یک آزمایش خون ساده شاید روزی بتواند به عنوان یک ساعت مولکولی عمل کند که نه تنها پیش بینی می کند آیا فردی به بیماری آلزایمر مبتلا خواهد شد یا خیر بلکه مشخص می کند چه زمانی این اتفاق رخ می دهد.

به گزارش ایسنا، این آزمایش که 19 فوریه در مجله Nature Medicine منتشر شد، بر پایه شکل غیرطبیعی پروتیینی به نام تاو است که در خون گردش می کند و بسیار پیش از آنکه علائمی مانند از دست دادن حافظه ظاهر شوند، در مغز افراد مبتلا به آلزایمر شروع به تجمع می کند. اگر این روش در مطالعات بزرگ تر تأیید شود، می تواند راهی برای مداخله در این بیماری تخریب کننده عصبی در مراحل اولیه فراهم کند؛ زمانی که احتمال اثربخشی درمان بیشتر است.

به نقل از نیچر، همچنین می تواند یک نشانگر زیستی قابل اندازه گیری، یا بیومارکر ، فراهم کند که انجام کارآزمایی های بالینی درمان های بالقوه آلزایمر را آسان تر و کم هزینه تر کند. هاوارد فینک، پزشک مرکز خدمات بهداشتی امور بازنشستگان نیروهای مسلح مینیاپولیس در مینه سوتا، می گوید: پیش بینی اینکه آیا بیماران احتمال دارد علائم آلزایمر را بروز دهند و چه زمانی این اتفاق می افتد، می تواند در طراحی کارآزمایی های مداخلاتی برای پیشگیری یا به تعویق انداختن شروع علائم مفید باشد.

اما تا زمانی که مطالعات بیشتری انجام نشود، افراد نباید خودسرانه این آزمایش را انجام دهند، سوزان شیندلر، عصب شناس دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت لوییسِ میسوری و نویسنده ارشد این مطالعه، می گوید: آزمایش های خون خانگی برای شکل تاو مورد تمرکز این پژوهش در دسترس مصرف کنندگان قرار دارد در حال حاضر، ما توصیه نمی کنیم که افراد بدون اختلال شناختی هیچ آزمایش نشانگر زیستی مرتبط با آلزایمر انجام دهند.

پروتیین های تاو غیرطبیعی می توانند رشته های درهم تنیده ای تشکیل دهند که ارتباط میان سلول های عصبی مغز را مختل می کند. آزمایش های تصویربرداری مغزی که این توده های درهم تنیده تاو را شناسایی می کنند، گاهی در تشخیص آلزایمر استفاده می شوند، و مطالعات اولیه نشان می دهد که چنین آزمایش هایی شاید بتوانند زمان بروز علائم آلزایمر را نیز پیش بینی کنند. اما شیندلر می گوید این روش های تصویربرداری دشوار و پرهزینه هستند. در همین حال، پژوهشگران در حال بررسی آزمایش های ساده تر مبتنی بر خون هستند که می توانند تاو را نیز ردیابی کنند.

برای مشخص کردن ساعت مولکولی خود، شیندلر و همکارانش از داده های آزمایش های خون و ارزیابی های شناختی 600 فرد سالمند که در دو مطالعه بزرگ آلزایمر شرکت داشتند استفاده کردند. به طور خاص، آن ها بر نوعی از تاو غیرطبیعی به نام p-tau217 تمرکز کردند. پژوهشگران دریافتند نسبت p-tau217 به تاو طبیعی در خون، مدت ها پیش از آغاز علائم شناختی شروع به افزایش می کند. شیندلر می گوید سرعت افزایش p-tau217 میان افراد به طرز قابل توجهی یکنواخت بود.

این موضوع به گروه اجازه داد مدلی طراحی کند که بر پایه سن و سطح p-tau217، بتواند زمان بروز علائم آلزایمر را با حاشیه خطای سه تا چهار سال برآورد کند.

این گروه پژوهشی امیدوار است در آینده با افزودن داده هایی درباره دیگر پروتیین های مرتبط با آلزایمر یا اشکال دیگر تاو غیرطبیعی، ساعت خود را دقیق تر کند و این حاشیه خطا را کاهش دهد. فینک می گوید مطالعاتی با شرکت کنندگان متنوع تر برای تأیید نتایج لازم است. این یک مقاله اثبات مفهوم خوب است که امیدواریم تلاش های بیشتری را در این زمینه برانگیزد.

در همین حال، دو کارآزمایی بالینی بزرگ در حال انجام است تا مشخص شود آیا افرادی که نسبت بالایی از تاو غیرطبیعی دارند، می توانند پیش از بروز علائم از درمان با یکی از دو داروی آلزایمر سود ببرند یا خیر. در حال حاضر، این داروها تنها داروهای تأییدشده ای هستند که هدفشان کاهش سطح پلاک های سمی در مغز مرتبط با آلزایمر است، اما تنها بهبودی محدودی در علائم ایجاد می کنند و خطر تورم مغزی را به همراه دارند. امید این است که درمان در مراحل زودتر، اثربخشی این داروها را افزایش دهد.

فینک می گوید: در حال حاضر، با توجه به کمبود گزینه های درمانی زودهنگام، افراد کار زیادی با ساعت آلزایمر نمی توانند انجام دهند. وقتی درمان های بهتر، مؤثرتر و ایمن تری در دسترس باشد، استفاده از چنین نشانگرهایی احتمالاً بسیار افزایش خواهد یافت. اما متأسفانه، در حال حاضر هیچ داروی معجزه آسایی نداریم.