فرارو- طرح صیانت 2، که به طور رسمی با عنوان قانون حمایت و رسیدگی به تخلفات حوزه صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی شناخته می شود، یکی از جنجالی ترین طرح های تقنینی اخیر در ایران است. این طرح درواقع ادامه و نسخه به روزرسانی شده طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی (معروف به طرح صیانت) است که در مجلس یازدهم مطرح شد.

به گزارش فرارو، بنابر اظهارات مسئولان ذی ربط، هدف اصلی طرح صیانت 2 تنظیم گری و کنترل محتوای صوتی و تصویری در پلتفرم های مجازی مانند اینستاگرام، ایکس، یوتیوب و... است. این طرح که به تازگی در مجلس یازدهم مطرح شده است، باعث به وجود آمدن جنجال های زیادی شده و مخالفت های زیادی را به همراه داشته است.

ایده کنترل فضای مجازی در ایران به سال های قبل برمی گردد، اما طرح صیانت به طور جدی در مجلس یازدهم و از سال 1400 مطرح شد. این طرح که ابتدا طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی نام داشت، توسط نمایندگان اصولگرا و اعضای جبهه پایداری پیشنهاد شد. هدف اعلامی آن، حفاظت از کاربران در برابر محتوای مضر، حمایت از پلتفرم های داخلی و مقابله با تهاجم فرهنگی بود.

این طرح در کمیسیون مشترک مجلس بررسی شد، اما به دلیل اعتراضات گسترده جامعه مدنی، کسب وکارها و حتی برخی مسئولان دولتی، در اسفند 1400 لغو شد. منتقدان می گفتند این طرح اینترنت را به اینترنت ملی تبدیل می کند و اقتصاد دیجیتال را نابود خواهد کرد.

پس از لغو طرح اولیه، بحث ها ادامه داشت. شورای عالی فضای مجازی در سال 1399 مصوبه ای برای تنظیم گری فضای مجازی تصویب کرده بود که دراِدامه تبدیل به پایه ای برای طرح های بعدی شد. در این دوره، دولت سیزدهم تلاش کرد با وعده توسعه اینترنت، از حساسیت ها بکاهد، اما فیلترینگ پلتفرم هایی مانند اینستاگرام و واتساپ درجَریان وقایع سال 1401، بار دیگر مسئله اینترنت را به بحرانی همگانی بدل کرد.

به هرحال گفت وگوها و بحران های موجود درباره اینترنت و طرح صیانت مسیر خودش را طی کرد. پس از اتفاقات دی ماه و به دنبال قطع دسترسی کامل اینترنت، بار دیگر زخم کهنه اینترنت سر باز کرد و این بحران این بار با قدرتی بیشتر از همیشه بازگشت. از دل جلسات چراغ خاموشی که در مشهد برگزار شد، درنهایت در بهمن ماه 1404، طرحی به منصه ظهور رسید که به طرح صیانت 2 مشهور شده است و از قضا امضاکنندگان اصلی آن نیز عموما از اعضای جبهه پایداری هستند.

مطابق با طرح صیانت 2، اختیارات تنظیم گری و سیاست های صیانتی از وزارت ارشاد به صدا و سیما، وزارت اطلاعات، نیروی انتظامی، سازمان تبلیغات اسلامی و دادستان کل کشور تفویض خواهد شد. همچنین بر اساس این طرح، تبلیغ هرگونه کالا، خدمات و آثار هنری از طریق شبکه ها و رسانه ها و پلتفرم های غیرمجاز، ممنوع است.

فهرست اسامی این شبکه ها را سازمان صدا و سیما، وزارت اطلاعات، نیروی انتظامی، سازمان تبلیغلات اسلامی و دادستانی کل کشور هر سه ماه یک بار اعلام می کنند. همچنین، هرگونه تخلف از این فرامین، متخلفین را ذیل مجازات های درجه 5 تا 7 مقرر در مواد 19 و 20 قانون مجازات اسلامی مصوب 1/2/1392 قرار خواهد داد.

این طرح دارای تعدادی تبصره ویژه است:

تبصره 1
نحوه تشکیل و اداره جلسات طبق آیین نامه ای خواهد بود که کارگروه تخصصی ماهواره تصویب می کند.

تبصره 2
اگر یک شرکت یا نهاد مرتکب تخلف شود، علاوه بر خود آن مجموعه، مدیرانش هم مسئول اند و مجازات می شوند.

تبصره 3
تولیدکنندگان، واردکنندگان، صاحبان کالا و آثار هنری و ارائه دهندگان خدمات باید در قراردادهای خود صراحتا قید کنند که تبلیغ در شبکه های غیرمجاز ممنوع است. اگر این موضوع را در قرارداد ذکر نکنند و تبلیغشان در آن شبکه ها پخش شود، به حداقل مجازات تعیین شده محکوم می شوند.

تبصره 4
اگر یک شبکه ماهواره ای غیرمجاز بدون اجازه صاحب کالا یا اثر، اقدام به پخش تبلیغ کند، صاحب کالا یا اثر باید به محض اطلاع یا اعلام مراجع مربوط، از طریق دادگاه برای جلوگیری از ادامه پخش اقدام کند. اگر اقدامی نکند، به جریمه نقدی محکوم می شود.

تبصره 5
دادگاه ها موظف اند علاوه بر محکوم کردن افراد ذکرشده در این ماده، مدیران و گردانندگان شبکه های ماهواره ای غیرمجاز را نیز به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم کنند.

تبصره 6
صدور حکم محکومیت مانع از آن نیست که اشخاص حقیقی یا حقوقی زیان دیده بتوانند جداگانه برای مطالبه خسارت شکایت کنند.

تبصره 7
هر شهروند ایرانی که به هر شکل، از مرحله نگارش تا تولید و پخش، با شبکه ها یا رسانه های غیرمجاز همکاری کند، بسته به مورد به یکی از مجازات های درجه پنج تا هفت قانون مجازات اسلامی محکوم می شود.

تبصره 8
متخلفان با توجه به میزان انتشار، نوع محتوا، مدت پخش، خسارت واردشده و تأثیر آن بر فرهنگ و امنیت جامعه، تحت پیگرد قرار گرفته و جریمه مالی می شوند.