قیمت مواد غذایی در بازار ایران تورم سه رقمی را تجربه می کند. بر اساس گزارش ماهانه مرکز آمار ایران سرعت گرانی اقلام مصرفی به ویژه مواد غذایی در دی ماه 1404 رشد کم سابقه ای داشته است. طبق بررسی های این نهاد، متوسط قیمت کالاها و خدمات مصرفی در دی ماه 7.9 درصد بیشتر از ماه قبل بوده است. این رقم که نرخ تورم ماهانه خوانده می شود، دومین رقم بالای تورم ماهانه اعلامی دست کم در یک دهه گذشته است و فقط در خرداد 1401 (یعنی سه سال و نیم قبل) ایران تورم ماهانه شدیدتری را تجربه کرده است. در کنار این، قیمت اقلام مصرفی از دی 1403 تا دی 1404 به طور میانگین 60 درصد افزایش یافته است.

به گزارش شرق، این بالاترین نرخ تورم نقطه به نقطه ای است که از زمان انتشار نرخ تورم از سوی مرکز آمار ایران اعلام شده است. عامل اصلی این مسئله تصمیم دولت مسعود پزشکیان برای حذف نرخ ارز ترجیحی 28 هزار و 500 تومانی است. در پی اعلام این تصمیم، قیمت روغن نباتی تقریبا یکباره سه برابر شد و اقلام دیگری نظیر گوشت، مرغ، تخم مرغ و ماکارونی هم افزایش شدیدی داشتند.

بررسی های مرکز آمار نشان می دهد در مدت یک ماه، قیمت گروه لبنیات و تخم مرغ بیشتر از 19 درصد، گروه گوشت و مرغ تقریبا 20 درصد و قیمت گروه روغن ها و چربی ها بیش از 50 درصد بالا رفته است. در مجموع قیمت مواد غذایی در دی ماه 1404 به طور میانگین 13.8 درصد بیشتر از ماه قبل و 89.9 درصد بیشتر از دی 1403 بوده است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران قیمت نان، برنج و غلات از دی 1403 تا دی 1404 حدود 113.6 درصد، گوشت و مرغ 80.6 درصد، لبنیات و تخم مرغ 87.2 درصد و میوه و خشکبار 118.7 درصد رشد داشته است. همچنین بهای روغن و چربی ها 116.9 درصد و چای و نوشیدنی 70.9 درصد طی این مدت رشد کرده است. رشد درخورتوجه مواد غذایی سبب شده است که سرانه مصرف و حتی رفتار مصرفی مردم در انواع مواد غذایی تحت تأثیر گرانی قرار بگیرد.

بررسی قیمت اقلام غذایی سفره رمضان نشان می دهد که امسال روزه داران ناچار هستند حداقل دو برابر سال گذشته برای سفره افطاری و سحری خود هزینه کنند. از ماه رمضان سال گذشته تاکنون قیمت خرمای مضافتی چیزی بیشتر از دو برابر افزایش قیمت داشته است. بهای هر جعبه خرما سال گذشته در بازه 70 تا 120 هزار تومان قرار داشت و اکنون به رقم 250 هزار تومان رسیده است. درباره گروه کالایی لبنیات هم افزایش قیمت ها درخورتوجه بوده است؛ برای مثال پنیر سفید 515 گرمی با رشد حدود چهار برابری قیمت ها از حدود 40 هزار تومان پارسال به 158 هزار تومان رسیده است. انجمن صنایع لبنی درباره رشد درخورتوجه قیمت لبنیات توضیح داده است: براساس مصوبه ای که به تازگی تصویب شده، قیمت هر کیلوگرم شیر خام 46 هزار و 500 تومان تعیین شده و رشد درخورتوجه قیمت شیر خام عامل اصلی رشد قیمت لبنیات بوده است .

همچنین بر اساس توضیحات این انجمن صنفی کاهش قدرت خرید مردم سبب شده است از ابتدای سال جاری تاکنون، حدود 10 درصد مصرف لبنیات در کشور کاهش داشته باشد. همچنین بررسی ها درباره سایر اقلام اصلی سفره افطار نشان می دهد قیمت نان بربری ساده به 25 تا 30 هزار تومان رسیده و یک بسته چای 400 گرمی حدود 700 هزار تومان قیمت دارد و قیمت یک کیلو قند شکسته شده که سال گذشته 50 هزار تومان بود با افزایش بیش از سه برابر به نرخ 187 هزار تومان رسیده است. همچنین قیمت هر کیلو گرم زولبیا و بامیه که در سال گذشته 200 هزار تومان بود، با فرارسیدن ماه رمضان امسال با بیش از دو برابر افزایش قیمت به نرخ 400 تا 500 هزار تومان رسیده است.

گزارش های میدانی از بازار و خرده فروشان نشان می دهد سفره خانوار ها در ماه های اخیر کوچک تر از گذشته شده و این کوچک شدن باعث تغییر رفتار در الگوی مصرفی خانوار ها شده است. در آستانه ماه مبارک رمضان 1404 فروشندگان می گویند اغلب مشتریان که در سال های گذشته کیسه های 10کیلوگرمی و حتی تا 50کیلوگرمی برنج را خریداری می کردند، حالا خریدهای شان به کیسه های پنج کیلوگرمی و بیشتر یک کیلوگرمی تغییر کرده است. همچنین بیشتر مردم به جای انتخاب برنج مرغوب و با کیفیت به سمت برنج هایی با کیفیت پایین تر روی آورده اند.

حسینی، خواربار فروش محله نیروهوایی تهران، به شرق می گوید: پیش تر مشتریانی داشتم که اول از کیفیت برنج مطمئن می شدند و مقدار مورد نیاز چندماهه خود را تهیه می کردند و دست به خرید می زدند، اما حالا می بینیم وقتی مشتریان وارد مغازه می شوند، اول قیمت را می پرسند و بعد تصمیم می گیرند چقدر و چه کیفیتی را خریداری کنند .

به گفته او: این تغییر الگو علاوه بر فشار بر مصرف کنندگان، مشکلاتی نیز برای خود کاسب ها ایجاد کرده است و این تقاضای پایین و فروش محدود موجب شده قیمت گذاری برای فروشندگان دشوار شود و تقاضای برنج هایی با کیفیت های پایین تر آنها را مجبور کرده است تا به فروش انواع برنج و کیفیت های پایین روی بیاورند که سود کمتری دارد و درنهایت توان اقتصادی فروشندگان هم کاهش می یابد . بررسی قیمت ها در بازار برنج نشان می دهد هر کیلوگرم برنج هاشمی که در سال 1403 حدود 190 تا 200 هزار تومان بود، در ماه رمضان امسال با افزایش بیشتر از دو برابر قیمت به کیلویی 420 تا 445 هزار تومان رسیده است.

همچنین باید گفت بازار اقلام پروتیینی در یک سال گذشته یکی از ملموس ترین نمونه های فشار تورمی بر سبد غذایی خانوار بوده است. در ماه رمضان 1403 قیمت هر کیلو گوشت ماهیچه گوساله حدود 650 هزارتومان و گوشت گوسفندی حدود 750 هزار تومان بود و در همان زمان مرغ به عنوان اصلی ترین جایگزین گوشت قرمز با نرخ حدود 90 هزار تومان عرضه می شد اما در ماه رمضان امسال گوشت قرمز با افزایش حدود دو برابری به بیشتر از یک میلیون و 500 هزار تومان رسیده است و قیمت مرغ هم با افزایش بیش از دو برابری به حدود 215 هزار تومان رسیده است. جالب است در این میان اقلام جایگزین هم از تیغ گرانی در امان نمانده اند.

حبوبات که به عنوان کالای جایگزینی مقرون به صرفه برای گوشت قرمز شناخته می شد، داده ها در ماه رمضان 1404 نشان می دهد این گروه کالایی نیز با جهشی درخورتوجه در قیمت روبه رو شده و عملا نقش جایگزینی خود را از دست داده است. به طوری که قیمت لوبی چیتی 900 گرمی که در سال گذشته حدود 200 تا 240 هزار تومان بود، اکنون به رقم 655 هزار تومان رسیده است و لوبیا قرمز ایرانی 900 گرمی نیر با قیمت 500 هزار تومانی عرضه می شود و این ارقام نشان می دهد حالا قیمت اقلام ارزان قیمت و جایگزین گروه های اصلی مواد غذایی هم رشد درخورتوجهی را تجربه و سبد خوراکی مردم را با فشار مضاعفی روبه رو کرده است.