فرارو- با گسترش بازار مکمل ها و تبلیغات مرتبط با تقویت حافظه و سلامت مغز، آگاهی از ترکیب های خطرناک و محدودیت های علمی این محصولات، گامی حیاتی در محافظت از عملکرد شناختی و سلامت کلی بدن است.

به نقل از پرِید، در سال های اخیر، بازار مکمل های غذایی و ویتامین ها به ویژه آن هایی که با وعده تقویت حافظه و جوان نگه داشتن مغز عرضه می شوند، به طور چشمگیری گسترش یافته است. تبلیغات پرزرق وبرق، بسته بندی های جذاب و ادعاهای علمی نما باعث شده بسیاری از افراد، به ویژه سالمندان یا کسانی که نگران خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر هستند، به مصرف روزانه این محصولات روی بیاورند.

با این حال، برخی متخصصان مغز و اعصاب هشدار می دهند که نه تنها بسیاری از این مکمل ها سود اثبات شده ای ندارند، بلکه مصرف بی رویه یا ترکیب نادرست آن ها می تواند روند پیری مغز را تسریع کند. حفظ سلامت مغز یکی از مهم ترین اقداماتی است که هر فرد می تواند برای افزایش طول عمر و همچنین حفظ کیفیت زندگی خود انجام دهد. توانایی تمرکز، یادگیری، تصمیم گیری و به خاطر سپردن خاطرات، ستون های اصلی زندگی مستقل و پویا در سال های میانسالی و سالمندی هستند. اما برخلاف تصور عمومی، همه راه هایی که برای سالم نگه داشتن مغز پیشنهاد می شوند، لزوماً بی خطر یا مؤثر نیستند.

به گفته دکتر جرولد فلیشمن، متخصص مغز و اعصاب و استاد دانشگاه در واشنگتن، شواهد علمی نشان می دهد مصرف بی هدف مکمل ها، به ویژه در دوزهای بالا یا ترکیب های نامتعادل، می تواند بیشتر از آن که مفید باشد، دردسرساز شود. او تأکید می کند مطمئن ترین روش برای دریافت مواد مغذی، پیروی از یک الگوی غذایی سالم و متعادل است و مکمل ها تنها زمانی باید مصرف شوند که کمبود مشخصی در آزمایش های پزشکی تأیید شده و تحت نظر پزشک باشند.

یکی از مشکلات جدی بازار مکمل ها، نبود نظارت دقیق بر کیفیت و صحت اطلاعات درج شده روی برچسب محصولات است. بررسی های آزمایشگاهی نشان داده اند درصد قابل توجهی از مکمل های عرضه شده با عنوان تقویت کننده مغز یا حمایت از حافظه حاوی موادی هستند که بر روی برچسب ذکر نشده اند یا برعکس، برخی ترکیبات اعلام شده در آن ها اصلاً وجود خارجی ندارند. این مسئله نه تنها مصرف کننده را از دریافت ماده مؤثر محروم می کند، بلکه خطر ورود ترکیبات ناشناخته و بالقوه مضر به بدن را نیز افزایش می دهد.

متخصصان می گویند برخی ترکیب های مکملی، به ویژه زمانی که همزمان با داروهای خاص مصرف شوند، می توانند خطرناک باشند.

روغن ماهی که به دلیل داشتن اسیدهای چرب امگا-3 معمولاً به عنوان مکملی مفید شناخته می شود، در ترکیب با برخی گیاهان دارویی می تواند خطر خونریزی را افزایش دهد. دکتر راب نواز خان، متخصص مغز و اعصاب، هشدار می دهد مصرف همزمان دوز بالای روغن ماهی با جینکو بیلوبا، سیر یا زردچوبه، به ویژه در افرادی که داروهای رقیق کننده خون مانند آسپیرین یا وارفارین مصرف می کنند، ممکن است باعث افزایش کبودی و خونریزی شود. این مسئله در سالمندان که بیشتر در معرض مصرف چنین داروهایی هستند، اهمیت دوچندان دارد.

برخی مکمل های لاغری یا پیش از ورزش حاوی مقادیر بالای کافیین یا سایر مواد محرک مانند یوهیمبین یا سینفرین هستند. مصرف همزمان چند محرک می تواند باعث افزایش اضطراب، بی خوابی، تپش قلب و حتی تشدید میگرن شود. از آنجا که کمبود خواب یکی از عوامل شناخته شده در تسریع پیری مغز و افزایش خطر اختلالات شناختی است، مصرف چنین ترکیب هایی می تواند به طور غیرمستقیم سلامت مغز را تهدید کند.

برخی محصولات که به عنوان مکمل گیاهی یا محصولات طبیعی عرضه می شوند، در واقع حاوی مواد شبه روان گردان هستند. موادی مانند کراتوم، کاوا یا برخی گیاهان خاص که در برخی کشورها به صورت قانونی فروخته می شوند، می توانند اثرات جدی بر مغز داشته باشند، به ویژه اگر با سایر مواد مؤثر بر سیستم عصبی مصرف شوند. این ترکیبات ممکن است باعث گیجی، اختلال در تمرکز، آسیب کبدی و تداخل خطرناک با داروها شوند.

خطرات مکمل ها تنها به مغز محدود نمی شود.

ویتامین ای: برخی مطالعات بزرگ نشان داده اند مصرف طولانی مدت و دوز بالای ویتامین ای ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات در مردان مرتبط باشد. اگرچه این موضوع همچنان در دست بررسی است، اما نگرانی درباره مصرف خودسرانه این ویتامین را افزایش داده است.

روی و مس: مصرف همزمان این دو ماده معدنی معمولاً بی خطر تلقی می شود، اما شواهد قوی مبنی بر فواید آن نیز وجود ندارد. علاوه بر این، مصرف نامتعادل آن ها می تواند به برهم خوردن تعادل مواد معدنی در بدن منجر شود.

گیاهان دارویی با برچسب مبهم: بسیاری از محصولات گیاهی که با ادعای سلامت عمومی یا تقویت بدن عرضه می شوند، ممکن است برای کبد مضر باشند. موادی مانند عصاره چای سبز با دوز بالا، آشواگاندا یا برخی ترکیبات دیگر در مواردی با آسیب کبدی مرتبط دانسته شده اند.

پاسخ کوتاه بسیاری از متخصصان این است: احتمالاً خیر. بیشتر کارآزمایی های بالینی با کیفیت بالا نشان داده اند که مصرف روتین ویتامین ها و مواد معدنی در افراد سالم، تأثیر قابل توجهی در پیشگیری از زوال شناختی یا دمانس ندارد. برخی مکمل ها مانند کوآنزیم Q10 از نظر تئوریک برای سلول های عصبی مفید به نظر می رسند، اما شواهد قطعی درباره اثر آن ها بر عملکرد شناختی در سالمندان سالم وجود ندارد.

در عین حال، مکمل هایی که به طور گسترده تبلیغ می شوند، لزوماً پشتوانه علمی ندارند. در سال های گذشته حتی برخی شرکت ها به دلیل ادعاهای اثبات نشده درباره بهبود حافظه با پیگرد قانونی مواجه شده اند.

کارشناسان تأکید می کنند مکمل ها تنها در صورت وجود کمبود واقعی می توانند مفید باشند. برای مثال، کمبود ویتامین ب 12، ویتامین دی یا آهن می تواند باعث خستگی، اختلال تمرکز و مشکلات عصبی شود و اصلاح این کمبودها به بهبود علائم کمک می کند. همچنین منیزیم و ریبوفلاوین در برخی بیماران مبتلا به میگرن می توانند مؤثر باشند.

با این حال، حتی در این موارد نیز توصیه می شود پیش از شروع مصرف هر مکملی، آزمایش خون انجام شود و تصمیم گیری زیر نظر پزشک صورت گیرد.

متخصصان مغز و اعصاب یک توصیه کلیدی دارند: با مکمل ها مانند دارو رفتار کنید. فهرست کامل تمام مکمل ها و ویتامین هایی را که مصرف می کنید در اختیار پزشک و داروساز خود قرار دهید، به ویژه اگر داروهای رقیق کننده خون، ضدافسردگی، ضدتشنج یا داروهای فشار خون مصرف می کنید. از مصرف همزمان چند محصول با ترکیبات مشابه خودداری کنید و به یاد داشته باشید که بیشتر لزوماً به معنای بهتر نیست.

در نهایت، شواهد نشان می دهد مؤثرترین راه برای حفظ سلامت مغز همچنان ساده و کلاسیک است: تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کنترل فشار خون و قند خون، حفظ ارتباطات اجتماعی و فعالیت ذهنی مستمر. مکمل ها شاید در شرایط خاص جایگاهی داشته باشند، اما جایگزین سبک زندگی سالم نخواهند بود.