در حالی که جهان همچنان با چالش سرطان دست و پنجه نرم می کند، کمپین جهانی سرطان با شعار United by Unique بر اهمیت اتحاد در برابر این بیماری تأکید دارد. این کمپین، که توسط اتحادیه بین المللی کنترل سرطان (UICC) هدایت می شود، بر قرار دادن افراد در مرکز مراقبت ها تمرکز کرده و راه های نوینی برای ایجاد تفاوت پیشنهاد می کند. گرچه این کمپین در حال حاضر به پایان رسیده است، اما افزایش آگاهی، پیشگیری و اقدام زودهنگام همچنان اهمیت دارد. به همین مناسبت گفتگویی اختصاصی با دکتر علیرضا دانشگری، معاونت درمان بیمارستان فوق تخصصی سرطان کودک محک، انجام شده است.

دکتر دانشگری، متخصص کودکان با سال ها تجربه در حوزه سرطان کودکان و فعالیت در تنها بیمارستان فوق تخصصی سرطان کودکان ایران (محک) ، در این گفتگو به بررسی وضعیت کنونی سرطان کودکان در کشور پرداخته و بر اهمیت حیاتی تشخیص زودهنگام، بهبود دسترسی به درمان های استاندارد و ارائه حمایت های روانی جامع به کودک و خانواده تأکید کرده است.

دکتر دانشگری در این گفتگو، شایع ترین انواع سرطان در میان کودکان ایرانی را سرطان خون (لوسمی)، تومورهای مغزی، لنفوم (سرطان غدد لنفاوی)، نوروبلاستوم، سرطان کلیه، تومورهای چشم و سارکوم ها عنوان کرد. او توضیح داد که الگوی سرطان کودکان در ایران طی 10 سال گذشته تغییر خاصی نداشته و تقریباً مشابه الگوی جهانی است. در بیمارستان محک، که یک مرکز ارجاعی است، تومورهای مغزی بیشتر تحت درمان قرار می گیرند، اما به طور کلی، سرطان خون و تومورهای مغزی همچنان شایع ترین موارد هستند. وی افزود که در سال های اخیر، افزایش موارد بیشتر می تواند به دلیل بهبود شناسایی و سیستم ارجاع باشد.

در مورد علل ابتلا، دکتر دانشگری تأکید کرد که علت اصلی سرطان کودکان ناشناخته است و تنها در 10 درصد موارد، عوامل ژنتیکی نقش دارند. عوامل محیطی و ژنتیکی با ایجاد تغییرات در ژنوم سلول ها منجر به سرطان می شوند. این در حالی است که در بزرگسالان، عوامل محیطی و اجتماعی مانند مصرف سیگار، چای داغ، تماس مزمن با نور آفتاب، تغییرات الگوی غذایی و گذار از زندگی سنتی به صنعتی، تأثیر بیشتری دارند. بنابراین، تفاوت اصلی در این است که سرطان کودکان کمتر به سبک زندگی وابسته است و بیشتر ریشه در عوامل ناشناخته یا ژنتیکی دارد.

از نظر گروه های سنی، دکتر دانشگری اشاره کرد که توزیع ابتلا بسته به نوع سرطان متفاوت است. برای مثال، تومورهای چشمی اغلب در سنین پایین و زیر یک سال دیده می شود، سرطان خون و تومورهای مغزی عمدتاً در سنین 1 تا 10 سال، و تومورهای استخوانی در بالای 10 سال شایع تر است.

در بحث نرخ بهبود، وی گفت که درصد بهبودی کودکان مبتلا به سرطان در جهان به سطح رفاهی و اقتصادی کشورها بستگی دارد؛ از 20 درصد در کشورهای فقیر تا 80 درصد در کشورهای پیشرفته. در ایران، نرخ بقای 5 ساله به طور متوسط 65 تا 75 درصد است. عوامل کلیدی مؤثر بر این نرخ شامل سن و جنس کودک، نوع تومور، زمان تشخیص، دسترسی به درمان و سطح فرهنگی خانواده هستند.

دکتر دانشگری در مورد جنبه های روانی کودکان مبتلا تأکید کرد که آن ها بسته به سن و سطح آگاهی، افسردگی و اضطراب را تجربه می کنند. در بیمارستان محک، ویزیت روزانه توسط متخصصان روانشناسی انجام می شود تا به سازگاری کودکان کمک کند. وی افزود که حمایت های روانی، همراهی خانواده و مداخلات حرفه ای بیشترین کمک را به کودکان می کند. همچنین، انگ اجتماعی یا ترحم افراطی می تواند به روحیه کودکان آسیب بزند، زیرا کودک آگاه به بیماری نیاز به حمایت واقعی برای طی دوره درمان دارد.

در مقایسه درمان کودکان و بزرگسالان، دکتر دانشگری توضیح داد که نوع درمان و داروها بر اساس نوع سرطان متفاوت است، که در کودکان و بزرگسالان اغلب فرق می کند. نشانه های ظاهری مانند درد، تورم یا خونریزی در هر دو گروه ممکن است رخ دهد، اما در کودکان، علائم ممکن است مبهم تر باشد، مانند خستگی مداوم، تب بدون دلیل یا کاهش وزن، که کمتر شایع یا متفاوت از بزرگسالان است.

در مورد خانواده ها، وی هشدار داد که مواجهه اولیه با تشخیص اغلب با اشتباهاتی مانند مراجعه به مراکز غیرعلمی یا درمان های سنتی همراه است، که منجر به تأخیر در درمان می شود. والدین معمولاً مراحل افسردگی و اضطراب را طی می کنند و بسیاری در طول درمان دچار فرسودگی روانی می شوند، که نیاز به مداخلات روانشناختی دارد. آمار دقیقی از درصد فروپاشی ارائه نشد، اما تأکید بر حمایت روانی از خانواده ها بود.

بزرگ ترین ضعف سیستم سلامت، به گفته دکتر دانشگری، در تشخیص زودهنگام است، که به دقت والدین و پزشکان اولیه بستگی دارد. وی پیشنهاد کرد که سیستم سلامت باید اطلاع رسانی و آگاهی عمومی درباره علائم سرطان کودکان را افزایش دهد، و رسانه هایی مانند صدا و سیما در این زمینه فعال تر باشند. آموزش کافی برای تشخیص علائم هشدار در نظام سلامت نیاز به بهبود و ارتقا دارد.

دکتر دانشگری در پایان تأکید کرد که تشخیص زودهنگام کلیدی ترین عامل در بهبود است و بیمارستان محک، با حمایت از هزاران کودک، نقش مهمی در این زمینه ایفا می کند. این گفتگو نشان دهنده امیدواری به پیشرفت های درمانی است، اما بر لزوم اتحاد جامعه برای مقابله با سرطان تأکید دارد.