مهدی قدیری بیداخویدی در اعتماد نوشت: رسانه ها او را ضامن دموکراسی نشان می دهند، اما واقعیت چیز دیگری است. فشار حداکثری و خصومت تاریخی امریکا علیه ایران نمونه ای روشن از دروغ ها و مداخلات قدرت های بزرگ است.

در جهانی که قدرت ها روایت ها را می سازند، آگاهی و تحلیل مستقل بیش از همیشه اهمیت دارد. در جهان امروز، بسیاری تصور می کنند امریکا نماد آزادی، دموکراسی و حقوق بشر است. رسانه ها، سینما، دانشگاه ها و حتی نهادهای بین المللی این تصویر را ترویج می کنند، اما واقعیت های میدانی چیز دیگری می گویند. امریکا خود را رهبر جهان می داند و بر اساس این تصور، نه تنها در سیاست داخلی خود، بلکه در سیاست خارجی، مداخله کرده و تصمیماتی اتخاذ می کند که زندگی میلیون ها انسان را تحت تاثیر قرار می دهد.

یکی از نمونه های روشن تناقض بین ادعای دموکراسی و عملکرد واقعی امریکا، رفتار این کشور با خبرنگاران و رسانه هاست. رییس جمهور امریکا، زمانی که پرسشی انتقادی از او می شود، گاه با بی ادبی پاسخ داده و حتی اجازه نمی دهد خبرنگار حرفش را بزند. این نمونه کوچک نشان می دهد که دموکراسی امریکایی، در عمل، محدودیت های شدیدی دارد و برخلاف تصویر رسمی، همیشه فضایی آزاد و برابر برای پرسشگری ایجاد نمی کند.

از منظر حقوق بین الملل، هیچ کشوری حق ندارد خود را رهبر جهان بداند یا در امور داخلی دیگر کشورها دخالت کند. منشور سازمان ملل متحد بر حاکمیت برابر دولت ها تاکید دارد و اصل عدم مداخله، یکی از ستون های اصلی حقوق بین الملل است. اما امریکا با قدرت سخت (نظامی و اقتصادی) و قدرت نرم (رسانه، فرهنگ و نفوذ در نهادهای بین المللی)، این اصول را عملا دور می زند. شورای امنیت، دیوان بین المللی دادگستری و نهادهای دیگر غالبا قدرت اجرایی مستقل برای مقابله با امریکا ندارند و این محدودیت ها باعث شده است که بسیاری از کشورها عملا با رهبری ادعایی امریکا کنار بیایند.

مثال تاریخی لیبی پس از انقلاب 2011 و سرنگونی قذافی نیز نشان می دهد که چگونه قدرت های بزرگ، از جمله امریکا و برخی کشورهای اروپایی، با مداخله مستقیم و غیرمستقیم، وضعیت یک کشور را دچار نابسامانی می کنند.

مقامات غربی، پس از سرنگونی قذافی، با طعنه به مردم لیبی اعلام کردند که به خواسته خود رسیدید و لیاقتش همین بود، آزادی و دموکراسی ، در حالی که کشور وارد چرخه ای از جنگ داخلی و فروپاشی اقتصادی شد. این مثال نشان می دهد که قدرت های بزرگ نه تنها از شعارهای دموکراسی و حقوق بشر برای مشروعیت بخشی به اقدامات خود استفاده می کنند، بلکه در عمل، اغلب بر اساس منافع خود و نه نیاز مردم عمل می کنند.

یکی دیگر از مواردی که قدرت های بزرگ از آن برای توجیه مداخلات استفاده کرده اند، ماجرای شهادت نیره در جریان جنگ اول خلیج فارس است. دختر 15 ساله ای به نام نیره در نشست کمیته حقوق بشر شهادت داد که دیده سربازان عراقی نوزادان را از دستگاه های انکیباتور بیرون می کشند و می گذارند بمیرند. این روایت بلافاصله در رسانه ها و سخنرانی ها پخش و دستاویزی شد برای توجیه حمله نظامی امریکا به عراق. بعدها مشخص شد که او دختر سفیر کویت در امریکا بوده و هرگز پرستار نبوده و شهادتش بر اساس کمپین تبلیغاتی دولت کویت و طراحی شرکت های روابط عمومی ساخته شده بود.

این نمونه روشن نشان می دهد چگونه روایت های دروغین می توانند دستاویزی برای جنگ و مشروع نمایی اهداف قدرت ها شوند، حتی اگر بعدها غلط بودن آن ها اثبات شود. در مورد ایران، وضعیت پیچیده تر است. امریکا از انقلاب 1357 تاکنون، همواره در مقابل ایران سیاست های خصمانه داشته و تلاش کرده است ایران را همانند برخی کشورهای منطقه مصرفی و تحت فشار ببیند.

هدف امریکا از این سیاست، فشار حداکثری، منزوی کردن ایران و بهره برداری از منابع و موقعیت استراتژیک کشور است. مخالفان داخلی ایران، برای افزایش تاثیرگذاری خود، سراغ امریکا رفته اند، چراکه امریکا هم قدرت سخت و هم قدرت نرم دارد و می تواند فشار داخلی و خارجی را به شکل همزمان افزایش دهد. این موضوع نشان می دهد که رفتار قدرت های بزرگ، اغلب منفعت طلبانه، سیاسی و دروغین است و حقوق مردم هیچ گاه محور تصمیم گیری نیست.

تجربه تاریخی دیگر، نقش امریکا در جنگ عراق و ادعاهای مربوط به سلاح های کشتار جمعی است. قبل از حمله 2003، امریکا و متحدانش ادعا کردند عراق این سلاح ها را دارد، در حالی که بعدها مشخص شد شواهد کافی وجود نداشته و این ادعاها ابزار جنگ طلبی و رسانه ای بوده اند. نمونه شهادت نیره و داستان سلاح های کشتار جمعی، الگویی مشترک را نشان می دهد: ساخت روایت دروغین برای مشروعیت بخشی به اقدامات نظامی و سیاسی.

این تحلیل ها نشان می دهد که قدرت های بزرگ، حتی آن هایی که خود را ضامن دموکراسی و حقوق بشر می دانند، اغلب رفتارهایی غیرقانونی، مداخله گرایانه و منافع محور دارند. حقوق بین الملل ابزارهای مقابله دارد، اما قدرت واقعی کشورها تعیین کننده است و کشورهایی مانند امریکا، محدودیت های قانونی را بر اساس منافع خود تفسیر و اجرا می کنند.

در نهایت، پیام اصلی برای خواننده واضح است: امریکا بهشت برین نیست و تصویر رسانه ای اش با واقعیت میدانی تفاوت دارد. کشورها و مردم باید آگاه باشند که تصمیمات قدرت های بزرگ غالبا با منافع خود آن ها و نه مردم دیگر کشورها همسو است. همان طور که تجربه لیبی، عراق و ایران نشان داده، روایت ها، دروغ ها و فشارهای سیاسی، ابزارهایی هستند برای مشروعیت بخشی به اقدامات منفعت طلبانه. در چنین جهانی، آگاهی، تحلیل مستقل و شناخت حقوقی اهمیت حیاتی دارد تا بتوان واقعیت ها را از روایت های دروغین و اغراض سیاسی تمییز داد.