چهار سال قبل در فوریه 2022، ولادیمیر پوتین باور داشت جنگیدن با اوکراین به رهبری مردی که او را به دلیل بازیگری در سریال های تلویزیونی تحقیر می کرد، برای روس ها به سادگی نوشیدن یک لیوان آب باشد. اما ایده ای که در سر رییس کرملین وجود داشت، عملی نشد. شکست اوکراین کار ساده ای نبود و اروپا و آمریکای بایدن بیش از آنچه روسیه فکرش را می کرد به کی یف کمک رساندند.

به گزارش شرق، مسکو حتی پس از جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، خود را از منظر نظامی هم پایه قدرتمندترین کشورهای جهان می دید. این ایده تا حد زیادی با توجه به توان جنگ افزاری این کشور درست بود. از سوی دیگر، تجربه روسی نشان داده بود پیوستن به یک جنگ میهنی، برای روس ها امری مقدس به حساب می آید و بسیاری از آن ها بعید است کرملین را در مقابل کی یف تنها بگذارند. تفکر اولیه آن بود که مردمی که در مقابل نازی ها سر خم نکردند و با آن ها با تمام قوا جنگیدند، بعید است در جنگی با اوکراین از کشورشان دفاع نکنند.

پیش بینی ها به صورت تمام و کمال درست از آب درنیامدند. روسیه قرن بیست ویکم و شهروندان این کشور با شوروی قرن بیستم تفاوت آشکاری دارند و سلاح ها و توان نظامی این کشور هم که تا پیش از این امتحانش را پس نداده بود، آن قدرها کم نظیر نبوده اند. کمتر کسی تصور آن را داشت که نیروی دریایی اوکراین شاهکاری بی نظیر بیافریند.

با همه اینها این نیرو شمار قابل توجهی از ناوهای جنگی روسی را غرق کرد. پهپادهای اوکراین بمب افکن های روسیه را در میدان های جنگ در دونباس سرنگون کردند. کی یف سراغ چاپ سه بعدی برای ساخت قطعات پهپاد رفت و در نتیجه آن بیش از سه میلیون پهپاد ساخت. حالا حتی اگر پوتین از روس ها بخواهد برای غلبه بر مقاومت اوکراین به جنگ میهنی با نازی ها رجوع کنند، حالا دیگر چندان موفقیتی کسب نخواهد کرد.

این جنگ حتی بیش از مقابله با آلمانی ها طول کشیده و همین موضوع برای پوتین که خود را هم رده با درخشان ترین فرماندهان جنگی روسیه می داند، دردناک است. بسیاری از منتقدان سیاست ترامپ در مقابل جنگ اوکراین معتقدند او کماکان در پی ساختن پول از یک درگیری خون بار انسانی است. رییس جمهور ایالات متحده در این مسیر از سرزنش قربانی تا وادارکردن کی یف به پذیرش خواسته های مسکو ابایی ندارد. او مانند پوتین شیفته رؤیای روزهای خوش گذشته است و هیچ کدام از آن ها از جنگی که بتواند عظمت را به کشورهایشان برگرداند، رویگردان نیستند.

ترامپ در ادامه همین سیاست ها و ایده ها، متحدان اروپایی را هم دور زده است، تا جایی که بسیاری از آن ها احساس می کنند که مورد خیانت قرار گرفته و از پشت سر چاقو خورده اند. اروپای امروز، از حبابی که پس از جنگ بوسنی در آن گیر افتاده بود خارج و به خوبی متوجه شده اتحاد با واشنگتن تا چه اندازه می تواند ناپایدار باشد و امنیت آن ها تا چه اندازه با حضور روسیه، که از نظر ژئوپلیتیک در طول تاریخ به طور مداوم احساس ناامنی داشته، در خطر است. آن گروه از ناظرانی که برای دونالد ترامپ شمشیر را از رو بسته اند، معتقدند این فقط خود اروپاست که می تواند تکلیف خود را با مسکو روشن و راه خود را از ایالات متحده جدا کند.

این ایده البته مخالفانی جدی دارد: کسانی که می گویند اتحاد دو سوی آتلانتیک، هرچند امروز در سخت ترین وضعیت خود قرار گرفته است اما پایان ناپذیر بوده و نظم پیشین بر آن با خروج دونالد ترامپ از کاخ سفید به وضعیت قبلی برخواهد گشت.

بیش از یک سال از زمانی که دونالد ترامپ رییس جمهور ایالات متحده گفت به محض برگزاری مراسم تحلیف می تواند جنگ میان مسکو و کی یف را متوقف کند گذشته و او تا امروز موفقیت خاصی به دست نیاورده است. ترامپ دل در گرو پوتین دارد و از اینکه بتواند با او معامله سیاسی داشته باشد استقبال می کند؛ اما رییس جمهور ایالات متحده نسبت به زلنسکی محتاط است. در حالی که جو بایدن بین سال های 2022 تا 2024 از اوکراین حمایت قابل توجهی کرد، موضع دولت ترامپ در بهترین حالت خنثی و بی اثر بوده و ترامپ بارها، حتی بدون اینکه به ریشه های تاریخی درگیری اشاره کند، اوکراین را به آغازکردن جنگ متهم کرده است.

کمک های مالی و نظامی به اوکراین تا حدود زیادی متوقف شده و فقط حمایت های اطلاعاتی ادامه دارد. تلاش های آمریکا برای پایان دادن به جنگ در دو مسیر پیش رفته است: یک مسیر دوجانبه آمریکا-روسیه که به دنبال بهبود روابط دوجانبه و به سرانجام رساندن توافق های تجاری است و مسیر دیگر، سه جانبه و میان آمریکا و روسیه و اوکراین است.

اروپا تا حد زیادی، با وجود اینکه اکنون بخش عمده کمک های مالی و نظامی از جمله خرید سلاح های آمریکایی به نیابت از کی یف را بر عهده دارد، از مسیر کنار گذاشته شده است. ترامپ به جای اعزام دیپلمات های باتجربه ای که روسیه و پوتین را می شناسند و به نقطه ضعف های هر دو طرف آگاه هستند، دوست و میلیاردر همکارش در حوزه املاک، یعنی استیو ویتکاف را به مذاکرات فرستاده است. او در نقش فرستاده ویژه شش بار به روسیه سفر کرده اما هنوز به اوکراین نرفته است. ذهن ویتکاف محور اصلی اختلاف را مسئله املاک و سرزمین می داند.

او معتقد است اوکراین فقط باید بخش هایی از منطقه دونباس را که روسیه از سال 2014 در پی تصرف آن بوده واگذار کند. اما پوتین در نوشته ها و سخنرانی هایش تقریبا در ابراز علایق و خواسته های خود شفاف است و پنهان نمی کند که هدفش از ابتدا تحت سلطه درآوردن اوکراین و نصب یک حکومت همسو با روسیه بوده، چراکه او اساسا حق موجودیت مستقل برای اوکراین قائل نیست. برای پوتین، مسئله سرزمینی دونباس موضوعی فرعی است که ظاهرا ابزار خوبی برای مشغول نگه داشتن ترامپ و ویتکاف به حساب می آید. جنگ برای کرملین در حال تبدیل شدن به موضوعی اساسی تر از گذشته است.

هرچند ترامپ می خواهد این طور جلوه دهد که دو طرف فاصله زیادی با صلح ندارند، اما اقتصاد روسیه حول تولیدات زمان جنگ بازسازی شده و مشروعیت سیاسی پوتین بیش از پیش به توانایی اش در تحقق اهداف اعلام شده جنگ وابسته است. یک اوکراین قوی و مستقل با راهبرد بلندمدت روسیه سازگار نیست. اوکراینی که در حال بازسازی، ادغام در اتحادیه اروپا و همسو با ناتو باشد، به یکی از ارکان اصلی امنیت اروپا بدل خواهد شد. برای مسکو، چنین نتیجه ای پذیرفتنی نیست. پایان دادن به جنگ بدون دستیابی به اهداف راهبردی، شخص پوتین و حیثیت سیاسی او را تهدید می کند.

تصورات رایج درباره ناتوانی اوکراین در قبال روس ها، به سرعت جای خود را به حیرت داد. اما نگاهی به تاریخ جنگ ها نشان می دهد این بی ثبات ترین فعالیت انسانی، هرگز طبق پیش بینی پیش نمی رود. نمونه ها برای اثبات این امر فراوان هستند. جنگ داخلی آمریکا که به اعتقاد بسیاری نهایتا چند ماه طول می کشید، به یک درگیری تمام عیار چهارساله انجامید و کمتر کسی فکر می کرد جنگ جهانی اول بیش از کریسمس 1915 طول بکشد.

جنگ های ویتنام و عراق هم گزینه های دیگری هستند تا به یاد ما بیاورند آنچه در میدان جنگ رخ می دهد تا چه اندازه غریب و غیرقابل پیش بینی است. پیشرفت فناوری درمورد جنگ میان اوکراین و روسیه باعث شد میان پیش بینی ها تا واقعیات دره ای عمیق از تفاوت دیده شود. حتی اگر روسیه همین امروز پیروز میدان جنگ با کی یف باشد، از منظر هزینه های نظامی و انسانی متحمل شکستی قابل توجه شده است.