راستی آزمایی مسدود شود. اکسیوس نوشت هرچند روزنه ای کوچک برای دستیابی به توافق وجود دارد، اما مقام های آمریکایی تأکید کرده اند پیشنهادی که انتظار می رود ایران در روزهای آینده ارائه کند باید از فیلتر بسیار سخت گیرانه ای عبور کند تا تردیدها در داخل دولت آمریکا و همچنین در خاورمیانه برطرف شود.

این مقام ارشد تصریح کرد: رییس جمهور ترامپ آماده است توافقی را بپذیرد که اساسی باشد و بتوان از آن در عرصه سیاست داخلی دفاع کرد. اگر ایرانی ها می خواهند از حمله جلوگیری کنند، باید پیشنهادی ارائه دهند که ردکردن آن دشوار باشد. آن ها مدام پنجره فرصت را از دست می دهند. اگر وقت کشی کنند، صبر زیادی در کار نخواهد بود. در همین حال، یک مشاور ارشد دیگر در دولت ترامپ تأکید کرد رییس جمهور هنوز تصمیمی برای حمله نگرفته است. این را می دانم چون هنوز حمله نکرده ایم. شاید هرگز چنین کاری نکند. شاید فردا صبح بیدار شود و بگوید: تمامش کنید.

به گفته این مشاور، طیفی از گزینه های نظامی درباره ایران به ترامپ ارائه شده است. او توضیح داد: برای هر سناریویی گزینه ای دارند. ترامپ همه گزینه ها را باز نگه داشته است. ممکن است هر لحظه درباره حمله تصمیم بگیرد. در همین حال، یک مقام ارشد آمریکایی به صراحت گزارشی بدون منبع در رسانه ایران اینترنشنال را رد کرد؛ گزارشی که مدعی بود ایران در آخرین دور مذاکرات هسته ای پیشنهادی ارائه داده است که بر اساس آن با توقف سه ساله غنی سازی و تعهد به استفاده نکردن از موشک های بالستیک علیه اسراییل موافقت کرده است. این مقام در پاسخ به پرسشی درباره صحت این ادعا، آن را کاملاً نادرست توصیف کرد.

کنگره ایالات متحده ممکن است از اوایل هفته آینده درباره این موضوع رأی گیری کند که آیا اختیار دونالد ترامپ برای حمله به ایران بدون مجوز قانون گذاران مسدود شود یا نه؛ اقدامی که می تواند شکافی تازه در سیاست داخلی آمریکا بر سر پرونده ایران ایجاد کند. در سال های اخیر، اعضای کنگره از جمله شماری از جمهوری خواهان هم حزبی ترامپ و نیز دموکرات ها بارها تلاش کرده اند قطعنامه هایی را به تصویب برسانند که رییس جمهور را از اقدام نظامی علیه دولت های خارجی بدون تأیید کنگره منع کند، اما این تلاش ها تاکنون به نتیجه نرسیده است.

بر اساس قانون اساسی آمریکا، اختیار اعلان جنگ با کنگره است، نه رییس جمهور؛ مگر در مواردی که حملات محدود با توجیه امنیت ملی انجام شود. با این حال، خبرگزاری رویترز هفته گذشته گزارش داد ارتش آمریکا برای احتمال عملیات های ممتد و چند هفته ای در صورت صدور دستور حمله از سوی ترامپ آماده می شود؛ نشانه ای از آن که سناریوی درگیری گسترده نیز در محاسبات قرار دارد. جمهوری خواهان ترامپ که اکثریتی شکننده در هر دو مجلس سنا و نمایندگان دارند، با این استدلال که کنگره نباید اختیارات امنیت ملی رییس جمهور را محدود کند، مانع تصویب چنین قطعنامه هایی شده اند.

در سنا، تیم کین، سناتور دموکرات از ویرجینیا و رند پال، سناتور جمهوری خواه از کنتاکی، اواخر ماه گذشته قطعنامه ای ارائه کردند که هرگونه خصومت علیه ایران را بدون اعلام رسمی جنگ از سوی کنگره مسدود می کند. کین در بیانیه ای گفت: اگر برخی همکارانم از جنگ حمایت می کنند، باید شهامت رأی دادن به آن را داشته باشند و در برابر رأی دهندگان پاسخ گو باشند، نه این که پشت میزهایشان پنهان شوند. با این حال، به گفته یکی از دستیاران او، هنوز جدول زمانی مشخصی برای بررسی این قطعنامه تعیین نشده است.

در مجلس نمایندگان نیز توماس مسی، جمهوری خواه از کنتاکی، و رو خانا دموکرات از کالیفرنیا، اعلام کرده اند قصد دارند هفته آینده رأی گیری درباره قطعنامه ای مشابه را پیگیری کنند. خانا در شبکه ایکس نوشت: مقام های ترامپ می گویند 90 درصد احتمال حمله به ایران وجود دارد. او بدون کنگره نمی تواند چنین کاری بکند.

در همین حال، نیویورک تایمز به نقل از مقام های پنتاگون گزارش داد صدها نظامی آمریکایی از پایگاه العدید در قطر تخلیه شده اند. این روزنامه همچنین نوشت نیروهایی از پایگاه های بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا خارج شده اند و در حال حاضر هیچ نیروی آمریکایی در پایگاه هایی در عراق، سوریه، کویت، عربستان سعودی، اردن و امارات متحده عربی باقی نمانده است. اما اندکی پس از انتشار این گزارش، فاکس نیوز به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی آن را نادرست خواند. شبکه نیوزنیشن نیز اعلام کرد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) این گزارش را قاطعانه تکذیب کرده است. در صورت صحت چنین جابه جایی هایی، می توان آن را اقدامی احتیاطی پیش از حمله احتمالی آمریکا به ایران تلقی کرد؛ چراکه انتظار می رود تهران در واکنش به هرگونه حمله، پایگاه های آمریکایی در منطقه را هدف قرار دهد.

در میانه این تنش ها، عباس عراقچی زمان مشخصی برای ارائه پیشنهاد متقابل ایران اعلام نکرد، اما تأکید کرد توافقی دیپلماتیک در دسترس است و می تواند در بازه ای بسیار کوتاه حاصل شود. او گفت محور گفت وگوها این است که چگونه اطمینان حاصل شود برنامه هسته ای ایران از جمله غنی سازی صلح آمیز است و برای همیشه صلح آمیز باقی خواهد ماند. به گفته او، اقدامات فنی و سیاسی اعتمادساز برای تضمین این هدف اجرا خواهد شد و در مقابل، درباره تحریم ها نیز اقداماتی صورت می گیرد؛ هرچند جزییات بیشتری ارائه نکرد. کاخ سفید در واکنش اعلام کرد: رییس جمهور به روشنی گفته است که ایران نمی تواند سلاح هسته ای یا توان ساخت آن را داشته باشد و همچنین نمی تواند اورانیوم غنی سازی کند.

با این حال، مواضع بنیادین دو طرف تغییری نکرده است. خواسته محوری آمریکا روشن است: هیچ گونه غنی سازی اورانیوم در خاک ایران. در مقابل، تهران تأکید می کند باید توان هسته ای خود را حفظ کند، حاضر به گفت وگو درباره برنامه موشک های بالستیک نیست و هرگونه برنامه ریزی برای ساخت زرادخانه سلاح هسته ای را رد می کند.