سید مسعود رضوی در اطلاعات نوشت: مولانا بیدل دهلوی در دو مصرع جالب درباره صلح و جنگ می گوید:

جنگِ صد خوابِ پریشان، شد به یک تعبیر، صلح/ صلح از تعجیل، جنگ و جنگ از تاخیر، صلح

در جهان جنگ خیزِ دوران بیدل، شاعرِ عارف به صلح و آرامش می اندیشید تا معارف و اشراق را در اندرون خویش همچون شعله ای روشن و گرم نگاه دارد. جایی که شاهزاده دارا شکوه هم مانند او به صلح کل دل بسته بود اما توسط برادر متعصب و جنگجوی خود اورنگ زیب به قتل آمد و از آرزوهای بزرگ به دور افتاد. در چنین دنیایی که بیدل وصف می کند:

در جهان بی تمیزی صلح هم موجود نیست/ صبر و کوشش را تامل، عرصه گاه جنگ بود

جنگ و صلح، همواره حضوری قرین دارند و انسان ها نمی توانند لذت آرامش و صلح و مصاحبت در همدلی و عیش را تجربه کنند. جهان را مغروران و جنگ طلبان به تباهی می کشند و دیگران را به دنبال خود به سیاهچاله جنگ و مرگ می برند:

فریب صلح از تعظیم مغروران مخور بیدل/ رگِ گردن چو برخیزد، به عزم جنگ برخیزد

لشکرکشی آمریکا به ایران در این ایام که زمستان سال 2026 میلادی برابر با 1404 خورشیدی است، یکی از لحظات سرنوشت ساز برای مملکت و ملت ما، و بلکه خاورمیانه و جهان است. سران مملکت باید تصمیمات مهم بگیرند و به سرداران قشون ابلاغ کنند و پیش از آن، دیپلماسی و مذاکره باید راه جنگ را به هر ترتیب ببندد و طریق مصالحه و آشتی را از هر روزنِ ممکن بیابد. جنگ در هر صورت به زیانِ همه است و موجب خسران و نتایج غیرقابل محاسبه ای است که نباید و نمی توان بر سر آن قمار کرد.

تصمیم درباره جنگ و صلح بسیار مهم تر از آن است که تنها به قشون و نظامیان سپرده شود، زیرا سرنوشت ملت و آینده مملکت و تراز قدرت و توان منطقه و صدها عامل پیدا و ناپیدای دیگر در این امر مهم دخیل است. اموری که فراتر از ابعاد نظامی و شکست و پیروزی یا صف آرایی و سنگربندی و محاسبات جنگی، وجود دارد! این امور، زندگی نود میلیون شهروند ایرانی را تنظیم کرده و تحت تاثیر قرار خواهد داد و سرنوشت چند نسل بعد را نیز تحت الشعاع قرار می دهد.

علاوه بر این، جایگاه ایران را در منطقه و جهان مشخص کرده و در صورت اتخاذ هر تصمیم یا عملکردی، این جایگاه دچار تحول یا موازنه ای متفاوت خواهد بود و سال ها طول خواهد کشید تا تغییر دیگری ایجاد شود. برای فهم تاریخی از وضع کنونی، مروری به تاریخ بحران ها می اندازیم.

ایران در سال 1367 از یک جنگ 8ساله و ویرانگر رها شده بود. پس از آن نیز دچار فرسایش سیاسی و بحران های منطقه ای شد. بحران هایی که همچون زلزله هایی در کنار مرزهای ایران تجربه می شد.

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و سر بر آوردن ده ها کشور تازه در شمال ایران، حمله صدام به کویت و اشغال آن کشور نفتی و ثروتمند، حمله آمریکا به عراق و اشغال بغداد و تغییر حکومت صدام و بعثیان، حمله به افغانستان و روی کار آمدن دولت جدید و مقاومت، قدرت گیری طالبان در افغانستان، جنگ 33 روزه در جنوب لبنان، بهار عربی و سقوط دو مینووار حکومت ها در کشورهای عربی، جنگ داخلی در لیبی، جنگ داخلی سوریه، استقرار نیروهای ایرانی، وقایع 7 اکتبر، حمله به فرماندهان ایرانی در سفارت و کنسولگری دمشق، ظهور جولانی و سقوط بشار اسد، خروج نیروهای ایران از سوریه و شامات، حمله به حزب الله، ترور رهبران عالی و میانی و شهادت حسن نصرالله و جانشین ایشان، ترور اسماعیل هنیه در تهران، جنگ 12 روزه، وقایع دی ماه 1404 و… تا امروز، و لشکرکشی ایالات متحده به منطقه اقیانوس هند و خلیج فارس تا دریای مدیترانه…

این تنها بخشی از تاریخ حوادث منطقه در ارتباط با ایران و تحولات موثر بر سرنوشت کشور گرامی و ملت عزیز ایران است. درگیری و فرسایش سیاسی جناح های چپ و راست و نگاه صرف نظامی به چنین امور مهمی باعث شد تا فرصت های بزرگ مانند فروپاشی اتحاد شوروی و اتفاقات و فرصت های اقتصادی دیگر برای ما از دست برود و حتی در مورد دریای مازندران، روس ها با ایالات سابق خود زد و بندهایی کردند که بیان آن را به بعد موکول باید کرد.

باری، اکنون در این مرحله از تاریخ، باید یادآوری کرد که ایران با این همه فرسایش و ناترازی و فشار و گذر از دو جنگ بزرگ و نابرابر که هنوز خسارت ها و خرابی های هر دو جنگ ترمیم نشده است، نمی تواند به راحتی و آسانی زخم و زیان جنگی تازه را نیز بر تن و جان تحمل کند اهتمام به دیپلماسی و سیاست تنها راه چاره است و باید موانع را بردارد و راهی برای تعامل و صلح برای ایران فراهم سازد.

در یک کلام ایران نباید رأساً وارد جنگی تازه شود. این توطئه اسراییل و ایادی داخلی و خارجی او در آمریکا و منطقه است که خنّاس وار می کوشند ایران را از بحرانی به بحرانی دیگر سوق دهند و هرگونه افق و روزنه ای برای تنش زدایی و پیشرفت را از بزرگ ترین و مقتدرترین و اصیل ترین کشور منطقه و آسیا، سلب کنند.

هراس رژیم صهیونیستی از ایران، تا حدی است که کانون های رسانه ای و سیاسی و مالی خود را در ایالات متحده و اروپا و حتی روسیه فعال کرده تا از طریق رویارویی نظامی ارتش آمریکا با قشون ایران، کشور عزیزمان را وارد درگیری با بزرگترین ارتش متجاوز جهان از یک سو، و تنش با همسایگان از سوی دیگر نماید. این دام، خرابی ها و فرسودگی و هزینه روی دست ایران خواهد گذاشت و عاقبت آن هم نامشخص خواهد بود. البته ما از هیچ دشمن و نیروی خارجی باک نداریم، اما قدرت تحلیل و محاسبه به ما آموخته که نباید نیروها و امکانات و سرزمین خود را در معرض آسیب هایی قرار دهیم که با دیپلماسی و گفتگو به موقع، قابل پیشگیری و رفع شدن است.

کارنامه تیم وزیر خارجه، ضعیف بوده و تیم همراه او، از ایروانی در سازمان ملل تا همراهان مذاکره کننده، در سه مقطع به نتیجه نرسیده است؛ اول مذاکراتی که به جنگ 12 روزه انجامید. دوم تلاش ها و مذاکرات و رایزنی هایی که اسنپ بک و بازگشت تحریم های سازمان ملل علیه ایران را موجب شد؛ و سوم قطعنامه حقوق بشر که علیه ایران صادر شد و باید فعالانه تر با آن برخورد می شد. حداقل نماینده ایران در سازمان ملل، پاسخ اهانت های نماینده گستاخ و بی ادب رژیم جنایتکار صهیون را می داد!

باری، اینک در آستانه رویدادی سرنوشت ساز، در آستانه فصلی بسیار مهم از تاریخ ایران، از دی ماهی سرد گذشته ایم و از بهمن 1404 عبور کرده ایم، اما مذاکرات تازه با آمریکا با همان سبک و سیاق سابق ادامه می یابد.

عمان واسطه است و شگفتا که یک ابرقدرت منطقه ای همچون ایران با یک ابرقدرت همچون آمریکا باید به واسطه کشوری همچون عمان مذاکره کند، در مسقط، در ژنو یا در هر جای دیگر؟ قبل از جنگ 12 روزه، جماعتی از به اصطلاح تحلیل گران سیاسی در گفتگو با سیماوصدای رسمی ایران و برخی نشریات خاص، داد و بیداد می کردند که مبادا دیدار مستقیم یا عکس در یک اتاق گرفته شود!

دو هیئت باید جداگانه بروند و با واسطه حرف بزنند و… این است سطح فکر و نظر این قبیل حضرات. به قول سعدی:

شوخی مکن ای دوست که صاحب نظرانند/ بیگانه و خویش از پس و پیشت نگرانند

اینها صاحب نظران سیاسی بودند و خیلی هم مقدس مآب و ظاهر الصلاح. و باز هم به قول شیخ سعدی:

اهل نظرانند که چشمی به ارادت/ با روی تو دارند و دگر بی بصرانند

هر کس غم دین دارد و هر کس غم دنیا/ بعد از غم رویت، غم بیهوده خورانند!

خلاصه، مسئله شان این حرف ها بود تا شد آنچه نباید می شد.

مذاکره باید جلوی جنگ را بگیرد و مذاکره کننده باید بداند با که سخن می گوید، از او چه می خواهد، به او چه می دهد و از او چه خواهد ستاند. جز این، مذاکره وقت تلف کردن است و انتظاری بی معنا برای اتفاقاتی غافلگیرکننده و غیرقابل پیش بینی، و این برازنده هیچ سیاستمدار خردمندی نیست.

واپسین نکته: تیم مذاکره کننده ایران، اولاً در صورت لزوم می تواند با تیم آمریکایی مذاکره کند و ثانیاً اینکه مشاوران مجرب و کسانی که تجربه مذاکرات موفق و مستقیم داشته اند و حقوق بین الملل و زبان مذاکره را مسلّط و مرتب می دانند به این تیم اضافه شوند. اجتناب از جنگ، یک پیروزی بزرگ برای ایران، برای نظام و برای مردم است. امیدواریم این بار دیپلماسی بر جنگ و منطق بر تفنگ برتری یابد؛ هم در داخل و هم در خارج.

باز هم به قول سعدی (می بینید که تقصیر ما نیست، تقصیرِ شیخ اجلّ سعدی است!):

بیا که نوبت صلح است و دوستّی و عنایت/ به شرط آن که نگوییم از آنچه رفت حکایت