روز گذشته رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی مدعی شد که تهران و واشنگتن احتمالا اوایل ماه مارس دور تازه ای از مذاکرات غیرمستقیم را برگزار خواهند کرد و حتی امکان دستیابی به یک توافق موقت نیز وجود دارد.

به گزارش اعتماد، این درحالی است که اخیرا عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان اعلام کرد پیشنهاد نهایی ایران ظرف دو تا سه روز آینده ارایه می شود؛ پیشنهادی که به ادعای منابع امریکایی باید آنقدر اساسی باشد که بتواند تردیدهای ادعایی دولت ترامپ و نگرانی های منطقه ای را برطرف کند.

در سوی مقابل، یک مقام ارشد امریکایی به آکسیوس گفته است واشنگتن حاضر است طرحی را بررسی کند که به ایران غنی سازی نمادین بدهد، مشروط بر آنکه هیچ مسیر عملی ادعایی به سوی ساخت سلاح هسته ای باقی نگذارد. این در حالی است که مقام های رسمی ایران بارها اعلام کردند که برنامه هسته ای کشورمان صلح آمیز است. با این حال، موضع رسمی دونالد ترامپ همچنان صفر غنی سازی در خاک ایران عنوان شده و همزمان، آرایش نظامی امریکا در منطقه تقویت شده است.

به ادعای برخی ناظران در ظاهر، شکافی هرچند باریک میان خطوط قرمز دو طرف شکل گرفته است؛ شکافی که اگر مدیریت شود می تواند به یک توافق حداقلی منتهی شود و اگر از دست برود، بهانه ای برای عبور از دیپلماسی به سمت تقابل خواهد بود. به ادعای این گروه، تهران همچنان بر حق غنی سازی در چارچوب ان پی تی تأکید دارد، از واگذاری کنترل منابع نفتی و معدنی خود سخن نمی گوید و در عین حال، مشارکت شرکت های امریکایی در قالب پیمانکار را رد نکرده است.

در مقابل، واشنگتن رفع تحریم ها را به اهرم های گسترده تری گره می زند و حتی تلاش برای ورود موضوع موشکی به بسته مذاکرات، با واکنش منفی تهران مواجه شده است؛ تا جایی که به ادعای رویترز، پیشنهاد مرتبط با موشک ها که مدعی شده از سوی طرف عمانی به طرف ایرانی ارایه شد توسط رییس هیات مذاکره کننده ایرانی گشوده هم نشد. در این میان به نظر می رسد عامل زمان به متغیر تعیین کننده ای تبدیل شده است.

برخی مشاوران ترامپ توصیه به صبر می کنند تا با افزایش استقرار نظامی، اهرم فشار بیشتر شود. برخی دیگر اما از جمله سناتور لیندسی گراهام آشکارا از گزینه حمله نظامی حمایت می کنند. خود ترامپ نیز پیام های متناقضی ارسال کرده است: از مذاکرات خوب تا هشدار درباره پیامدهای عدم توافق. این دوگانگی، نه فقط ناشی از محاسبات امنیتی بلکه بازتاب ملاحظات سیاسی داخلی امریکاست؛ جایی که سایه انتخابات میان دوره ای و وعده پایان جنگ های بی پایان بر تصمیم کاخ سفید سنگینی می کند.

در چنین فضایی به نظر می رسد نقش آژانس بین المللی انرژی اتمی پررنگ تر از گذشته شده است. رافائل گروسی مدیرکل نهاد پادمانی از تلاش برای رسیدن به توافقی جامع و استوار سخن گفته که بتواند گزینه نظامی را بی معنا کند. به ادعای گروسی بازگشت بازرسان به سایت های حساس و تعریف دقیق دامنه راستی آزمایی، یکی از ستون های اصلی هر تفاهم احتمالی خواهد بود. بدون آن، حتی غنی سازی نمادین نیز برای منتقدان در واشنگتن یا بازیگران منطقه ای قانع کننده نخواهد بود.

اکنون معادله به این پرسش گره خورده است و آن اینکه آیا پنجره باریک تفاهم می تواند پیش از آنکه زیر سایه ناوهای هواپیمابر بسته شود، به نتیجه برسد؟ اگر پیشنهاد ایران بتواند هم اصل حق غنی سازی را حفظ کند و هم نگرانی های فنی درباره مسیر دستیابی به سلاح هسته ای را برطرف سازد، شاید توافقی موقت شکل گیرد؛ توافقی که هر دوطرف بتوانند آن را پیروزی معرفی کنند.

در همین راستا با هدف ارزیابی جزییات احتمالی بسته پیشنهادی تهران در دور جدید مذاکرات ایران و ایالات متحده با کوروش احمدی دیپلمات پیشین کشورمان در نیویورک گفت وگو کرده است. مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید:

کوروش احمدی دیپلمات پیشین کشورمان در سازمان ملل در پاسخ به پرسش درباره اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی برعدم دستیابی ایران به سلاح هسته ای به عنوان خط قرمز واشنگتن و احتمال شکل گیری توافقی مشابه برجام تصریح کرد: ترامپ از این فرمول عام یعنی عدم دستیابی ایران به سلاح هسته ای استفاده کرده، اما همزمان چند بار نیز چه در مصاحبه ها و چه در پیام ها در شبکه اجتماعی اش به روشنی عنوان کرده است که ایران نباید غنی سازی داشته باشد. البته استفاده از هر دو فرمول این فرض را که ممکن است ترامپ شاید بتواند با فرمولی که محرز کند که ایران ضمن ادامه حداقلی از غنی سازی، نیت و توانایی ساخت بمب را ندارد، کنار بیاید.

به باور احمدی از طرفی اظهارات مقامات ایرانی نیز بر پیچیدگی امور افزوده است. آقای عراقچی اخیرا در گفت وگو با یک رسانه امریکایی گفت که ما هیچ تعلیقی پیشنهاد نکرده ایم، طرف امریکایی هم درخواست غنی سازی صفر مطرح نکرده است با این حال هم ویتکاف و هم برخی از دیگر مقامات امریکایی گهگاه تعابیری مانند توقف یا تعلیق غنی سازی یا غنی سازی صفر را به کار می برند. مشکل ترامپ در واقع همین احتمال شکل گیری توافقی مشابه با برجام در 2015 است. او همیشه برجام را به عنوان بدترین توافق تاریخ بشر دانسته و چیزی شبیه برجام برای او به لحاظ سیاست داخل امریکا ممکن است مصیبت بار باشد.

این دیپلمات پیشین کشورمان در ادامه گفت: با این همه برجام بر دو ستون اساسی استوار بود: یکی غنی سازی محدود در ایران و دوم لغو و تعلیق تحریم های فراملی امریکا و اروپا علیه ایران. تصور ترامپ این است که اگر قرار باشد حداقلی از غنی سازی در ایران ادامه یابد و مهم تر از آن سازوکارها و ساختارهای غنی سازی در ایران برپا بماند، به واقع به معنی برجام 2 تلقی خواهد شد و این باعث دست بالای دمکرات ها بر سر او و موجب مضحکه خواهد شد. لذا در چهارسال اول ریاست جمهوری ترامپ که او اصلاح برجام را مطرح می کرد، ممکن بود با برخی اصلاحات مانند تغییر تاریخ های غروب و امثالهم، فرمول برجام2 برای او و نیز قطعا برای ایران مفید باشد، اما امروز با توجه به تحولات عظیمی که رخ نموده و بسیج نظامی او و صحبتی که خود او و دیگر مقامات امریکایی از غنی سازی صفر کرده اند، تصور اینکه فرمولی مشابه برجام برای ترامپ قابل قبول باشد، هرچند غیرممکن نیست اما بی شباهت به معجزه هم نخواهد بود.

احمدی در پاسخ به دیگر سوال در خصوص گمانه زنی ها پیرامون غنی سازی کوچک و نمادین که توسط نشریات غربی مطرح شده است خاطرنشان کرد: پیشنهاد غنی سازی نمادین نیز در زمره حدس و گمان ها است. مشکل است که سازوکار چنین غنی سازی آن هم به صورت نمادین را تشریح کرد. به عنوان مثال سانتریفیوژها بدون گاز UF6 کار کنند و در چرخش باشند و خروجی نداشته باشند؟ یا روش دیگری در میان است؟ البته که نفس این فرمول هم می تواند برای ایران در حکم دستاورد خوبی باشد چرا که در این صورت قاعدتا ساختار غنی سازی باید محفوظ بماند و در دورانی دیگر به کار آید.

به گفته این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در رابطه با این پیشنهاد و هر پیشنهاد دیگری که بتواند در حکم برد برد باشد، نقش آژانس بین المللی انرژی اتمی و رافائل گروسی و تیمش بسیار مهم خواهد بود. آقای عراقچی پیشتر در یک مصاحبه ای از نقش بسیارسازنده آقای گروسی و تماس مستقیم با او و دریافت پیشنهادات از او سخن به میان آورد. به هر حال، دستیابی به فرمولی که بتواند برای هر دو طرف همراه با حفظ آبرو باشد و طرفین بتوانند آن را در کشور خود به عنوان دستاورد مثبت عرضه کنند، باید به پشتوانه ابتکار و خلاقیت باشد که بسیار مهم است.

احمدی در ادامه این گفت وگو و در خصوص بسته پیشنهادی که قرار است تیم مذاکره کننده ایرانی در دور بعدی مذاکرات ارایه دهد تشریح کرد: این بسته پیشنهادی گفته شده برای اینکه شانس مقبولیت داشته باشد و در وهله دوم کشور را از این وضعیف وخیم و این تعلیق اجتماعی-اقتصادی 9 ماه اخیر نجات دهد، باید به گونه ای باشد که برای دو طرف قابل قبول باشد. اگر فرض این باشد که ترامپ غنی سازی را نمی پذیرد، بسته پیشنهادی در صورتی شانس پذیرش دارد که به نوعی حاوی ابتکار و خلاقیتی در این رابطه باشد و رضایت دوطرف را تامین کند.

به گفته این دیپلمات پیشین کشورمان اگر چه آقای عراقچی در مصاحبه اخیر گفته است ما هیچ تعلیقی پیشنهاد نکرده ایم ، اما فکر می کنم تعلیق همچنان یکی از راه حل های بینابینی باشد. ما تجربه تعلیق در 1382 در توافق سعدآباد را داریم و در چنین صورتی ایران می تواند حق غنی سازی را محفوظ نگه دارد و تنها در شرایطی که به گفته مقامات ایرانی بعد از حمله های امریکا، اکنون غنی سازی عملا در ایران متوقف شده، این وضعیت توقف عملی را به نوعی در چارچوب یک توافق تا اطلاع ثانوی برای مدتی اعلام کنند؛ با تاکید بر اینکه تعلیق موقتی، داوطلبانه، با هدف اعتمادسازی و بدون الزام حقوقی است.

احمدی در پاسخ به دیگر پرسش مبنی بر راهگشا و امکان پذیر بودن تفکیک احتمالی مساله هسته ای از دیگر موضوعات مذاکره از جمله مساله موشکی توسط واشنگتن خاطرنشان کرد: همچنان روشن نیست که امریکا، به خصوص شخص ترامپ، روی موضوعات دیگر مثل موشکی و… واقعا اصرار دارد یا خیر. ترامپ تنها یک بار در هفته گذشته در مصاحبه با فاکس نیوز به صورت گذرا به عبارت موشک ها و این و آن به عنوان موضوعات مذاکره اشاره کرده است. ویتکاف نیز برای اولین بار در 16 ژانویه گذشته موشک ها و گروه های منطقه ای را مطرح کرد. همچنین مارکو روبیو وزیر امور خارجه ایالات متحده نیز تنها یک روز قبل از مذاکرات عمان در 6 فوریه به این موضوعات اشاره کرد. لذا این احتمال را می توان در نظر گرفت که با توجه به حساسیت های داخلی، تاکید و اصرار ترامپ تنها بر روی غنی سازی باشد.

به گفته احمدی محتمل است که طرح موضوعات دیگر اولا با توجه به تصور تضعیف موقعیت ایران باشد و ثانیا هدف از طرح آن ها نوعی تاکتیک مذاکراتی و با هدف چانه زنی باشد. البته در بین این موضوعات برنامه موشکی نسبت به دیگر موضوعات برای توان دفاعی کشور مهم تر است و من تصور می کنم که ایران باید در ارتباط با حفظ توان موشکی هرگز عقب نشینی نکند چرا که این توان در غیاب یک نیروی هوایی روزآمد، برای دفاع از کشور در برابر همسایگان بعضا طماع ضرورت دارد. البته این به معنای امتناع از شنیدن سخن طرف مقابل در ارتباط با این موضوعات نیست. تهران می تواند نظرات طرف مقابل را بشنود و اگر مورد پذیرش نبود، نپذیرد و هیچ ترتیب اثری به آن ندهد.

این دیپلمات پیشین کشورمان در ادامه در خصوص گمانه زنی ها مبنی بر انجام حمله محدود توسط واشنگتن گفت: ادعای حمله محدود یک گمانه زنی است و مبتنی بر این فرض است که ایران واکنشی نشان ندهد یا واکنشی در حد حمله به عین الاسد و العدید در قطر نشان دهد. طبعا اگر ایران واکنش نشان دهد یا واکنشی از نوع واکنش های قبلی نشان دهد، ترامپ می تواند با یک حمله محدود حفظ آبرو کند و سطح تنش ها را پایین آورد. البته ایران در گذشته همیشه پاسخ محدود و با هدف جلوگیری از گسترش جنگ داده است و به همین دلیل نیز آن پاسخ ها کمکی به تقویت بازدارندگی ایران نکرده است. به هر حال مقامات ایران در صورت شکست مذاکرات باید فرض را بر بدترین سناریو قرار داده و البته امیدوار باشند که بهترین سناریو برای ایران شکل گیرد.

احمدی در پاسخ به دیگر پرسش در این زمینه که سناریوهای احتمالی به نتیجه نرسیدن مذاکرات می تواند شامل چه مواردی باشد گفت: متاسفانه در صورت شکست مذاکرات همه سناریوها از جمله فشار حداکثری و گزینه نظامی محتمل خواهد بود. مشکل می توان تصور کرد که در چنین صورتی ترامپ به رغم تجمع نیرو و تحرکاتی که در این زمینه به نمایش گذاشته است دست به اقدامی نزند. البته تشدید تحریم ها همیشه در دستور کار بوده و سناریوی تازه ای نیست. مشکل ترامپ این است که کمتر حوزه ای وجود دارد که تحت تحریم نباشد. در این رابطه ممکن است تلاش بیشتری برای کاهش یا توقف صدور نفت ایران در دستور کار قرار گیرد.

به باور این دیپلمات پیشین کشورمان به لحاظ نظامی ممکن است هدف ترامپ یک حمله محدود باشد اما واکنش ایران تعیین خواهد کرد که آیا اقدام نظامی محدود بماند یا از کنترل خارج شود. ایران در گذشته در حمله به عین الاسد و العدید مدیریت شده و محدود عمل کرد. اما همین موجب تضعیف بازدارندگی ایران شد. چون بازدارندگی به معنی نگرانی دشمن از واکنش شدید و پشیمان کننده است. اگر چنین نباشد یعنی بازدارندگی در کار نیست. به هر حال باید آرزو کنیم و دعا کنیم که کار در کانال دیپلماتیک حل و فصل شود و به کانال نظامی نکشد.

احمدی در ادامه و در رابطه با تشدید فشارها به رییس جمهور امریکا مبنی برعدم آغاز رویارویی با ایران تشریح کرد: نظرسنجی ها نشان داده است که اکثریت بزرگی از مردم امریکا با به کارگیری گزینه نظامی در قبال ایران مخالفند. اما در کنگره صدای مخالف چندانی شنیده نمی شود. طی یکی دو روز اخیر یک نماینده دمکرات و یک نماینده جمهوری خواه طی بیانیه اعلام کردند که قصد دارند با پیشنهاد قطعنامه ای خواستارعدم حمله به ایران بدون موافقت کنگره شوند. اما برخی دیگر از نمایندگان با چنین قطعنامه ای مخالفت کرده اند. و رهبران دمکرات نیز ضمن اینکه طبق معمول اعلام جنگ را حق کنگره می دانند، اما در مخالفت با حمله به ایران سکوت اختیار کرده اند. ضمنا بر خلاف موارد دیگر به ویژه حمله دولت بوش به عراق، شاهد اعتراضات عمده ای در امریکا علیه حمله احتمالی با ایران نیستیم.

احمدی در پایان و در خصوص واکنش احتمالی پکن و مسکو در قبال هر نوع رویارویی تهران و واشنگتن تشریح کرد: تاکنون به صورت علنی واکنش جانبدارانه عمده ای از جانب چین و روسیه برای ایران ندیده ایم. هردو بازیگر عمدتا از ضرورت خویشتنداری طرفین صحبت کرده اند. با این همه سوال مهم این است که آیا آن ها در عمل کمک های تسلیحاتی قابل توجهی برای بازسازی امکانات صدمه دیده ایران در جنگ 12 روزه انجام داده اند یا خیر؟