یلدا آذرپی در عصر ایران نوشت: تصاویر اینستاگرام، بچه میمونِ ماکاکِ شش ماهه ای به نام پانچ را نشان می دهند که پس از طردشدن از سوی مادر، به سوژه ای جهانی بدل شده است.

تلاش های حیوان برای فرار از میمون های بزرگ تر، سعی در جلب توجه مراقبان، ارتباط با دیگر میمون ها و پناه بردن به اورانگ اوتانِ عروسکی اش در شبکه های اجتماعی منتشر شده و میلیون ها بازدید و واکنش عاطفی به همراه داشته است.

در نگاه نخست، این ماجرا ممکن است صرفاً حادثه ای حیوانی یا رفتاری لحظه ای تلقی شود، اما واکنش گسترده ی جهانی، مباحث اخلاقی و همدلی دیجیتال نشان می دهد که می توان این رخداد را در چارچوب جامعه شناختی تحلیل کرد.

از منظر جامعه شناختی، داستان پانچ فراتر از بدبیاری بچه میمون در باغ وحش ژاپنی است؛ او به نمادی از موجود بی دفاع بدل شده که رابطه ی انسان با حیوانات، اخلاق مدرن و منطق وایرال شدن را بازتاب می دهد.

نام گذاری حیوان، انتشار لحظات آسیب پذیری و واکنش کاربران، فرآیندی است که حیوان را به روایت با هویت مشخص بدل کرده است. این روایت، تعامل میان زیست شناسی، فرهنگ انسانی و فناوری های دیجیتال را آشکار می کند.

حیوان کوچکِ طردشده اشک به چشم خیلی ها آورده و بازتابی شده از حساسیت اخلاقی و ظرفیت همدلی در جهان معاصر.

شبکه های اجتماعی، رفتاری حیوانی را به پدیده ای جهانی و بحث برانگیز بدل کرده اند و سطح عاطفه، اخلاق و مسئولیت افکار عمومی را به چالش کشیده اند.

چرا آسیب پذیری حیوانی کوچک، میلیون ها نفر را متأثر می کند، در حالی که رنج های انسانی گاه چنین موجی برنمی انگیزند؟

آیا همدلی با پانچ، بازتابی از نیاز انسان به امنیت، تعلق و پایگاه امن است؟ اگر این لحظه ثبت و منتشر نمی شد، آیا اصلاً چنین بحثی شکل می گرفت؟ آیا اخلاق بدون دیده شدن می تواند فعال شود، یا دیده شدن شرط تبدیلِ رویداد به مسئله ی اخلاقی است؟

در نگاه جامعه شناختی، حیوانات اغلب در موقعیتی قرار دارند که می توان آن را دیگری خاموش نامید؛ موجوداتی که در نظام اخلاقی و اجتماعی انسان حضور دارند اما توان دفاع از خود ندارند. پارک های محیط زیست، این رابطه را به شکل عریان نمایش می دهند؛ حیوان در سایه ی مراقبتِ انسان، بیش از همیشه مایه ی دیده شدن است.

پانچ در این چارچوب، نمادی از آسیب پذیری و بی دفاعی است. رفتارش در تلاش برای نزدیکی به گروه و در مواجهه با طرد مادر، در نگاه انسان معنا می یابد. ثبت این لحظات، امکان همدلی و واکنش عاطفی کاربران را فراهم می کند و نشان می دهد موجودی کوچک می تواند توجه جهانی را جلب کند. حیوانِ گریخته ی در معرض آسیب، حالا پدیده ای اجتماعی است و رابطه ی انسان و حیوان را در بستر اخلاق، مراقبت و فناوری به نمایش می گذارد.

طرد شدن بچه میمون و قرار گرفتن در موقعیت آسیب پذیر، مصداق خشونت خُرد است؛ رفتارهایی که در مقیاس کوچک رخ می دهند اما بازتابی از روابط قدرت و سلسله مراتب بزرگ ترند. قدرت به صورت نامتقارن بین موجودات و انسان ها و اینجا در جامعه ی میمون ها جریان دارد. انسانی که با مشاهده حیوان آسیب پذیر واکنش نشان می دهد، با نماد تسلط و مسئولیت مواجه شده است.

واکنش کاربران بیانگر مواجهه ی جمعی با این نوع خشونت است؛ بسیاری خواستار حمایت، مراقبت و حتی مجازات رفتارهای بی ملاحظه شده اند. این پدیده نشان می دهد خشونت خُرد می تواند محرک همدلی و تولید تنش و قضاوت باشد و نحوه ی بازنمایی اش در رسانه ها بر واکنش جامعه اثر مستقیم دارد.

از سویی نام گذاری پانچ و روایت پردازی پیرامون او، مصداقِ انسان انگاری است؛ فرآیندی که در آن رفتارها، احساسات و داستان های انسانی به حیوانات نسبت داده می شود. این عمل باعث می شود کاربران بیشتر همدلی کنند و رفتار او را به مثابه ی داستان اخلاقیِ انسانی تجربه کنند. همزمان، خطر تفسیر افراطی وجود دارد؛ طرد موقت یا دائم در میان میمون ها، الزاماً به معنای بی رحمی انسانی نیست، بلکه بخشی از الگوهای زیستی و اجتماعیِ آن هاست.

واکنش گسترده ی کاربران نشان می دهد این ماجرا بستری برای شکل گیری همبستگی دیجیتال و گفتگوی اخلاقی است. برخی به اهمیت مراقبت از حیوانات و مسئولیت انسان در قبال محیط زیست اشاره کردند، برخی از کارکنان قدردانی کردند و خیلی ها خشونت عریان در جوامع زیستی را زیر سؤال بردند.

واکنش کاربران مصداقِ عدالت خواهی دیجیتال است و حاکی از آن که احساسات و همدلی جمعی فشار اخلاقی و اجتماعی می سازند. شبکه های اجتماعی ظرفیت ایجاد فرهنگ همدلی دارند، حتی در موضوعاتی که به ظاهر مربوط به حیوانی کوچک اند. موجود ضعیف می تواند به محور گفت وگوهای جهانی درباره ی اخلاق، مسئولیت و مراقبت بدل شود.

واکنش شدید ما به داستان پانچ ریشه در همدلی، حساسیت فرهنگی و تأثر از آسیب پذیری دارد. کودکان و حیوانات کوچک معمولاً محرک های قوی همدلی در انسان ایجاد می کنند، چون آسیب پذیری شان، حمایت برانگیز است. طرد شدن، گریختن، پناه بردن و تلاش های پانچ برای نزدیکی به مراقبان ما را با موجود بی دفاع مواجه کرده است. شبکه های اجتماعی این احساسات را چند برابر کردند.

حجم بالای پسند (لایک)، نظر (کامنت)، بازدید و بازنشر حاکی از مشارکت جمعی در واکنش اخلاقی است.

کاربران تلاش می کنند استانداردهای اخلاقی را اعمال کنند و رفتارهای مغایر را نقد و بازنمایی کنند. داستان پانچ آینه ای از نگرانی جمعی ما در باب آسیب پذیری، مسئولیت و رابطه با دیگر موجودات است.

واکنش جهانی به پانچ نشان می دهد حساسیت نسبت به حقوق حیوانات در حال گسترش است. در جوامع مدرن، نگاه به حیوانات از سطح مالکیت به سطح موجودات دارای حق تغییر یافته است. همزمان، تجربه ی انسانیِ آسیب پذیری، ارزش اخلاقی واکنش را تقویت می کند. رسانه ها با بازنمایی تصویری، فرهنگ همدلی را فعال می کنند و فشار اخلاقی به نهادها و افراد وارد می شود. این فرایند نشان می دهد فرهنگ مدرن، اخلاق عمومی و فناوری دیجیتال به واکنش های جمعی و جهانی دامن می زنند.

نظریه ی پایگاه امنِ جان بالبی توضیح می دهد که کودک برای رشد اجتماعی و اکتشاف جهان به مرجع مطمئن نیاز دارد. طرد شدنِ پانچ از سوی مادر، اضطراب و تلاش برای نزدیکی به مراقبان و هم گروهان را توضیح می دهد. رفتار دیگرخواهانه و تلاش برای ایجاد امنیت، مصداق جستجو برای پایگاه امن است. واکنش انسان به نیاز امنیتیِ حیوان، همدلی و فهم زیستی و اجتماعی اش را نشان می دهد.

حیوان طردشده ای در قد و قامتِ پانچ، محرک عمیق ترین لایه های روان انسان است. بچه میمون تنهایی را می بینیم که در پی تماس، گرما و نگاه مراقب است. در این حالت بخشی از حافظه ی هیجانی فعال می شود؛ همان بخشی که تجربه های نخستین وابستگی، ترس از رهاشدگی و نیاز به امنیت را در خود نگه داشته است. نظریه ی دلبستگی نشان می دهد نیاز به پایگاه امن ، مفهومی علمی و گذشته از آن، تجربه ای مشترک در ناخودآگاه جمعی ماست. پانچ، با نگاه و حرکاتش، آن نیاز ابتدایی را یادآوری می کند.

از منظر روان شناسیِ هیجان، موجوداتِ کوچک و آسیب پذیر سیستم همدلی ما را به سرعت فعال می کنند. مغز انسان به گونه ای تکامل یافته که به نشانه های ناتوانی و نیاز پاسخ دهد. تأثر برای حیوان کوچک، بازتاب زخم های خود ماست. شاید در پانچ، کودکی را می بینیم که زمانی خودمان بوده ایم؛ در بزنگاهی از تنهایی یا بی پناهی.

داستان پانچ نشان می دهد انسان ها ظرفیت همدلی و حساسیت اخلاقی خود را به موجودات غیرانسانی گسترش داده اند. رسانه ها و شبکه های اجتماعی نیز ابزار قدرتمندی برای شکل دهی افکار عمومی و واکنش اخلاقی هستند. این ماجرا نشان می دهد رفتارهای حیوانی می توانند نمادی از ساختارهای اجتماعی و اخلاقیِ انسان باشند. حتی یک حادثه کوچک می تواند به بحث های جهانی درباره ی مسئولیت، مراقبت و عدالت تبدیل شود. جامعه شناسان می توانند از این پدیده برای تحلیل تعامل میان انسان، حیوان و فناوری دیجیتال استفاده کنند.

داستان پانچ، روایتی از روان رنجور همه ی ماست؛ روایتی از هراسِ دیرینه ی رهاشدن و عطشِ همیشگیِ پناه یافتن.

قساوت، تیتر یک رسانه های جهان است و با این حال، نگاه موجودی بی پناه، توفانی در وجدان جمعی به راه می اندازد. چشمان نگرانش، بازتاب تنهایی و اضطراب خاموش انسان معاصر است.