فرارو- در تازه ترین موضع گیری کاخ سفید، دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده، اعلام کرد که به ایران مهلتی حداکثر 15روزه داده است تا پیش از هر اقدام احتمالی از سوی واشنگتن، درباره برنامه هسته ای خود به توافق برسد؛ هشداری که با ادبیاتی صریح و تهدیدآمیز همراه شد و از وقوع اتفاقات بسیار بد در صورت شکست دیپلماسی خبر داد.

به گزارش فرارو، ترامپ این اظهارات را در جریان افتتاح نخستین نشست شورای صلح مطرح کرد. او در این سخنرانی تأکید کرد که مذاکرات با ایران برای حل این بحران پرتنش به خوبی پیش می رود ، اما در عین حال تصریح کرد که صرف پیشرفت مذاکرات کافی نیست و باید به توافقی جدی و دارای نتایج ملموس منتهی شود.

رییس جمهور آمریکا با اشاره به حساسیت شرایط، بر ضرورت دستیابی به توافقی که از نگاه واشنگتن تضمین کننده منافع امنیتی ایالات متحده باشد، تأکید کرد و گفت این روند نمی تواند بی پایان ادامه یابد. به گفته او، زمان تصمیم گیری فرارسیده و طرف ایرانی باید انتخاب خود را روشن کند.

ترامپ ساعاتی بعد، در گفت وگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاست جمهوری، موضع خود را با لحنی حتی قاطع تر تکرار کرد. او گفت: دیر یا زود به توافق خواهیم رسید... یا توافق می کنیم یا برای آن ها تأسف بار خواهد بود. وقتی خبرنگاران درباره ضرب الاجل مشخص پرسیدند، ترامپ پاسخ داد: احتمالاً طی ده روز آینده خواهید دانست. فکر می کنم این زمان کافی است... 10 یا حداکثر 15 روز. رییس جمهور آمریکا بار دیگر از پیامدهای واقعاً وخیم سخن گفت و تأکید کرد که ایران به هرحال باید توافق کند.

سه شنبه، مذاکره کنندگان ایرانی و آمریکایی پشت درهای بسته دیدار کردند؛ نشستی که اگرچه با نشانه هایی از پیشرفت همراه بود، اما هنوز فاصله تا توافق نهایی را به روشنی نشان می دهد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد دو طرف بر اصول راهنما به تفاهم رسیده اند؛ عبارتی که از نگاه تهران می تواند مبنایی برای حرکت به سوی توافقی جامع تر باشد. با این حال، فضای واشنگتن روایت محتاطانه تری را بازتاب داد. کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز چهارشنبه تصریح کرد که اختلاف ها درباره برخی مسائل همچنان باقی است و شکاف ها پر نشده است.

در درون محافل تصمیم سازی آمریکا، شکافی آشکار شکل گرفته است. یک جناح بر ضرورت باز نگه داشتن پنجره دیپلماسی تأکید می کند و معتقد است نشانه هایی از انعطاف در رفتار تهران دیده می شود که می تواند به گشایش کیفی منجر شود. در مقابل، جناحی دیگر هشدار می دهد که نباید به وعده های ایران اعتماد کرد و پیشنهاد می کند گزینه اقدام نظامی غافلگیرانه برای تغییر معادله روی میز بماند.

بر اساس گزارش منابع رسانه ای، توصیه ارائه شده از سوی استیو ویتکاف، مذاکره کننده ارشد آمریکا و جرد کوشنر، داماد رییس جمهور، مثبت ارزیابی شده است. این دو چهره بانفوذ بر ادامه مسیر مذاکرات تأکید کرده اند و گفته اند نشانه های امیدوارکننده ای از سوی ایران مشاهده می شود که می تواند بدون توسل به گزینه نظامی، راه را برای پیشرفت هموار کند. منابع آگاه همچنین تأکید کرده اند که دونالد ترامپ در موضوعات مرتبط با مسیرهای مذاکره، اعتماد قابل توجهی به ارزیابی ویتکاف دارد و این بار نیز نگاه مثبتی به این رویکرد نشان داده است. بر همین اساس، او فرصت بیشتری برای تلاش های دیپلماتیک در نظر گرفته است تا امکان دستیابی به توافق از مسیر سیاسی از دست نرود.

در سوی دیگر، جناح سخت گیرتر در حلقه نزدیک به ترامپ همچنان بر موضع خود پافشاری می کند. به باور این طیف، هشدارهای قبلی رییس جمهور اکنون در مذاکرات ژنو در حال تحقق است و ایران در پی خرید زمان است. آنان استدلال می کنند که تهران به دنبال حل وفصل سریع بحران نیست، بلکه تلاش می کند با مدیریت زمان، موقعیت چانه زنی خود را تقویت کند و فشارهای آمریکا را تعدیل سازد.

از نگاه این جناح، ایران از نظر سیاسی پایبندی خود به میز مذاکره را حفظ کرده و پیشنهادهایی محدود ارائه می دهد تا خشم ترامپ را مهار کند؛ اما در عمل حاضر به امتیازدهی راهبردی نیست و هم زمان پیام های بازدارنده خود را ادامه می دهد. برگزاری مانورهای نظامی ایران در آب های خلیج فارس با مشارکت روسیه نیز در همین چارچوب تفسیر می شود؛ اقدامی که به عنوان سیگنال سیاسی قدرت تعبیر شده و نشان می دهد تهران قصد عقب نشینی اساسی ندارد.

به گزارش واشنگتن پست ، منابع آگاه از شکل گیری تدریجی یک آرایش نظامی خبر داده اند که طی هفته های اخیر در حال تکمیل بوده و اکنون در انتظار پیوستن ناو هواپیمابر یو اس اس جرالد فورد و گروه رزمی همراه آن است. این ناو که از پیشرفته ترین شناورهای نیروی دریایی آمریکا به شمار می رود، هفته گذشته با تصمیم فرماندهان نظامی مأموریتش تمدید شد و دستور یافت از دریای کاراییب به سمت منطقه حرکت کند تا آرایش عملیاتی را تکمیل کند و حضور بازدارنده واشنگتن را تقویت سازد.

در همین حال، دنیل شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در اسراییل و مقام ارشد پیشین پنتاگون در دولت بایدن، هشدار داده است که در صورت اجرای حملات مشترک آمریکا و اسراییل، ایران با خسارات قابل توجهی روبه رو خواهد شد. با این حال، او تأکید کرده است: این بدان معنا نیست که درگیری به سرعت یا بدون هزینه پایان خواهد یافت؛ ایرانی ها توان تحمیل هزینه های متقابل را دارند و ظرفیت پاسخ گویی خود را حفظ کرده اند. این ارزیابی نشان می دهد که حتی در سناریوی برتری نظامی آمریکا، معادله لزوماً یک سویه نخواهد بود و پاسخ تهران می تواند دامنه بحران را گسترش دهد.

بر اساس گزارش وال استریت ژورنال ، طرح حمله احتمالی در صورت اجرا مراکز نظامی و دولتی مشخصی را هدف خواهد گرفت و به عنوان گام اولیه برای سنجش واکنش ایران تعریف شده است. این سناریو با هدف ارسال پیام بازدارنده و ارزیابی سطح پاسخ تهران طراحی شده و هم زمان گزینه گسترش عملیات در صورت سرپیچی ایران همچنان روی میز باقی خواهد ماند تا قابلیت تشدید حفظ شود.

تحلیلگران معتقدند چنین ضربه ای می تواند تلاشی برای نمایش قدرت نظامی آمریکا و افزایش فشار بر ساختار تصمیم گیری در تهران تلقی شود؛ اقدامی که پیش از فعال سازی گزینه های گسترده تر از جمله کارزار فراگیر علیه تأسیسات هسته ای و زیرساخت های حیاتی به اجرا گذاشته می شود تا سطح درگیری به صورت کنترل شده مدیریت شود. در این چارچوب، واشنگتن تلاش می کند با یک اقدام محدود اما پرصدا، توازن روانی میدان را تغییر دهد و دست بالا را در مذاکرات احتمالی حفظ کند.

به گفته منابع مطلع، راهبرد فعلی بر موازنه ای ظریف میان فشار نظامی مستقیم و تهدید دیپلماتیک استوار شده است؛ تلاشی برای واداشتن تهران به پذیرش شروط واشنگتن، بی آنکه ایالات متحده وارد جنگی گسترده شود که می تواند نیروهای آمریکایی و متحدان منطقه ای را در معرض خطر قرار دهد و هم زمان بازار جهانی انرژی را دچار اختلال کند. هرگونه درگیری فراگیر، به ویژه در منطقه ای حساس برای صادرات نفت، می تواند موجی از افزایش قیمت ها و بی ثباتی اقتصادی را در پی داشته باشد و هزینه های سیاسی سنگینی برای کاخ سفید ایجاد کند.

با این حال، تحلیلگران هشدار می دهند که حتی یک حمله محدود نیز ممکن است واکنش سخت ایران را به دنبال داشته باشد؛ از جمله حملات موشکی علیه نیروهای آمریکایی یا متحدان منطقه ای، هدف قرار دادن زیرساخت های انرژی یا ایجاد نوسان شدید در بازارهای جهانی. چنین سناریویی می تواند دولت ترامپ را زیر فشار تصمیم گیری های سریع و پرهزینه قرار دهد و معادله ظریف میان قدرت نظامی و دیپلماسی را بر هم بزند.

برخاستن آن می تواند نشانه سناریوهایی هراس انگیز باشد؛ کافی است قرص چرخان رادارش در افق پدیدار شود تا بسیاری چنین برداشت کنند که طبل های جنگ عملاً به صدا درآمده است و مرحله ای تازه در آرایش میدانی آغاز شده است. این هواپیما E-3 Sentry است؛ دژی پرنده که واشنگتن تنها 16 فروند از آن را در اختیار دارد. همین محدودیت عددی باعث می شود اعزام هم زمان 6 فروند به خاورمیانه، معنایی فراتر از یک جابه جایی معمولی داشته باشد و به مثابه اعلام وضعیت آماده باش حداکثری تلقی شود. اکنون حدود 40 درصد از این ناوگان ، با سایه های سنگین خود بر فراز منطقه حرکت می کند و پیامی صریح درباره سطح آمادگی و نگرانی ارسال می کند.

E-3 همچون آزمایشگاهی الکترونیکی در ارتفاع بالا عمل می کند. رادار عظیم نصب شده بر فراز بدنه اش، افق را در همه جهات می پیماید و تحرکات طرف مقابل را از فاصله هایی فراتر از 400 کیلومتر آشکار می کند و تصویری جامع از میدان نبرد ارائه می دهد. این توانایی به فرماندهان اجازه می دهد پیش از آنکه تهدید به خطوط درگیری نزدیک شود، آن را شناسایی کنند و تصمیم بگیرند. هسته فناوری آن بر سامانه پیشرفته پالس داپلر استوار شده است؛ فناوری ای که توان تشخیص اهداف را در محیط های پیچیده افزایش می دهد و اجازه می دهد پرنده هایی را که در ارتفاع پایین و در پناه ناهمواری های زمین حرکت می کنند شناسایی کند و شکاف های دید راداری را پر کند.

E-3 صرفاً یک حسگر نیست؛ مغز متفکر میدان است. چشمی که همه چیز را می بیند و دستی که مسیر موشک ها و جنگنده ها را با دقتی بالا ترسیم می کند و هماهنگی عملیاتی را برقرار می سازد. در کابین مملو از نمایشگرهای آن، تیمی از کارشناسان عملیات را هدایت می کنند. افسر کنترل در مرکز این شبکه می نشیند و اهداف را تعیین می کند؛ به جای آنکه خلبانان جنگنده ها در جست وجوی دشمن باشند، این افسر مختصات هدف را مستقیم به نمایشگر آنان ارسال می کند و چرخه تصمیم گیری را کوتاه می کند و زمان واکنش را به حداقل می رساند. به این ترتیب، هواپیما همچون راهنمایی در منطقه ای پرخطر عمل می کند؛ ناهمواری های زمین و تحرکات کم ارتفاع دشمن را می بیند، مسیر عملیات را هدایت می کند و میدان را برای نیروهای خودی شفاف می سازد.

راز اصلی در همین جاست: این پرنده تنها با بی سیم سنتی سخن نمی گوید، بلکه داده های خاموش منتقل می کند. اطلاعات ثبت شده توسط رادار آن، بی درنگ بر صفحه کشتی ها در دریا، سامانه های پاتریوت روی زمین و هواپیماهای در آسمان ظاهر می شود و شبکه ای یکپارچه از آگاهی میدانی ایجاد می کند. چنین هماهنگی ای باعث می شود حمله هوایی همچون ضربه ای واحد و هم زمان از زوایای مختلف فرود آید و اثرگذاری آن افزایش یابد و غافلگیری طرف مقابل کامل تر شود.

کارکرد E-3 با آغاز حمله پایان نمی یابد. پس از انفجار نیز میدان را ترک نمی کند؛ رادارش محل هدف را زیر نظر می گیرد تا هرگونه واکنش احتمالی را رصد کند و در صورت نیاز، زمینه ضربه دوم را فراهم سازد. هم زمان مسیر بازگشت جنگنده های خودی را ایمن می کند و هر هواپیمای رهگیر احتمالی را که در تعقیب آنان باشد شناسایی می کند و خطر را کاهش می دهد.

با وجود فرسودگی نسبی این ناوگان و انتظار برای جایگزین های پیشرفته تر، سنتری همچنان سنگ بنای هر عملیات هوایی گسترده به شمار می رود. اعزام 6 فروند از مجموع 16 فروند موجود به منطقه ای ملتهب، تنها یک جابه جایی فنی نیست؛ این اقدام پیامی راهبردی در خود دارد و نشان می دهد واشنگتن خود را برای سناریوهای سخت آماده می کند.

بهای نفت به بالاترین سطح خود از تابستان گذشته رسید؛ جهشی که بازتاب مستقیم نگرانی ها از احتمال رویارویی نظامی میان ایالات متحده و ایران است و بازارهای جهانی انرژی را در وضعیت آماده باش و اضطراب حداکثری قرار داده است. به گزارش آکسیوس ، بازار اکنون با تهدیدی دوگانه مواجه است: نخست احتمال از دست رفتن صادرات نفت ایران و دوم خطر اختلال گسترده تر در عرضه منطقه ای؛ به ویژه از مسیر تنگه هرمز که حدود یک چهارم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می کند و شریان حیاتی زنجیره تأمین جهانی به شمار می رود. هرگونه بی ثباتی در این گذرگاه راهبردی می تواند اثرات موجی بر بازار انرژی بر جای بگذارد و توازن عرضه و تقاضا را برهم بزند.

در معاملات اخیر، قیمت نفت برنت از مرز 71 دلار در هر بشکه عبور کرد و نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز در حوالی 66 دلار معامله شد؛ به گونه ای که تنها در روز چهارشنبه بیش از 4 درصد افزایش ثبت شد و روند صعودی صبح پنج شنبه نیز ادامه یافت و انتظارات تورمی را تقویت کرد. تحلیلگران تأکید می کنند که نگرانی ها صرفاً به صادرات ایران محدود نیست؛ هرگونه درگیری می تواند صادرات نفت کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهد و ثبات بازار جهانی انرژی را به چالش بکشد و ریسک سیستماتیک ایجاد کند.

این در حالی است که در شرایط عادی، عرضه نسبتاً روان ارزیابی می شود، رشد تقاضا محدود باقی مانده و تولید نیز افزایش یافته است. همین وضعیت، تاکنون به دولت آمریکا اجازه داده است از قیمت های نسبتاً معتدل بنزین در داخل بهره ببرد و فضای مانور ژئوپلیتیکی بیشتری در اختیار داشته باشد و فشار داخلی را کاهش دهد. بن کاهیل، تحلیلگر انرژی در دانشگاه تگزاس در آستین، تصریح می کند: عوامل ژئوپلیتیکی، به ویژه ایران، محرک اصلی رشد قیمت ها در حال حاضر است ، و تاکید می کند که بازار عملاً به دلیل همین نگرانی سیاسی است که از سطح 70 دلار حمایت می کند. به گفته او، این وضعیت می تواند کاخ سفید را به حرکت محتاطانه تر ترغیب کند یا حتی زمینه بهره برداری سیاسی از شرایط را فراهم سازد.

کلیتون سیگل، تحلیلگر نفت در مرکز مطالعات استراتژیک بین الملل نیز سناریوهای محتمل را چنین ترسیم می کند: اگر ایالات متحده یا اسراییل صادرات ایران را بدون هدف قرار دادن زیرساخت ها محاصره کنند، قیمت هر بشکه ممکن است به طور موقت 10 تا 12 دلار افزایش یابد؛ اما حمله مستقیم به تأسیسات نفتی می تواند جهشی بسیار بزرگ تر رقم بزند و بازار را وارد فاز التهاب جدی تری کند. سناریوی حساس تر به تنگه هرمز مربوط می شود. اگر ایران در واکنش به فشارها تلاش کند کشتیرانی در این گذرگاه راهبردی را مختل کند، قیمت ها ممکن است از مرز 90 دلار در هر بشکه عبور کند و بهای بنزین در آمریکا را به بیش از 3 دلار برای هر گالن برساند و پیامدهای سیاسی داخلی ایجاد کند.

در نهایت، سیاست داخلی آمریکا به عاملی تعیین کننده در دامنه و شدت هرگونه تقابل بدل خواهد شد. با توجه به حساسیت رییس جمهور ترامپ نسبت به افزایش قیمت بنزین و اثر آن بر افکار عمومی، هر تصمیم نظامی یا دیپلماتیک درباره ایران به آزمونی دوگانه میان ملاحظات اقتصادی و اهداف سیاست خارجی واشنگتن تبدیل می شود و معادله ای پیچیده و چندلایه را رقم می زند؛ معادله ای که بازار نفت نخستین بازتاب دهنده آن خواهد بود.